กฎหมายไทยฯ/เล่ม 7/เรื่อง 46

พระราชบัญญัติระเบียบบรรดาศักดิ์

พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาจุฬาลงกรณ์ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระบรมราชโองการดำรัสเหนือเกล้าฯ สั่งว่า บรรดาศักดิ์ข้าราชการทหารแลพลเรือนตามธรรมเนียมกรมศักดิ์เดิมยังหาได้มีระเบียบเทียบเคียงกันเปนยุติไม่ จึ่งทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตราพระราชบัญญัติระเบียบบรรดาศักดิ์ไว้เพื่อจะได้เปนระเบียบเรียบร้อยในที่เฝ้าแลในราชการอื่น ๆ สืบไปดังนี้

มาตรา๑บรรดาศักดิ์ข้าราชการฝ่ายพลเรือนให้มีระเบียบเปนลำดับกันแลเทียบตรงกับบรรดาศักดิ์ข้าราชการฝ่ายทหารดังนี้ คือ

ชั้นที่ ๑ เสมอด้วยนายพล
เอก		๑		เสนาบดี
		๒		พระเจ้าประเทศราช
โท		๑		เจ้าพระยาเทศาภิบาล
		๒		เจ้าพระยาสุลต่าน
		๓		เจ้าพระยานอกจากเสนาบดี
ตรี		๑		พระยารองเสนาบดี ท,จ,
		๒		พระยาจางวาง ท,จ,
		๓		พระยาเทศาภิบาล
		๔		เจ้าประเทศราช
		๕		พระยาสุลต่าน
ชั้นที่ ๒ เสมอด้วยนายพัน
เอก		๑		พระยา ท,จ,
		๒		พระยาจางวาง
		๓		พระยาว่าราชการเมือง ท,จ,
		๔		เจ้าอุปราช
		๕		พระยาประเทศราช
		๖		พระยารายามุดา
โท		๑		พระยาเจ้ากรม
		๒		พระเจ้ากรม
		๓		ผู้ว่าราชการเมือง
		๔		เจ้าราชวงษ์
		๕		พระยาอุปราชเมืองประเทศราช
		๖		พระรายามุดา
ตรี		๑		พระปลัดกรม
		๒		หลวงเจ้ากรม
		๓		ผู้ช่วยเทศาภิบาล
		๔		เจ้าบุรีรัตน
		๕		เจ้าราชบุตร
		๖		พระยาราชวงษ์เมืองประเทศราช
		๗		พระผู้ช่วยราชการเมืองประเทศราช
ชั้นที่ ๓ เสมอด้วยนายร้อย
เอก		๑		หลวงปลัดกรม
		๒		ปลัดเมือง
		๓		ยกรบัตรเมือง
		๔		เจ้ามีสัญญาบัตรรองแต่ราชบุตร
		๕		พระยาบุรีรัตนเมืองประเทศราช
		๖		พระยาราชบุตร
		๗		ผู้ว่าราชการเมืองขึ้น
		๘		หลวงผู้ช่วยว่าราชการเมืองประเทศราช
โท		๑		ผู้ช่วยในกระทรวงแลกรม
		๒		ผู้ช่วยราชการเมือง
		๓		ผู้ตรวจการในกองเทศาภิบาล
		๔		นายอำเภอ (ตามพระราชบัญญัติปกครองท้องที่)
		๕		พระยาเค้าสนาม
		๖		ดาโต๊ะ
ตรี		๑		นายเวร
		๒		หลวงกรมการ
		๓		ปลัดเมืองขึ้น
		๔		พ่อเมือง
		๕		ปังอุลู

มาตรา๒ต่อข้าราชการที่ได้รับพระราชทานสัญญาบัตรแล้ว จึงให้มีบรรดาศักดิ์เข้าในระเบียบตามพระราชบญญัตินี้

