บทอาขยาน
จาก วิกิซอร์ซ
บทอาขยาน แบ่งออกเป็น ๓ ประเภทคือ บทหลัก บทรอง และ บทอิสระ
บทอาขยานต่อไปนี้รวบรวมและเรียงลำดับโดย กรมวิชาการ ๒๕๔๒
คัดเลือกโดย คณะกรรมการคัดเลือกอาขยานภาษาไทยสำหรับนักเรียน ในคำสั่งกระทรวงศึกษาธิการ วก ๓๗๒/ ๒๕๔๒
เนื้อหา |
บทหลัก [แก้ไข]
กระทรวงศึกษาธิการกำหนดให้นักเรียนทั่วประเทศท่องจำเหมือนกัน
ระดับประถมศึกษา [แก้ไข]
ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น [แก้ไข]
| บทอาขยาน | ผู้แต่ง | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| * นิคมพจน์กาพย์ห่อโคลง | พระยาอุปกิตศิลปสาร | ท่อนกระทู้อย่าเห็นกงจักรเป็นดอกบัวฯ |
| * รามเกียรติ์ | พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช | ๒ ท่อนคือ ตอนศึกไมยราพ เริ่มท่อนโอ้ว่าสมเด็จพระเชษฐาฯ, ตอนศึกอินทรชิต เริ่มท่อนบุษเอยบุษบกแก้วฯ |
| * สักวา | พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงบดินทรไพศาลโสภณ | เริ่มท่อนสักวาหวานอื่นมีหมื่นแสนฯ |
| * บุพการี | อังคาร กัลยาณพงศ์ | |
| * พระสุริโยทัยขาดคอช้าง | พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว | ๔ บท เริ่มท่อนบังอรอัคเรศผู้ฯ (จากเรื่อง โคลงภาพพระราชพงศ่าวดาร) |
| * บทเสภาสามัคคีเสวก | พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว | ๖ บท เริ่มท่อนอันชาติใดไร้ศานติสุขสงบฯ |
| * วัฒนธรรม | หม่อมหลวงปิ่น มาลากุล | |
| * พระอภัยมณี | พระสุนทรโวหาร (ภู่) | ๒ ท่อนคือ ตอนอุศเรนตีเมืองผลึก เริ่มท่อนสงสารสุดอุศเรนเมื่อรู้สึกฯ, ตอนพระอภัยมณีตีเมืองใหม่ เริ่มท่อนวิเวกหวีดกรีดเสียงสำเนียงสนั่นฯ |
| * ขุนช้างขุนแผน | ฉบับหอสมุดแห่งชาติ ๒ ท่อนคือ ตอนพลายงามพบพ่อ เริ่มท่อนเจ้าพลายงามความแสนสงสารแม่ฯ, เริ่มท่อนครานั้นขุนแผนแสนสุภาฯ | |
| * โคลงโลกนิติ | สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเดชาดิศร | ศิลาจารึกวัดพระเชตุพนฯ ๕ บทคือ ๒๒ นาคีมีพิษเพี้ยงฯ, ๗๖ พระสมุทรสุดลึกล้นฯ, ๙๗ เจ็ดวันเว้นดีดซ้อมฯ, ๒๗๗ ก้านบัวบอกลึกตื้นฯ, ๔๐๒ เพื่อนกินสิ้นทรัพย์แล้วฯ |
| * นิราศนรินทร์ | นายนรินทรธิเบศร์ (อิน) | ๔ ท่อน ๕ บทคือ เริ่มท่อนอยุธยายศล่มแล้วฯ, โฉมควรจักฝากฟ้าฯ, จากมามาลิ่วล้ำฯ, เอียงอกเทออกอ้างฯ |
ระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย [แก้ไข]
| บทอาขยาน | ผู้แต่ง | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| * นิราศพระบาท | พระสุนทรโวหาร (ภู่) | เริ่มท่อนพื้นผนังหลังบัวที่ฐานบัทม์ฯ |
| * ธรรมาธรรมะสงคราม | พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว | เริ่มท่อนดูก่อนนิกรชนฯ |
| * สวรรค์ชั้นกวี | พระราชวรวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยาลงกรณ | |
| * อิเหนา | พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย | ตอนสังคามาระตาแต่งถ้ำ เริ่มท่อนพระเสด็จลดเลี้ยวเที่ยวชมฯ |
| * มหาเวสสันดรชาดก | เจ้าพระยาพระคลัง (หน) | กัณฑ์กุมาร เริ่มท่อนโสโพธิสตฺโตปางนั้นสมเด็จพระบรมโพธิสัตว์ฯ |
| * ยามมืด | นิรนาม | |
| * ลิลิตตะเลงพ่าย | สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส | เริ่มท่อนเบื้องนั้นนฤนาถผู้ฯ |
| * นมัสการอาจริยคุณ | พระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร) | |
