บทเพลงแห่นาคพื้นบ้านคุ้งตะเภา

จาก วิกิซอร์ซ
ไปยังการนำทาง ไปยังการค้นหา

ที่มา เทวประภาส มากคล้าย. (2560). สารพันบันทึกเล่า พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นวัดคุ้งตะเภา : ประเพณี วัฒนธรรม ความเชื่อ และภูมิปัญญาท้องถิ่น. กรุงเทพฯ : กรมส่งเสริมวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม.

ต้นที่มา แม่สำราญ วันดี อายุ 76 ปี (พ.ศ. 2560)

  • (ขึ้น) พ่อนาคฉันเอย (รับ) อะละวะฮ่าไฮ้
  • "ย่างตีนเข้าโบสถ์แล้วมาบวชโปรดมารดา
    โปรดกระทั่งสีกา แฟนเอย"
  • "น้องมีปีกดั่งหงส์จะอุ้มเอาองค์นาคบิน

ไม่ให้พ่อนาคเดินดิน หรอกเอย"

  • "ไอ้ที่เขาซักผ้าเยี่ยวไอ้ที่เขาเคี้ยวข้าวป้อน

แทนคุณก็เสียก่อน เถิดเอย"

  • "อย่าไปพะว้าพะวงไอด้วยสีกงสีกา

เขาไม่ได้เลี้ยงพ่อนาคมา หรอกเอย"

  • "อาจารย์ท่านสอนก็อย่าไปค้อนตาคว่ำ

ให้หมั่นเรียนก็หมั่นจำ เถิดเอย"

  • "ตั้งจิตให้ได้แล้วมาตั้งใจให้ตรง

สักประเดี๋ยวก็เป็นองค์ แล้วเอย"

  • "นุ่งผ้าเหลืองก็อย่าให้เปลืองผ้าพื้น

โยมเห็นจะได้ชื่น ใจเอย"

  • "อย่าไปเตะตะกร้อก็อย่าไปล้อสีกา

เขาจะจับปาราชิกเอย"

  • "สีการ้องเว้ยพ่อนาคอย่าเผยหน้าต่าง

เชื่อคำสอนคำสั่ง เถิดเอย"

  • "ไอ้พวกนี้มันหน้าด้านเหมือนกระดานอยู่ไฟ

มันบวชกันซะเมื่อไร เล่าเอย"

  • "ทางเดินก็ยากก็มีแต่ขวากหนามไผ่

ค่อยๆ เดิน ค่อยๆ ไป เถิดเอย"

  • "เดินตามต้อยๆ เขาไปปล่อยเสียที่วัด

มันน่าโสมนัส ใจเอย"

  • "กระจกบานน้อยที่ห้อยข้างฝา

เย็นฉะนี้ก็จะลา แล้วเอย"

  • "บ้านเหนือเคยไปหรือว่าบ้านใต้เคยมา

เย็นฉะนี้ก็จะลา แล้วเอย"

  • "อยู่ไปนานๆจะได้เป็นสมภารวัดนี้

จะได้แบกคัมภีร์ ทองเอย"

  • "ตั้งจิตให้แน่ไปยังแม่สีกา

บวชเอาก็พรรษา เถิดเอย"

  • "ตัดต้นตาลแล้วเป็นสะพานข้ามบึง

บุญน้อยก็ไม่ถึง แล้วเอย"

บทเพลงแห่นาคพื้นบ้านโบราณ ของบ้านคุ้งตะเภา สัมภาษณ์และบันทึก ณ วัดคุ้งตะเภา โดยคณะแม่เพลงแห่นาคบ้านคุ้งตะเภา หมู่ ๓-๔ จากการสัมภาษณ์แม่เพลงที่มีอายุมากที่สุด อายุ ๘๐ ปี เล่าว่าบทเพลงทั้ง ๑๗ นี้ใช้ร้องมาอย่างน้อย ๓ ชั่วรุ่นแล้ว บทเพลงดังกล่าวจึงสันนิษฐานว่าใช้ร้องกันมา มากกว่า ๑๐๐ ปี ขึ้นไป โดยสมัยก่อนจะร้องตามหลังนาค โดยขบวนแห่นาคจากบ้านไปวัดที่มีโบสถ์มีระยะทางไกลก็จะร้องเพลงได้หลากหลายและสนุกสนาน ตอบโต้แซวกันระหว่างพ่อเพลงแม่เพลงได้มากกว่าระยะทางสั้น และการร้องเพลงแห่นาคนั้นจะแยกกับขบวนกลองยาวหรือมังคละประโคม ที่ส่วนใหญ่แต่โบราณนั้นขบวนแห่นาคจะมี ๓ ตอน คือขบวนดนตรีกลองยาวมังคละแห่นำ ตามด้วยขบวนนาค และแม่เพลงร้องเพลงแห่นาคตามหลังนาคเป็นกลุ่ม ๆ เพื่อสร้างความครึกครื้นและบรรยากาศสนุกสนาน รวมถึงมีเนื้อหาเป็นการสั่งเสียให้นาคตั้งใจบวชโดยไม่ต้องอาลัยกับครอบครัว<ref>คืนชีวิต "หาดน้ำน่าน" ผลงานชุมชน-อ.บ.ต.คุ้งตะเภา.เว็บไซต์กรมส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม