กฎหมายไทยฯ/เล่ม 1/เรื่อง 50

สมุดนั้นไว้พร้อมเพื่อจะจำหน่ายให้ได้ทันประสงค์ของท่านทั้งปวง เพราะถ้าจะแจกอีก ก็เปนการไม่รู้จบไป เมื่อท่านผู้ใดประสงค์ จะให้สมประสงค์โดยง่าย หนังสือที่มีอยู่นั้นคือ

ราชการ
๏พระราชบัญญัติเคาน์ซิล		ราคา		เล่มละ		กึ่งตำลึง
๏พระราชบัญญัติสำรับเจ้าพนักงานหอรัษฎากรพิพัฒน์		ราคา		เล่มละ		กึ่งตำลึง
๏พระราชบัญญัติสำรับเจ้าภาษีนายอากร		ราคา		เล่มละ		บาท
๏หนังสือสัญญาเชียงใหม่		ราคา		เล่มละ		บาท
๏สัญาอังกฤษ ๑ สัญาอะเมริกัน ๑ สัญาเดนมารก ๑ สัญาเยอรมัน ๑ สัญาปรอยซิล ๑		ราคา		ชาตีละ		บาท
ถ้าเยมรวมเปนเล่มใหญ่ ๕ ชาติ		ราคา		เล่มละ		๕ บาท
หนังสือสอนเดก ซึ่งโปรดเกล้าฯ ให้หลวงสารประเสริฐคิดขึ้นใหม่
๏มูลบทบรรพกิจ		ราคา		เล่มละ		กึ่งตำลึง
๏วาหนิตินิกร		ราคา		เล่มละ		บาท
๏อักษรประโยค		ราคา		เล่มละ		บาท
๏สังโยคพิธาน ไวพจน์พิจารณ์ พิศาลการันต์
สามเรื่องรวมเปนเล่มเดียว		ราคา		เล่มละ		กึ่งตำลึง
ถ้าสี่เล่มนี้รวมเยบเปนเล่มใหญ่		ราคา		เล่มละ		หกบาท
๏นิติสารสาธก เล่ม ๑		ราคา		เล่มละ		บาท
๏นิติสารสาธก เล่ม ๒		ราคา		เล่มละ		บาท
หนังสือเรื่องต่าง ๆ
๏กลสัตรี แลปัญจะราชาภิเศก		ราคา		เล่มละ		สี่บาท
๏ราชนิติ		ราคา		เล่มละ		บาท
๏พงษาวดารเหนือ		ราคา		เล่มละ		บาท
๏พงษาวดารมอญ		ราคา		เล่มละ		บาท
๏พงษาวดารเขมร		ราคา		เล่มละ		บาท
๏ปิศาจปกรณำ มีนิทานต่าง ๆ		ราคา		เล่มละ		บาท

ถ้าท่านผู้ใดมีความประสงค์ เชิญมาที่โรงพิมพ์หลวงในพระบรมมหาราชวังเทอญ ๚ะ

บอกน้ำฝนต้นเข้ากรุงเก่า ลพบูรี อินทรบุรี อ่างทอง สมุทปราการ

ปีจอฉศก ๑๒๓๖ เดือน ๙ น้ำฝนต้นเข้าหัวเมือง
ชื่อเมือง	ฝนตกกี่วัน	น้ำฝน						น้ำท่า ต้นเข้า
		ปีจอฉศก			ปีรกาเบญจศก			ปีจอ	ปีรกา	กี่ส่วน
		นิ้ว	ทสางค์	สตางค์	นิ้ว	ทสางค์	สตางค์	นิ้ว	นิ้ว	ทำแล้ว	ยังไม่ได้ทำ
กรุงเก่า	๙	๕	. .	๖	. .	๑	๗	. .	. .	. .	. .
เมืองลพบูรี	๖	๗	๓	. .	. .	. .	. .	๑๗๘	. .	เสรจแล้ว	. .
เมืองอินทรบุรี	๑๐	๘	๑	. .	. .	๘	. .	๑๐๑	๒๔	. .	. .
เมืองอ่างทอง	๔	๑๖	๑	. .	. .	. .	. .	๑๕๓	. .	. .	. .
เมืองสมุทปราการ	๗	๘	๗	. .	๔	๒	. .	. .	. .	. .	. .

ละชั่ง ๑๐ ตำลึง เสมียน ๒ คน ๆ ละ ๕ ตำลึง เดือนละ ๑๐ ตำลึง ขุนหมื่น ๖ คน ๆ ละ ๓ ตำลึง เดือนละ ๑๘ ตำลึง ไพร่ ๑๐ คน ๆ ละ ๖ บาท เดือนละ ๑๕ ตำลึง รวมหมู่ข้าหลวงที่ ๒ เดือนละ ๓ ชั่ง ๑๓ ตำลึง รวมเงินพระราชทานข้าหลวง ๒ หมู่ เดือนละเจดชั่ง ๑๖ ตำลึง โปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้มีข้อบังคับข้าหลวง ๒ นายแลขุนหมื่นเสมียนนายไพร่ต่อซึ่งจะออกไปดังนี้ ๚ะ

๏ข้อ๑ว่า ถ้าจะเกณฑ์ไพร่สมไพร่ด่านมาทำการ ก็ให้ข้าหลวง ๒ นายปฤกษาผู้ว่าราชการเมืองแลกรมการชาวด่านเกณฑ์ไพร่ตามบังคับท้องตรา ให้เรียกเอาไพร่แต่ผู้ว่าราพการให้ครบ อย่าให้เกณฑ์เผื่อเหลือขาฃเรียกเอาเงินเปนประโยชน์ให้ไพร่บ้านพลเมืองได้ความเดือดร้อน ๚ะ

๏ข้อ๒ว่า ถ้าไพร่ป่วยเจบในเวลาทำการ ให้ข้าหลวงพิจารณา ถ้าเหนว่าป่วยจริง ก็ให้ผู้ว่าราชกาะเมืองรับไพร่ป่วยกลับไปรับษาพยาบาล เปลี่ยนไพร่ที่ไม่ป่วยมาให้ทำการ อย่าให้ขาดจำนวนเกณฑ์ ๚ะ

๏ข้อ๓ว่า อย่าให้ข้าหลวงขุนหมื่นเสมียนนายไพร่รับสินบลของกำนันแต่ผู้ว่าราชการเมืองกรมการกำนันพันนายบ้านนายกองนายหมวดเจ้าภาษีนายอากรแลราษฎรให้เปนที่เกรงใจในการจะกะเกณฑ์ไพร่มาทำการให้ช้าไป ๚ะ

๏ข้อ๔ว่า ห้ามอย่าให้ข้าหลวงขุนหมื่นเสมียนทนายไพร่กะเกณฑ์แลเรียกะเอาเสบียงอาหารแลสิงของต่าง ๆ แต่ผู้ว่าราชการเมืองกรมการกำนันพันนายบ้านนายกองนายหมวดเจ้าภาษีนายอากรลูกค้าวานิชแต่สิ่งหนึ่งสิ่งใด ๚ะ

๏ข้อ๕ว่า ทางสายเตลิคราฟที่ทำนั้น ให้ตริตรองตามยุติธรรม เมื่อทางจะถูกไร่นาเรือกสวนผู้ใด ก็ให้ถูกโดยตรง ๆ อย่าให้เปนการกระเบียดกระเสียนที่จะเอาสินบลแลยักย้ายทางไปด้วยกลอุบาย ๚ะ

๏ข้อ๖ว่า ถ้าข้าหลวงจะซื้อจะจ่ายเสบียงอาหารณบ้านใดเมืองใด ก็ให้ทนายไพร่ของข้าหลวงไปซื้อไปจ่ายเอาตามประสงค์ อย่าให้กดขี่ราคาของราษฎร ห้ามอย่าให้ใช้ผู้ว่าราชการเมืองกรมการกำนันพันทนายบ้านนายกองนายหมวดเจ้าภาษีนายอากรราษฎรไปซื้อไปจ่ายเปนอันขาด ๚ะ

๏ข้อ๗ว่า ห้ามอย่าให้ข้าหลวงขุนหมื่นเสมียนทนายไพร่แพละโลมเกลี้ยกล่อมรับบุตรหญิงหลานหญิงทาษหญิงของผู้ว่าราชการเมืองกรมการกำนันพันนายบ้านนายกองนายหมวดเจ้าภาษีนายอากรราษฎรไว้เปนภรรยาในเวลาออกมาทำการนี้ให้เปนที่ติเตียนได้ ๚ะ

๏ข้อ๘ว่า ห้ามอย่าให้ข้าหลวงรับคะดีในบ้านในเมืองมาตัดสินบังคับให้ผู้ว่าราชการเมืองกรมการกำนันพันนายบ้านนายกองนายหมวดเจ้าภาษีนายอากรราษฎรลูกค้าวานิชให้แพ้แลชะนะ เรียกเอาค่าฤชาธรรมเนียมให้ผิดด้วยพระราชกำหนดกฎหมาย ๚ะ

๏ข้อ๙ว่า เรือนที่ภักอาไศรยตามระยะเมืองนั้น ให้ข้าหลวงบังคับผู้ว่าราชการเมืองกรมการทำภอสมควร อย่าให้เหลือเกิน แต่ให้ข้าหลวงกำกับดูแล จะใช้เงินซื้อสิ่งของในการทำเรือนภักจะเปนจำนวนเงินสิ้นเท่าไร ให้ข้าหลวงลงชื่อพร้อมด้วยผู้ว่าราชการเมืองมีใบบอกเข้ามายังเจ้ากระทรวง จะได้เบิกเงินพระคลังมหาสมบัติส่งออกไปใช้ให้เสร็จ ๚ะ

๏ข้อ๑๐ว่า ข้าหลวงขุนหมื่นเสมียนทนายไพร่ซึ่งออกมาทำทางนั้นจะมีคะดีเกี่ยวข้องต่อผู้ว่าราชการเมืองกรมการแลชาวบ้านชาวเมือง ฤๅผู้ว่าราชการเมืองกรมการชาวบ้านชาวเมืองจะมีคะดีเกี่ยวข้องต่อข้าหลวงขุนหมื่นเสมียนทนายไพร่ประการใด ๆ ก็ให้ฟ้องณศาลากลางประทับตกกระทรวงแล้วให้หมายเรียกทนายเรียกตัวตามกฎหมาย เมื่อพิจา⟨ร⟩ณาเสร็จสำนวนแล้ว ให้ข้าหลวงผู้ว่าราชการเมืองปฤกษาตัดสินให้สำเร็จไป ถ้าขัดข้องตัดสินไม่ตกลง ให้บอกส่งคำหาคำให้การคำพยานแลข้อตัดสินเข้ามาณกรุงเทพฯ จะได้ตัดสินให้แล้วแก่กัน ๚ะ

๏ข้อ๑๑ว่า ห้ามมิให้ข้าหลวขุนหมื่นเสมียนทนายไพร่ซื้อขายสินค้าต่าง ๆ หาผลประโยชน์ให้ผิดธรรมเนียมข้าอลวง แลห้ามอย่าให้ข้าหลวงขุนหมื่นเสมียนทนายไพร่คบหากันเล่นไภ่เล่นโปเล่นถั่วฤๅเล่นการพนันต่าง ๆ เสพสุราให้เมาจนเสียสติ แลสูบฝิ่นกินฝิ่นของต้องห้าม ๚ะ

๏ข้อ๑๒ว่า ให้ข้าหลวงขุนหมื่นเสมียนทนายไพร่ประพฤติให้ถูกต้องตามข้อบังคับนี้ทุกประการ ถ้าข้าหลวงขุนหมื่นเสมียนทนายไพร่ไม่ประพฤติตามข้อบังคับนี้ ล่วงเสียแต่ข้อหนึ่งข้อใด เมื่อชำระไต่สวนได้ความจริงแล้ว จะลงพระราชอาญาตามพระราชกำหนดให้เปนแบบอย่างแก่ข้าหลวงซึ่งจะรับราชการฉลองพระเดชพระคุณต่อไปภายน่า แลข้อบังคับข้าหลวง ๑๒ ข้อนี้ประทับตราคชสีห์ใหญ่ให้ไว้แก่ข้าหลวงแต่ณวันพุฒ เดือนเจต แรมห้าคำ จุลศักราช ๑๒๓๗ ปีกุนสัป⟨ต⟩ศก ๚ะ