| * กาพย์เห่เรือเจ้าฟ้าธรรมธิเบศร | เจ้าฟ้าธรรมธิเบศร (กุ้ง) | เริ่มท่อนปางเสด็จประเวศด้าวฯ |
| * มงคลสูตรคำฉันท์ | พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว | เริ่มท่อนหนึ่งคือบ่คบพาลฯ |
| * วารีดุริยางค์ | เนาวรัตน์ พงษ์ไพบูลย์ | เริ่มท่อนจงหยุดชมชื่นใจในใจเถิดฯ |
| * ขุนช้างขุนแผน | ฉบับหอสมุดแห่งชาติ ตอนขุนแผนขึ้นเรือนขุนช้าง เริ่มท่อนโจนลงกลางชานร้านดอกไม้ฯ |
บทรอง [แก้ไข]
สถานศึกษาเลือกใช้โดยให้ตรงกับหลักเกณฑ์การคัดเลือกบทอาขยาน บทรองต่อไปนี้เป็นตัวอย่างที่แนะนำโดย กรมวิชาการ กระทรวงศึกษาธิการ
ระดับประถมศึกษา [แก้ไข]
| บทอาขยาน | ผู้แต่ง | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| * กาเหว่า | มีแต่โบราณ เพลงกล่อมเด็กภาคกลาง | บทกลอนกล่อมเด็ก ฉบับหอสมุดวชิรญาณ |
| * เจ้าดวงมาลา | มีแต่โบราณ เพลงพื้นบ้านภาคใต้ | บทเชิญดอกไม้ |
| * ไทยรวมกำลังตั้งมั่น | พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว | พระร่วง |
| * ปากใดเกินบ่มีความฮู้ | ประมวลธรรมยอดคำสอน ภาษาไทยกลางและภาษาไทยอีสาน | |
| * ฝนตกแดดออก | ฐะปะนีย์ นาครทรรพ | |
| * เพลงชาติ | นภาลัย สุวรรณธาดา | |
| * เพลงยาวเจ้าอิศรญาณ | อิศรญาณ | สุภาษิตอิศรญาณ |
| * มาลี | พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว | เงาะป่า |
| * อนึ่งเวลากิน | วรรณกรรมท้องถิ่นภาคใต้ ประเภทคำสอน | |
| * อย่านั่งใกล้ถุงเงินคำ | วรรณกรรมล้านนา ปู่เจ้าสอนหลาน |
ระดับมัธยมศึกษา [แก้ไข]
| บทอาขยาน | ผู้แต่ง | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| * ค่าวภาษิต | พระครูชัยศีลวิมล วัดเกตการาม | ล้านนาภาษิต ฉบับยุทธ เดชคำรณ |
| * โคลงกระทู้สุภาษิต | หลวงพัฒนพงษ์ภักดี (ทิม สุขยางค์) | |
| * ณ ยามสายัณห์ | สุภร ผลชีวิน | |
| * ดอกไม้จะบาน | จิระนันท์ พิตรปรีชา | |
| * นมัสการพระพุทธคุณ · นมัสการพระธรรมคุณ · นมัสการพระสังฆคุณ | พระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร) | |
| * บทท่ารำเบื้องต้น | ศูนย์วัฒนธรรมจังหวัดนครศรีธรรมราช สภาบันราชภัฏนครศรีธรรมราช | |
| * ฝั่งทะเลตะวันตก | พนม นันทพฤกษ์ | |
| * วรรณกรรมคำสอนอีสานกาพย์ปู่สอนหลาน | มีแต่โบราณ | |
| * ไหมแท้ที่แม่ทอ | ไพวรินทร์ ขาวงาม | |
| * อยู่เพื่ออะไร | อุชเชนี | |
| * เขียนแผ่นดิน | เนาวรัตน์ พงษ์ไพบูลย์ |
บทรองอื่น [แก้ไข]
รอตรวจ [แก้ไข]
| บทอาขยาน | ผู้แต่ง | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| * ลูกหลานคนดี | รัชนี ศรีไพวรรณ | |
| * สักวาดาวจรเข้ | พระสุนทรโวหาร (ภู่) |
ฯลฯ
บทอิสระ [แก้ไข]
ผู้สอน ผู้เรียนหรือผู้ปกครองเลือกสรรหรือแต่งขึ้นเอง โดยตรงกับหลักเกณฑ์การคัดเลือกบทอาขยาน ส่วนใหญ่มาจาก หนังสือประพันธ์อาขยานนอกหนังสือเรียน ซึ่งบางเล่มจากหนังสือนี้เป็นต้นฉบับให้ฉบับกรมวิชาการนำไปใช้เป็นบทหลักและบทรอง ๒๕๔๒
ดอกสร้อยสุภาษิต [แก้ไข]
จากฉบับ ดอกสร้อยแสนรัก
บทอิสระอื่น [แก้ไข]
รอตรวจ [แก้ไข]
| บทอาขยาน | ผู้แต่ง | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| * มานี่มานี่ไปเล่นซ่อนหา | ||
| * การฟัง | รพีพันธุ์ นาทวรฑัต | |
| * กาพย์เห่ชมเครื่องคาว | ||
| * ปรารถนาดีต่อแดนเกิด | ||
| ฯลฯ |
