ลิลิตเพชรมงกุฎ

จาก วิกิซอร์ซ

	ลิลิตเพชรมงกุฎ
	ผู้แต่ง: เจ้าพระยาพระคลัง (หน)

 

เนื้อหา 1 เนื้อเรื่องย่อ 2 นมัสการและเล่าเรื่องพระวิกรมาทิตย์ 3 พระสิริของพระเพชรมงกุฏ 4 ประพาสป่า 5 หลงเข้าลึกลุต่างเมือง 6 พบประทุมวดีพระธิดา 7 8 ดูเพิ่ม

[แก้ไข] เนื้อเรื่องย่อ

  ลิลิตเพชรมงกุฏ เป็น ลิลิต ที่แต่งจากนิทานเรื่อง เพชรมงกุฎ ซึ่งปริศนาธรรมเรื่องหนึ่งจาก นิทานเวตาล ประพันธ์ใหม่

โครงเรื่องประกอบด้วย นมัสการพระอิศวรแลพระมหากษัตริย์ แจ้งที่มาจากนิทานเวตาล แล้วจึงแสดงเรื่องว่า พระวิกรมาทิตย์เสด็จป่าเพื่อจับเวตาล โดยมีสัญญาว่าหากตรัสตอบปริศนา เวตาลจะหลุดลอยคืนที่ เวตาลจึงลวงให้เผลอโดยเล่านิทานปริศนาถวาย เรื่องหนึ่งเล่าว่า

  "พระเพชรมงกุฎเสด็จประพาสป่ากับพุฒศรีพี่เลี้ยง และตามกวางเผือกจนหลงเข้าลึก และลุเข้าเมืองของท้าวกรุงกรรณและทรงพบประทุมวดีพระธิดาในสวน ต่างพอพระทัยซึ่งกันและกัน และทรงเสด็จลอบเข้าปราสาทจนทรงได้เป็นชายา พุฒศรีจึงแนะอุบายให้ทั้งสองพระองค์กลับเมือง โดยพุฒศรีปลอมเป็นดาบสเข้าเฝ้าท้าวกรุงกรรณ ทูลว่าพระธิดาเป็นนางยักษิณีลอบกินซากศพในป่าช้า ดาบสได้สร้อยสังวาลประจำพระองค์ที่พระเพชรมงกุฎทรงลอบเปลื้องมาขณะบรรทมหลับเป็นหลักฐาน ท้าวกรุงกรรณให้พระธิดาเข้าเฝ้าไม่เห็นสร้อยสังวาลจึงทรงขับจากวัง พระเพชรมงกุฎจึงทรงรับสู่เมือง และมีพระราชสาสน์ถึงท้าวกรุงกรรณเพื่อขอผูกไมตรี ท้าวกรุงกรรณแจ้งว่าถูกกลเสียพระทัยถึงแก่สวรรคต"

  ครั้นจบ เวตาลทูลถามว่า "ท้าวกรุงกรรณสิ้นพระชนม์ บาปได้แก่ผู้ใด" ท้าววิกรมาทิตย์ตรัสว่า "บาปได้แก่ท้าวกรุงกรรณเอง"

ลิลิตเพชรมงกุฎ หน้านี้เป็นเอกสารต้นฉบับ ที่ยังไม่สมบูรณ์   ต้องการให้ตรวจสอบ เพิ่มเนื้อหา หรือจัดรูปแบบ   คุณสามารถช่วย เพิ่มเติมหรือแก้ไข เพื่อให้สมบูรณ์มากขึ้น

ท้ายสุด เวตาลสำเร็จว่าพระวิกรมาทิตย์ผิดสัญญา จึงหลุดลอยกลับคืนป่าช้า

[แก้ไข] นมัสการและเล่าเรื่องพระวิกรมาทิตย์

  ๏ ศรีสวัสดิ์ปรีดารมย์ ประนมนิ้วประณต ทศนัขประชุม ต่างโกสุมภ์สุนทเรศ โอนวรเกศอภิวาท สยมภูวนาทโมลิศ องค์จักรกฤษณ์กัมเลศ ภาณุเมศศศิธร ปิ่นอมรจักรพาฬ เทเวศพนัสสถานอารักษ์ อีกอัครราชาธิปัตย์ ถวัลยราชกษัตริย์พิเศษ จรรโลงเกศกรุงทวารา ศรีอยุธนยายศโยค ขอนฤโศกทุกข์ภัย นฤจัญไรบำราศ จากวรอาตมวิมล
ข้อยข้าจะนิพนธ์ลิลิต โดยตำนานนิตย์บูรำ ในปักระณำเวตาล แนะนิทานเป็นประถท
  ๏ องค์ศรีวิกรมเลราช ปางภูวนาถเสด็จไคล ลุศิวาลัยล่วงโอฆ ละจุธาโลกสงสาร โดยโชยงการกำหนด ผู้มียศก็ทรง สำอางองค์โอภาส ด้วยเบญจราชกกุธภัณฑ์ เสด็จยังวันหิมเวศ สู่ประเทศพันฦก สฤงสุบาลพฤกษ์ไพสาณฑ์ ซึ่งเวตาลพำนักนี้ โจนจับยักษีวิทเยศ โดยฤทธิเดชศักดา หวังเป็นหาพนะภูธร เสด็จจรสู่ศิวาสถาน
ซึ่งเวตาลกล่าวปริศนา พรรณนาโดยนิยม ทายศรีวิกรมเสลราช จงภูวนาถฟังปัญหา แม้วิสัชนาบมิได้ ให้เศียรไท้ทำลาย ถ้าฦๅสายแสดงเสร็จ จักนำเสด็จดลศรีโลก อสุรกล่าวโศลกคาถา เป็นปุจฉาวาที แห่งพุฒศรีตรีผ่านเผ้า เรื่องเพชรมงกุฎเจ้า เลิศล้ำตำนาน ฯ

[แก้ไข] พระสิริของพระเพชรมงกุฏ

  ๏ ปางก่อนกาลยังมี เจ้าธเรศตรีกษัตริย์ นามท้าวรัตน์นฤเบศร์ ครองนัคเรศศรีบุรี มีมเหสีนิลักษณ์ ชื่อประภาพักตร์เพ็ญพาน โฉมแลลานเลอสวาท ปิ่นเยาวราชกัลยางค์ หกพันนางพระสนม ไอศวรรย์สมศฟงคาร กอบพลหาญกลั่นกล้า กอบพลม้าเมือบเมือง กอบเพลเรืองราชรถ กอลพลคชคั่งคาม ปรปักษ์ขามเคียมคัล ถวายสุวรรณมาลาศ โดยบุรพาศน์ประเพณี
ท้าวธมีเอารส นามปรากฏเพชรมงกุฎ เป็นที่สุดเสนหา แห่งพระชนกามารดร ภูธรตั้งมนตรี ชื่อพุฒศรีพี่เลี้ยง บริรักษ์ราชบุตร เพี้ยงเนตรท้าวภักดี ฯ

๏ พุฒศรีพี่เลี้ยงราช	เอารส
รักร่วมชีวงคต	ลูกท้าว
ถนอมสอนวราพจน์	วรวากย์
ฤๅห่อนห่างเสด็จก้าว	หนึ่งนั้นไป่มี ฯ

  ๏ เมื่อนั้นศรีสุริยวงศ์ องค์พระเพชรมงกุฎ โฉมเฉิดสุดโสภณ เจริญชมน์สิบหกปี
ทรงลักษณะศรีสุนทเรศ บวรเกศเส้นสลวย พิศจุไรรวยเรียบร้อย ขนงช้อยชดปลาย วิลาศผายผ่องนวล เนตร์น่ายวนยิ่งศร ขนงเนตรงามงอนงามพริ้ง นาสาปิ้งอังกุศ กรรณกลีบบุษบงบาง ปรางยิ่งปรางทองเปรียบ ริมโอษฐ์เรียบไรทนต์ ทันต์ดำกลแมลงภู่ โอษฐ์แดงดูดุจแย้ม หนุแสล้มเพราพร้อง ศอทรงปล้องกลกลึง อังสาขึงบั้นองค์รัด กระทวยธวัชกลงวง คชินทรจ้วงจับสม สรรพางค์กลมอ้อนแอ้น ยุรยาตร์แม้นเหมือนหงส์
หญิงแลหลงลืมนอน กล่าวกลกลอนขับอาง ชมโฉมหน่อกษัตริย์สร้าง รูปท้าวเทียมใด พ่อนา ฯ

๏ พระเอี่ยมโอภาสพื้น	ภูวดล
ดุจอินทร์จากอำพน	สู่หล้า
ฤๅสุริยดำกล	จากรถ มาฤๅ
ฤๅว่าจันทร์แจ่มฟ้า	จากฟ้ามาดิน ฯ
๏ ควรเป็นปิ่นโลกล้ำ	เลิศกษัตริย์
สมสุรางค์นิกรอัด	แอบเฝ้า
เฉลิมกามพธูสวัสดิ์	สังวาส แลพ่อ
แม้ว่านางใดเคล้า	คลาดแคล้วเมืองมรณ์ ฯ
๏ ฝูงนิกรนารีกล้า	ชมโฉม
หวังกษัตริย์ฤๅดีโลม	ลูกท้าว
จบทวยราษฎรโสม-	นัสเสน่ห์ พระนา
หญิงบ่งราชลืมย้าว	หวั่นว้าสวามี ฯ

