กฎหมายไทยฯ/เล่ม 1/เรื่อง 52
๏ด้วยมิพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้ประกาศแก่ราษฎรไทยจีนให้รู้ทั่วกันว่า แต่ก่อนใช้อัฐโสฬศดิบุก ต่อมาอัฐโสฬศดีบุกเบาบางน้อยลง ขุนพัดนายบ่อนจึงสั่งปี้กระเบื้องมาใช้ในบ่อนของขุนพัดหลายราย ราษฎรไปเล่นโปเล่นเบี้ยได้ปี้มาบ้างก็เอาไปซื้อเข้าของผู้ขายของ เหนว่าอัฐโสฬศดีบุกไม่มีจะใช้ ผู้ขายของก็รับปี้ไว้ ให้สิ่งของไป ขุนพัดนายบ่อนเหนว่าใช้ปี้ได้คล่อง ก็สั่งทวีมากขึ้นทุกคราว ภายหลังขุนพัดจะออกจากที่ขุนพัด ก็ติม้าฬ่อประกาศให้เอาปี้มาขึ้น ผู้ที่มีปี้มาขึ้นทันก็ได้เงินมา ที่ไปขึ้นไม่ทันก็ไม่ได้เงินขาดทุน จึงทรงพระราชดำริห์เหนว่า ราษฎรที่ขาดทุนด้วยมีปี้ไปส่งไม่ทันขาดทุนมีความร้อนใจเปนอันมาก จึงโบรดเกล้าฯ ให้เจ้าพนักงานสั่งเบี้ยทองแดงเสี้ยวอัฐโสฬศที่เมืองลอนดอนมาใช้ในกรุงเทพฯ ก็เพราะมีพระบรมราชประสงค์จะมิให้ราษฎรขาดทุนด้วยเรื่องปี้เหมือนอย่างแต่ก่อนมา จึงได้มีหมายประกาศออกแต่ก่อนว่า ถ้าผู้ใดมีเบี้ยทองแดงเสี้ยวอัฐโสฬศจะต้องการเงินเมื่อใด ก็ให้มาขึ้นต่อเจ้าพนักงานหอรัษฎากรพิพัฒน์ แจ้งอยู่ในหมายประกาศแต่ก่อนนั้นแล้ว เบี้ยทองแดงเสี้ยวอัฐโสฬศราษฎรก็ได้ใช้เปนปรกติมา ครั้นณวันพฤหัศบดี เดือนเก้า ขึ้นสิบเอดค่ำ ราษฎรซื้อขายแก่กัน มีความรังเกียจ หาใคร่จะรับเบี้ยทองแดงเสี้ยวอัฐโสฬศไม่ ความทรงทราบแล้ว จึงได้ทรงปฤกษาสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงษ ๆ เหนว่า ซึ่งทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สั่งให้เอาเบี้ยทองแดงเสี้ยวอัฐโสฬศเข้ามาใช้ณกรุงเทพฯ นั้นชอบอยู่แล้ว แต่ขุนพัดนายบ่อนสั่งปี้กระเบื้องเข้ามาใช้ณกรุงเทพฯ มีโดยมาก ดูเหมือนขุนพัดนายบ่อนคิดการลบล้างอำนาจแผ่นดินเหมือนกัน ควรจะให้ขุนพัดนายบ่อนเลิกปี้ อย่าให้ใช้ปี้ต่อไป จึงมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ว่า ขุนพัดนายบ่อนสั่งปี้เข้ามาใช้ณกรุงเทพ⟨ฯ⟩ นี้ ราษฎรที่มีปี้ใช้อยู่มากน้อยเท่าใด ให้ราษฎรรีบเอาปี้ไปขึ้นต่อขุนพัดนายบ่อยเสียโดยเรว อย่าให้มีปี้ค้างอยู่ได้ ถ้าถึงณวันเดือนอ้าย ขึ้นค่ำหนึ่ง ปีกุนสัปตศก ห้ามมิให้ราษฎรไทยจีนแลผู้ใด ๆ ใช้ปี้ ซื้อขายแก่กันด้วยปี้ ต่อไปเปนอันขาดทีเดียว แต่เบี้ยทองแดงเสี้ยวอัฐโสฬศที่ราษฎรไทยจินมารับซื้อไปจากเจ้าพนักงานหอรัษฎากรพิพัฒน์นั้น เสี้ยวให้ใช้ ๔ อันเฟื้อง อัฐให้ใช้ ๘ อันเฟื้อง โสฬศให้ใช้ ๑๖ อันเฟื้อง ให้คงอยู่ตามเดิมนี้ไม่ขึ้นไม่ลงต่อไป ถ้าราษฎรซื้อขายได้เสี้ยวอัฐโสฬศได้มาก ฤๅเจ้าภาษีนายอากรนายระวางมีเบี้ยทองแดงเสี้ยวอัฐโสฬศจะเอามาส่อต่อเจ้าพนักงานหอรัษฎากรพิพัฒน์ ก็ให้เจ้าพนักงานตรวจดู ไม่เปนอัฐปลอมแล้วจงรับไว้โดยเรว อย่าให้หน่วงเหนี่ยวกักขังไว้ให้เนี่นช้า อย่าให้เจ้าภาษีนายอากรนายระวางแลราษฎรได้ความเดือดร้อนได้เปนอันฃาดทีเดียว ถ้าราษฎรที่มีเบี้ยทองแดงเสี้ยวอัฐโสฬศมาก จะเอาเบี้ยทองแดงเสี้ยวอัฐโสฬศไปขึ้นเอาเงินต่อเจ้าพนักงานณหอรัษฎากรพิพัฒน์เหนว่ายากจะช้าไป ก็ให้ข้าราชการแลผู้ที่มีทรัพย์ช่วยรับเสี้ยวอัฐโสฬศของราษฎรมาขึ้นเอาเงินต่อเจ้าพนักงาน ก็ให้เจ้าพนักงานหอรัษฎากรพิพัฒน์เร่งรับเบี้ยทองแดงเสี้ยวอัฐโสฬศจ่ายเงินให้โดยเรว อย่าให้เนี่นช้าค่ามวันเปนอันขาดทีเดียว ให้ข้าราชการแลราษฎรทำตามหมายประกาศนี้จงทุกประการ ถ้าผู้ใดมิทำตามหมายประกาศ จะให้มีโทษตามโทษานุโทษ ประกาศมาณวันพุฒ เดือนเก้า แรมเก้าค่ำ ปีกุนสัปตศก ๑๒๓๗ ๚ะ