มาตรา๓เมื่อข้าราชการซึ่งมีบรรดาศักดิ์ชั้นเดียวกัน จะต้องเรียงลำดับกันให้กำหนดโดยลักษณดังนี้ คือ

อย่างที่๑ผู้ซึ่งได้ว่ากล่าวหรือเปนเจ้าน่าที่ในท้องที่ เปนใหญ่กว่าผู้มีบรรดาศักดิ์ชั้นเดียวกันซึ่งมาแต่ที่อื่น มีตัวอย่างดังเช่นผู้ว่าราชการเมืองบรรดาศักดิ์ชั้นเดียวกันหลายคนพร้อมกันอยู่ในเมืองใด เมื่อเรียงลำดับ ผู้ว่าราชการเมืองนั้นย่อมเปนใหญ่กว่าผู้ว่าราชการเมืองอื่น เพราะเหตุที่เปนผู้ว่าราชการท้องที่อันนั้น ถ้าหากว่าโดยลำดับอย่างที่ ๑ ยังไม่ยุติ ให้กำหนดต่อไปโดยนัยนี้ คือ

อย่างที่๒ข้าราชการมีบรรดาศักดิ์เสมอกันแต่ยศต่างกัน ให้ผู้มียศสูงเปนใหญ่กว่าผู้มียศต่ำ ตัวอย่างดังผู้มีบรรดาศักดิ์เปนชั้นเจ้ากรมผู้หนึ่งเปนพระยา แลผู้หนึ่งเปนพระ ให้พระยาเปนใหญ่กว่าพระ ถ้ากำหนดในอย่างนี้ไม่ยุติ ให้กำหนดต่อไปโดยนัยนี้ คือ

อย่างที่๓ข้าราชการทหารเปนใหญ่กว่าพลเรือนในบรรดาศักดิ์ชั้นเดียวกัน มีตัวอย่างดังในเมืองหนึ่งมีผู้บัญชาการทหารบรรดาศักดิ์ชั้นนายพันโท แลผู้ว่าราชการเมืองนั้นก็มีบรรดาศักดิ์ชั้นที่ ๒ โทคือเสมอด้วยพันโทฉนี้ ผู้บัญชาการทหารย่อมเปนใหญ่กว่าผู้ว่าราชการเมือง เพราะเปนผู้ว่ากล่าวท้องที่เดียวกัน แต่ผู้หนึ่งเปนข้าราชการฝ่ายทหาร ถ้าหากว่ากำหนดโดยอย่างที่ ๓ ไม่ยุติ ให้กำหนดต่อไปโดยนัยนี้ คือ

อย่างที่๔ข้าราชการบรรดาศักดิ์เสมอกัน ให้ข้าราชการที่ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิศริยาภรณ์ชั้นสูง เปนใหญ่กว่าข้าราชการที่ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิศริยาภรณ์ชั้นต่ำ มีตัวอย่างดังเจ้ากรมมียศเปนพระยาเหมือนกันทั้ง ๒ คน คนหนึ่งได้รับพระราชทานเครื่องราชอิศริยาภรณ์ชั้นที่ ๓ คนหนึ่งได้รับพระราชทานชั้นที่ ๔ ให้ผู้ที่ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิศริยาภรณ์ชั้นที่ ๓ เปนใหญ่กว่าผู้ได้รับพระราชทานชั้นที่ ๔ ถ้ากำหนดโดยนัยนี้ไม่ยุติ ให้กำหนดต่อไปโดยนัยนี้ คือ

อย่างที่๕ข้าราชการบรรดาศักดิ์เสมอกัน ให้ผู้ได้รับพระราชทานสัญญาบัตรชั้นนั้นก่อน เปนใหญ่กว่าผู้ที่ได้รับพระราชทานทีหลัง

ประกาศมาณวันที่ ๑๕ มินาคม รัตนโกสินทรศก ๑๑๗ เปนวันที่ ๑๑๐๘๒ ในรัชกาลปัตยุบันนี้