บทอาขยาน

จาก วิกิซอร์ซ
ข้ามไปยัง: บอกทาง, ค้นหา

บทอาขยาน แบ่งออกเป็น ๓ ประเภทคือ บทหลัก บทรอง และ บทอิสระ

บทอาขยานต่อไปนี้รวบรวมและเรียงลำดับโดย กรมวิชาการ ๒๕๔๒

คัดเลือกโดย คณะกรรมการคัดเลือกอาขยานภาษาไทยสำหรับนักเรียน ในคำสั่งกระทรวงศึกษาธิการ วก ๓๗๒/ ๒๕๔๒

บทหลัก[แก้ไข]

กระทรวงศึกษาธิการกำหนดให้นักเรียนทั่วประเทศท่องจำเหมือนกัน

ระดับประถมศึกษา[แก้ไข]

บทอาขยาน ผู้แต่ง หมายเหตุ
* แมวเหมียวแยกเขี้ยวยิงฟัน ทัด เปรียญ ร้องลำแขกบรเทศ ดอกสร้อยสุภาษิต
* รักเมืองไทย นภาลัย สุวรรณธาดา
* ไก่แจ้ หม่อมเจ้าประภากร ร้องลำนางนาค ดอกสร้อยสุภาษิต
* รักษาป่า
* เด็กน้อย ร้องลำฝรั่งรำเท้า ดอกสร้อยสุภาษิต
* วิชาหนาเจ้า มีแต่โบราณ ประถม ก กา ฉบับหอสมุดแห่งชาติ
* ปากเป็นเอก เลขเป็นโท หนังสือเป็นตรี ชั่วดีเป็นตรา ท่านผู้หญิงสมโรจน์ สวัสดิกุล ณ อยุธยา บทประพันธ์อธิบายสุภาษิต
* พฤษภกาสร สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาปรมานุชิตชิโนรส
* สยามานุสสติ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว บทที่ใช้เป็นบทอาขยาน ให้นับตั้งแต่วรรค "ใครรานใครรุกด้าว แดนไทย" จนจบ
* ตนเป็นที่พึ่งแก่ตน เพิ่ม สวัสดิ์วรรณกิจ บทประพันธ์อธิบายสุภาษิต
* วิชาเหมือนสินค้า เจษฎาจารย์ ฟ.ฮีแลร์ ดรุณศึกษา เล่ม ๓
* ผู้รู้ดีเป็นผู้เจริญ พระยาอุปกิตศิลปสาร
* ผู้ชนะ บุญเสริม แก้วพรหม
* เป็นมนุษย์หรือเป็นคน พระธรรมโกศาจารย์ (พุทธทาสภิกขุ) หัวข้อธรรมในคำกลอน
* โคลงโลกนิติ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเดชาดิศร ศิลาจารึกวัดพระเชตุพนฯ ๓ บทคือ ๖๘ เสียสินสงวนศักดิ์ไว้ฯ, ๑๑๔ ความรู้ดูยิ่งล้ำฯ, ๕๕ เว้นวิจารณ์ว่างเว้นฯ
* พระอภัยมณี ตอน สุดสาครเข้าเมืองการเวก พระสุนทรโวหาร(ภู่)

ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น[แก้ไข]

บทอาขยาน ผู้แต่ง หมายเหตุ
* นิคมพจน์กาพย์ห่อโคลง พระยาอุปกิตศิลปสาร ท่อนกระทู้อย่าเห็นกงจักรเป็นดอกบัวฯ
* รามเกียรติ์ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ๒ ท่อนคือ ตอนศึกไมยราพ เริ่มท่อนโอ้ว่าสมเด็จพระเชษฐาฯ, ตอนศึกอินทรชิต เริ่มท่อนบุษเอยบุษบกแก้วฯ
* สักวา พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงบดินทรไพศาลโสภณ เริ่มท่อนสักวาหวานอื่นมีหมื่นแสนฯ
* บุพการี อังคาร กัลยาณพงศ์
* พระสุริโยทัยขาดคอช้าง พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ๔ บท เริ่มท่อนบังอรอัคเรศผู้ฯ (จากเรื่อง โคลงภาพพระราชพงศ่าวดาร)
* บทเสภาสามัคคีเสวก พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ๖ บท เริ่มท่อนอันชาติใดไร้ศานติสุขสงบฯ
* วัฒนธรรม หม่อมหลวงปิ่น มาลากุล
* พระอภัยมณี พระสุนทรโวหาร (ภู่) ๒ ท่อนคือ ตอนอุศเรนตีเมืองผลึก เริ่มท่อนสงสารสุดอุศเรนเมื่อรู้สึกฯ, ตอนพระอภัยมณีตีเมืองใหม่ เริ่มท่อนวิเวกหวีดกรีดเสียงสำเนียงสนั่นฯ
* ขุนช้างขุนแผน ฉบับหอสมุดแห่งชาติ ๒ ท่อนคือ ตอนพลายงามพบพ่อ เริ่มท่อนเจ้าพลายงามความแสนสงสารแม่ฯ, เริ่มท่อนครานั้นขุนแผนแสนสุภาฯ
* โคลงโลกนิติ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเดชาดิศร ศิลาจารึกวัดพระเชตุพนฯ ๕ บทคือ ๒๒ นาคีมีพิษเพี้ยงฯ, ๗๖ พระสมุทรสุดลึกล้นฯ, ๙๗ เจ็ดวันเว้นดีดซ้อมฯ, ๒๗๗ ก้านบัวบอกลึกตื้นฯ, ๔๐๒ เพื่อนกินสิ้นทรัพย์แล้วฯ
* นิราศนรินทร์ นายนรินทรธิเบศร์ (อิน) ๔ ท่อน ๕ บทคือ เริ่มท่อนอยุธยายศล่มแล้วฯ, โฉมควรจักฝากฟ้าฯ, จากมามาลิ่วล้ำฯ, เอียงอกเทออกอ้างฯ

ระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย[แก้ไข]

บทอาขยาน ผู้แต่ง หมายเหตุ
* นิราศพระบาท พระสุนทรโวหาร (ภู่) เริ่มท่อนพื้นผนังหลังบัวที่ฐานบัทม์ฯ
* ธรรมาธรรมะสงคราม พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เริ่มท่อนดูก่อนนิกรชนฯ
* สวรรค์ชั้นกวี พระราชวรวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยาลงกรณ
* อิเหนา พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ตอนสังคามาระตาแต่งถ้ำ เริ่มท่อนพระเสด็จลดเลี้ยวเที่ยวชมฯ
* มหาเวสสันดรชาดก เจ้าพระยาพระคลัง (หน) กัณฑ์กุมาร เริ่มท่อนโสโพธิสตฺโตปางนั้นสมเด็จพระบรมโพธิสัตว์ฯ
* ยามมืด นิรนาม
* ลิลิตตะเลงพ่าย สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส เริ่มท่อนเบื้องนั้นนฤนาถผู้ฯ
* นมัสการอาจริยคุณ พระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร)
* กาพย์เห่เรือเจ้าฟ้าธรรมธิเบศร เจ้าฟ้าธรรมธิเบศร (กุ้ง) เริ่มท่อนปางเสด็จประเวศด้าวฯ
* มงคลสูตรคำฉันท์ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เริ่มท่อนหนึ่งคือบ่คบพาลฯ
* วารีดุริยางค์ เนาวรัตน์ พงษ์ไพบูลย์ เริ่มท่อนจงหยุดชมชื่นใจในใจเถิดฯ
* ขุนช้างขุนแผน ฉบับหอสมุดแห่งชาติ ตอนขุนแผนขึ้นเรือนขุนช้าง เริ่มท่อนโจนลงกลางชานร้านดอกไม้ฯ

บทรอง[แก้ไข]

สถานศึกษาเลือกใช้โดยให้ตรงกับหลักเกณฑ์การคัดเลือกบทอาขยาน บทรองต่อไปนี้เป็นตัวอย่างที่แนะนำโดย กรมวิชาการ กระทรวงศึกษาธิการ

ระดับประถมศึกษา[แก้ไข]

บทอาขยาน ผู้แต่ง หมายเหตุ
* กาเหว่า มีแต่โบราณ เพลงกล่อมเด็กภาคกลาง บทกลอนกล่อมเด็ก ฉบับหอสมุดวชิรญาณ
* เจ้าดวงมาลา มีแต่โบราณ เพลงพื้นบ้านภาคใต้ บทเชิญดอกไม้
* ไทยรวมกำลังตั้งมั่น พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว พระร่วง
* ปากใดเกินบ่มีความฮู้ ประมวลธรรมยอดคำสอน ภาษาไทยกลางและภาษาไทยอีสาน
* ฝนตกแดดออก ฐะปะนีย์ นาครทรรพ
* เพลงชาติ นภาลัย สุวรรณธาดา
* เพลงยาวเจ้าอิศรญาณ อิศรญาณ สุภาษิตอิศรญาณ
* มาลี พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เงาะป่า
* อนึ่งเวลากิน วรรณกรรมท้องถิ่นภาคใต้ ประเภทคำสอน
* อย่านั่งใกล้ถุงเงินคำ วรรณกรรมล้านนา ปู่เจ้าสอนหลาน

ระดับมัธยมศึกษา[แก้ไข]

บทอาขยาน ผู้แต่ง หมายเหตุ
* ค่าวภาษิต พระครูชัยศีลวิมล วัดเกตการาม ล้านนาภาษิต ฉบับยุทธ เดชคำรณ
* โคลงกระทู้สุภาษิต หลวงพัฒนพงษ์ภักดี (ทิม สุขยางค์)
* ณ ยามสายัณห์ สุภร ผลชีวิน
* ดอกไม้จะบาน จิระนันท์ พิตรปรีชา
* นมัสการพระพุทธคุณ · นมัสการพระธรรมคุณ · นมัสการพระสังฆคุณ พระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร)
* บทท่ารำเบื้องต้น ศูนย์วัฒนธรรมจังหวัดนครศรีธรรมราช สภาบันราชภัฏนครศรีธรรมราช
* ฝั่งทะเลตะวันตก พนม นันทพฤกษ์
* วรรณกรรมคำสอนอีสานกาพย์ปู่สอนหลาน มีแต่โบราณ
* ไหมแท้ที่แม่ทอ ไพวรินทร์ ขาวงาม
* อยู่เพื่ออะไร อุชเชนี
* เขียนแผ่นดิน เนาวรัตน์ พงษ์ไพบูลย์

