ประชุมพงศาวดาร/ภาคที่ 12/คำนำ

คำนำ

คุณหญิงสุรเสนาจะทำการปลงศพสนองคุณนางแขวิรัชเวชกิจ มารดาของคุณหญิงสุรเสนา มีศรัทธาจะพิมพ์หนังสือแจกในงานศพสักเรื่อง ๑ ชอบหนังสือประชุมพงษาวดาร ภาคที่ ๑๒ ซึ่งหอพระสมุดฯ ได้พิมพ์เมื่อต้นปีนี้ แลยังมีฉบับอยู่ที่โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร ขออนุญาตแจกหนังสือประชุมพงษาวดาร ภาคที่ ๑๒ ในงานศพนางแข วิรัชเวชกิจ กรรมการหอพระสมุดอนุโมทนาแลอนุญาตตามประสงค์

หนังสือประชุมพงษาวดาร ภาคที่ ๑๒ นี้มีเรื่องจดหมายเหตุของราชทูตฝรั่งเศสเข้ามาเจริญทางพระราชไมตรีครั้งแผ่นดินสมเด็จพระนารายน์ เรื่อง ๑ กับเรื่องจดหมายเหตุของหมอบรัดเล เรื่อง ๑

เรื่องจดหมายเหตุราชทูตฝรั่งเศสนั้น เปนระยะทางเชวเลียเดอโชมอง เอกอรรคราชทูตฝรั่งเศสซึ่งพระเจ้าหลุยที่ ๑๔ ให้เข้ามาเจริญทางพระราชไมตรียังสมเด็จพระนารายน์มหาราชเมื่อคฤศตศก ๑๖๘๕ (พ.ศ. ๑๒๒๘) เจ้าพระยาภาสกรวงศ์ (พร บุนนาค) แต่ยังเปนพระยาจางวางมหาดเล็ก ได้แปลจากภาษาอังกฤษออก เปนภาษาไทย ทูลเกล้าฯ ถวายพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเมื่อปีระกา พ.ศ. ๒๔๒๗

จดหมายเหตุของหมอบรัดเลนั้น หมอบรัดเลเปนมิชชันนารีอเมริกัน เข้ามาตั้งสอนศาสนาคฤศตังอยู่ในกรุงเทพฯ ตั้งแต่ในรัชกาลที่ ๓ ได้จดหมายเหตุการณ์ซึ่งรู้เห็นลงไว้ ครั้นทีหลังเมื่อมาตั้งโรงพิมพ์อยู่ที่ปากคลองบางกอกใหญ่ หมอบรัดเลทำหนังสือปดิทินเรียกว่า "บางกอกคาเลนดา" พิมพ์จำหน่ายประจำปี ๆ ละเล่มตั้งแต่คฤศตศก ๑๘๕๙ มาจนคฤศตศก ๑๘๗๓ คือ ตั้งแต่ พ.ศ.๒๔๐๒ จน พ.ศ. ๒๔๑๖ หมอบรัดเลถึงแก่ความตาย หนังสือปดิทินนี้ก็หยุด มิได้พิมพ์ต่อมา ในหนังสือบางกอกคาเลนดาที่หมอบรัดเลพิมพ์นั้นมีตอนหนึ่งเรียกว่า เหตุการณ์อันควรกำหนด คือ ในปีไหนเกิดเหตุการณ์อย่างไร เมื่อวันไร อันควรกำหนดจดจำไว้ ก็จดพิมพ์ลงไว้แทบทุกเล่ม ข้าพเจ้าได้แปลจดหมายเหตุนี้เลือกเฉภาะแต่ที่เห็นว่า ไทยจะอยากรู้เห็น ออกมาเรียบเรียงเปนส่วน ๑ มีจดหมายเหตุการณ์ตั้งแต่ในรัชกาลที่ ๓ จนรัชกาลที่ ๕ เห็นว่า จะมีผู้ชอบอ่าน ด้วยมีการแปลก ๆ ที่น่ารู้อยู่ในจดหมายเหตุของหมอบรัดเลหลายอย่าง

ข้าพดจ้าขออนุโมทนาในกุศลบุญราษีทักษิณานุปทานซึ่งคุณหญิงสุรเสนาได้บำเพ็ญสนองคุณนางแข วิรัชเวชกิจ แลได้พิมพ์หนังสือเรื่องนี้ให้ได้อ่านกันแพร่หลาย เชื่อว่า ท่านทั้งหลายที่ได้รับสมุดเล่มนี้ไปคงอนุโมทนาทั่วกัน.

สภานายก
หอพระสมุดวชิรญาณ
วันที่ ๓ มีนาคม พระพุทธศักราช ๒๔๖๒