  ๏ ทั่วบูรีขับร้อง ชมโฉมเยาวราชพร้อง เพรียกพร้องเยินยอ ฯ

[แก้ไข] ประพาสป่า

  ๏ เมื่อนั้นหน่อนฤเบศร ใคร่ประเวศวนาสณฑ์ ชมพรรณผลมิ่งไม้ ประพาสไล่คณยอง โดยสมพองมนสา
ธก็ลีลาสู่ปราสาท พระบิตุราชมาตุรงค์ กระพุมพงกชกร ชุลีธรทูลพระบาท ลาสองราชเล่นไพร ชมไศลไล่มฤคิน รุ่งรัษตินจะกลับ จับมฤคมาถวายไท้
จงบาทอนุญาตให้ ลูกน้อยพเนจร ฯ

๏ ภูธรฟังลูกท้าว	อำลา
สองเสน่ห์ในบุตรา	ยิ่งล้น
จักทัดก็ออมอา-	ดูรเทวษ ใช่พ่อ
โอพ่อประพฤติพ้น	ผ่อนให้โดยใจ ฯ
๏ เจ้าไปประพาสแล้ว	จรลี มานา
จากพ่อวันหนึ่งดุจปี	หนึ่งไซร้
หนึ่งพนัสพนาศรี	ข้อทุเรศ
ส่วนปิศาจขานไข้	พ่อไข้ใจตาง ฯ
๏ ตรัสพลางสั่งพี่เลี้ยง	เอารส
ถนอมอรพระเยาวยศ	ยอดฟ้า
สูเตือนสู่ชนบท	เวียงราช
อย่าหลงเล่นละเลิงช้า	ขุกไข้ภัยพาล ฯ
๏ ภูบาลตรัสเร่งให้	เตรียมพล
จัตุรงค์พยุหโจษจล	แกล้วกล้า
เสนาเร่งมุขมน-	ตรีตรวจ เตรียมแฮ
มาทันทูลเจ้าหล้า	เสด็จพร้อมพลากร ฯ

  ๏ หน่อบดีศรสดับสาร บานกมลมนัส โอนศรีสวัสดิ์อภิวาท ลาสองราชเสด็จดล ยังไพชยนต์บรรยงก์ เสร็จสระสรงสำอาง สุคนธ์วรางกำจร สนับเพลางอนงามเฉิด
ภูสิตเลิศลายพราย ชายแครงชายไหววาบ ผ้าทิพย์ทาบเถือกทอง แก้วกุก่องแกมกาญจน์ สร้อยสังวาลวิไลเลิศ ทับทรวงเพริศเพชรพราย ธำมรงค์รายพาหุรัด มงกุฎจรัสจรูญเรือง แสงมลังเมลืองทอตา เหน็บขรรคาวุธไกร กรายกรไวลีลาศ ดุจสีหราชยรรยง
ทรงราชรถบุษบก เทียมอัศวผกเผ่นทะยาน แก้วแกมกาญจน์เรืองรัถ งอนงามฉัตรธงชัย พิศอำไพรุ่งโรจน์ ระยับโชติสุริยง ดุจรถทรงทินกร จากอำพรฟากฟ้า มาเฉลิมโลกแหล่งหล้า เลิศล้ำสากล ฯ

๏ พิศพลโอภาสเพี้ยง	อนิรุธ
กรีจัตุรงศราวุธ	แกว่นกล้า
ประภาสพนมศีขรสุด	โสภาคย์
อริราชขยาดปร้า	กลอกเกล้ากลัวตาย ฯ
๏

[แก้ไข] หลงเข้าลึกลุต่างเมือง

๏

๏

[แก้ไข] พบประทุมวดีพระธิดา

๏

๏

[แก้ไข]

๏

๏

ลิลิตเพชรมงกุฎ หน้านี้เป็นเอกสารต้นฉบับ ที่ยังไม่สมบูรณ์   ต้องการให้ตรวจสอบ เพิ่มเนื้อหา หรือจัดรูปแบบ   คุณสามารถช่วย เพิ่มเติมหรือแก้ไข เพื่อให้สมบูรณ์มากขึ้น

[แก้ไข] ดูเพิ่ม

• ลิลิต