บทรองอื่น[แก้ไข]

รอตรวจ[แก้ไข]

บทอาขยาน ผู้แต่ง หมายเหตุ
* ลูกหลานคนดี รัชนี ศรีไพวรรณ
* สักวาดาวจรเข้ พระสุนทรโวหาร (ภู่)

ฯลฯ


บทอิสระ[แก้ไข]

ผู้สอน ผู้เรียนหรือผู้ปกครองเลือกสรรหรือแต่งขึ้นเอง โดยตรงกับหลักเกณฑ์การคัดเลือกบทอาขยาน ส่วนใหญ่มาจาก หนังสือประพันธ์อาขยานนอกหนังสือเรียน ซึ่งบางเล่มจากหนังสือนี้เป็นต้นฉบับให้ฉบับกรมวิชาการนำไปใช้เป็นบทหลักและบทรอง ๒๕๔๒

ดอกสร้อยสุภาษิต[แก้ไข]

จากฉบับ ดอกสร้อยแสนรัก

บทอาขยาน ผู้แต่ง หมายเหตุ
( ↑ หมายถึง มีในบทหลักหรือบทรอง )
* ↑ เด็กน้อย ร้องลำฝรั่งรำเท้า
* ↑ แมวเหมียวแยกเขี้ยวยิงฟัน ทัด เปรียญ ร้องลำแขกบรเทศ
* ตั้งไข่ล้มต้มไข่กิน สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ร้องลำลมพัดชายเขา
* นกขมิ้นเหลืองอ่อน หลวงมลโยธานุโยค (นก) ร้องลำพัดชา
* จิงโจ้โล้สำเภา หลวงวิจิตรวาทการ ร้องลำมอญรำดาบ
* ซักส้าวมะนาวโตงเตง ร้องลำสารถีชักรถ
* ตุ๊ดตู่อยู่ในรูกระบอก สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ร้องลำวิลันดาโอด
* นกกิ้งโครงเข้าโพรงนกเอี้ยง พระยาพินิจสารา (ทิม) ร้องลำนกกระจอกทอง
* เรือเล่นสามเส้นสิบห้าวา ทัด เปรียญ ร้องลำตวงพระธาตุ
* นกเอี้ยงเลี้ยงควายเฒ่า หลวงวิจิตรวาทการ ร้องลำแขกไซ
* ↑ ไก่แจ้ หม่อมเจ้าประภากร ร้องลำนางนาด
* จ้ำจี้ ทัด เปรียญ ร้องลำลิ้นลากระทุ่ม
* กาดำ แก้ว ร้องลำจีนขิมเล็ก
* แมงมุม หลวงประชุมบรรณสาร (พิณ) ร้องลำมอญร้องไห้
* กะเกย สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ร้องลำตะนาว
* มดแดง ทัด เปรียญ ร้องลำพัดชา
* ตุ๊กแก ทัด เปรียญ ร้องลำสะสม
* กระต่าย พระราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุทัศน์นิภาธร ร้องลำตะลุ่มโปง
* โพงพาง หลวงประสิทธิ์อักษรสาร (เทศ) ร้องลำลาวแคน
* เจ้าการะเกด ทัด เปรียญ ร้องลำม้าย่อง
* โมเย แก้ว ร้องลำจีนดาวดวงเดียว
* เท้งเต้ง ทัด เปรียญ ร้องลำล่องเรือ
* นกเขา พระยาพินิจสารา (ทิม) ร้องลำเทพชาตรี
* จันทร์เจ้า ทัด เปรียญ ร้องลำพราหมณ์ดีดน้ำเต้า
* ช้างพลาย แก้ว ร้องลำชมดงนอกสามชั้น
* จุ๊บแจง หลวงประสิทธิ์อักษรสาร (เทศ) ร้องลำล่องเรือพระนคร
* ดุเหว่า แก้ว ร้องลำเขมรใหญ่
* นกกระจาบ ทัด เปรียญ ร้องลำตะลุ่มโปง
* หนูหริ่ง แก้ว ร้องลำจีนขวัญอ่อน
* โอละเห่ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ร้องลำจีนต่อยหม้อ
* ลิงลม ทัด เปรียญ ร้องลำสมิงทองมอญ
* อิ่มก่อน สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ร้องลำสระบุหร่งนอก
* ซุ่มมรดี ทัด เปรียญ ร้องลำช้างประสานงา


บทอิสระอื่น[แก้ไข]

รอตรวจ[แก้ไข]

บทอาขยาน ผู้แต่ง หมายเหตุ
* มานี่มานี่ไปเล่นซ่อนหา
* การฟัง รพีพันธุ์ นาทวรฑัต
* กาพย์เห่ชมเครื่องคาว
* ปรารถนาดีต่อแดนเกิด
ฯลฯ