พงศาวดารเมืองละแวก จ.ศ. ๑๑๕๘/พ.ศ. ๒๕๓๙

จาก วิกิซอร์ซ
ไปยังการนำทาง ไปยังการค้นหา

พงศาวดาร[แก้ไข]


พงศาวดารเขมร ฉบับนักองค์เอง
เลขที่ ๔๕ ในหมวดพงศาวดาร


1 ๏ พระพงษาวะดาลเขมน ฃองเจ้ารามาธิบดีถวาย ๚ะ๛
2 ๏ วัน ค่ำ จุลศักราช ๑๑๕๘ ปีมะโรง อัฐ"ก พระ
3 รามาธิบดีถวายพระราชพงษาวะดาล ทรงพระกัรรุณาโปรดเกล้าฯ ให้
4 หลวงพจนาพิจิตร แปล ขุนสาระประเสรีฎ ขุนมหาสิท นายชำนิโวหาร
5 แปลออกเปนคำไทยไว้ณะ"อหลวง ๚ะ๛
6 ๏ ศักราช ๑๒๖๘ ปีจ่อ อัฐศก สมเดจ์พระมหานิภารเสวย
7 ราชสมบัติพระนครศรีโสทรราชธานี ทรงพระราชสั้ทธาทำนุบำรุงพระ
8 สาศหนา คะณะนั้น สมเดจ์พระรามาธิบดีผู้เปนพระราชบุตรสมเดจ์พระ
9 มหาจักรพัทตราธิราชได้เสวยราชสมบัติกรุงพระนครศรีอยุทธยา
10 สมเดจ์พระรามาธิบดีมีพระราชโองการตรัสให้เจ้าไส้เจ้าเทวดาจำทูลพระ
11 ราชสารเปนทางพระราชไม้ตรีมายังกรุงกำภูชาธิบดี สมเด็จพระมหานิภาร
12 หมิไว้พระไท ให้จับเจ้าไส้เจ้าเทวดาฆ่าเสีย ครั้นอยู่มา ๕ ปี สมเดจ์พระ
13 มหานิภารสวรรณคต พระยาติวงษเสนาบดีแต่งการพระบรมศภถวายพระ
14 เพลีงแล้ว นักพระไถลผู้เปนน้องเขยได้เสวยราชสมบัติ ทรงพระราช
15 สัทธาส้างพระวิหารกุฎิ ส้างพระพุทธรูปทองคำสองพระองค์ ปิดทองคำ
16 เปลว ๒๒ พระองค เสวยราชอยู่ ๑๑ ปีสวรรณคด ราชวงษ์เสนาบดี
17 ถวายพระเพลีงแล้ว นักพระศรีครูผู้เป็นพระอ่นุชาได้เสวยราชสมบัติ
18 ทรงพระราชสัทธาสร้างกุฏิถวายเปนสงฆทาน แลส้างพระวิหาร
19 บนเนีนเฃายังมิสำเรจ์ เสวยราชสมบัติได้ ๕ ปีสวรรณคต
20 แต่งการถวายพระเพลีงแล้ว พระราชนัดาได้เสวยราชสมบัติ
21 ทรงพระนาม พระบรมถาเขมาราชา ทร่างพระวิหารกุฏิ
22 ทร่างพระพุทธรูป ๑๘ พระองค ให้เอาพลอยเพเจียระใน
23 ประดับพระพุทธรูป เสวยราชได้ ๓ ปีสวรรณคต แต่งการ
24 ถวายพระเพลีงเสจ์ พระอะนุชาได้เสวยราชสมบัติ ทรง
25 พระนามชื่อ สมเดจ์พระลำพังบรมราชาธิราช มีเดชานุภาพเปนอันมาก
26 เสวยราชได้ ๕ ปีแล้ว ฝ่ายสมเดจ์พระรามาธิบดีพระนครศรี
27 อยุทธยา กับพระบากระษัตร พระบาอัฐ พระดำบองพิท ผู้เปน
28 พระราชบุตร ยกทัพออกมาล้อมเมืองพระนะครหลวง พระเจ้า
29 ลำพังราชาธิราชให้รบต้านทานเปนสามาท กำหนดปีหนึ่งก็ยัง
30 หมิได้เมือง สมเดจ์พระลำพังราชาธิราชสวรรณคต พระอนุชา
31 เสวยราชได้ ๓ เดือนสวรรณคต นักพระลำพังได้เสวยราช
32 สมบัติ ให้รบพุ่งป้องกันพระนครไว้ได้เดือนหนึ่ง นักพระลำพัง
33 สวรรณคตในปีระกา
34 สมเดจ์พระรามาธิบดีก็ได้พระนะครหลวง ตำหรัตให้
35 พระบากระษัตรผู้เปนพระราชบุตรผู้ใหญ่อยู่ครองพระนครหลวง
36 พระบาอัฐ พระลำบองพิท ผู้น้อง อยู่ช่วยราชการ จึ่งให้กวาด
37 ครัวอํพยพได้ ๙ หมื่น แล้วยกกลับเข้าไปกรุงศรีอยุทธยา
38 แลพระเจ้าบากระษัตรเสวยราชอยู่กรุงกำภูชาธิบดีได้ ๓ ปี
39 สวรรณคต พระบาอัฐได้เสวยราชสมบัติ ๓ ปีก็สวรรณคต
40 พระลำบองพิทเสวยราชได้เดือนหนึ่งสวรรณคต ฝ่ายนักโพรก
41 ผู้เปนเจ้าพ่ญากลเมฆ หลานพระบรมถาเขมาราชา แลเจ้า
42 พญากลเมฆได้เสวยราชสมบัติ มีพี่นางหนึ่ง น้องสตรีหนึ่ง
43 พี่นางมีราชบุตรองค์หนึ่งชื่อ เจ้าพญาอินทราชา น้องสัตรีนั้น
44 มีพระราชบุตรสององค์ ชื่อ เจ้าพญาคำขัด ๑ ชื่อ เจ้าพญา
45 แก้วฟ้า ๑ เจ้าพญากลเมฆยกนางสันทนิตราผู้บุตร
46 ให้ครองรักกันกับอินทราชาผู้หลาน แล้วจะให้เจ้าพญาอินทราชา
47 เสวยราชแทนพระองค์
48 เจ้าพญาคำขัดลอ่บฆ่าเจ้าพญาอินทราชาเสีย จึ่ง
49 เอานางสันทนิตรามาเปนภรรยา เจ้าพญากลเมฆทรงพระโกรธ
50 หมิให้เจ้าพญาคำขัดเสวยราช จะให้ขุนเทพมนตรีเสวยราช
51 แทนพระองค์ ครั้นขุนเทพมลตรีมาถึ่งกลางทาง เจ้าพญา
52 คำขัดกับพักพวกฆ่าขุนเทพมลตรีเสีย แลเสนาบดีทังปวง
53 กราบทูลออ้นวอรเจ้าพญากลเมฆจ"อให้พญาคำขัดเสวยราช
54 เจ้าพญากลเมฆก็หายโกรธ เสวยราชมากำหนดได้ ๓ ปี
55 จะยกราชสมบัติให้พญาคำขัด ทรงนาม พระรามาธิบดี แลนาง
56 สันทนิตรานั้นเปนพระมะเหษีย์ ทรงพระนาม สมเดจ์พระ
57 ภัควะดีศรีสันทนิตรา แล้วมีพระมเหษีองค์หนึ่งเปนบุตร
58 เจ้าเมืองบางคาง มีพระราชบุตรสองพระองค์ องคหนึ่งชื่อ
59 เจ้าพญาคามยาต องค์หนึ่งชื่อ นางสันทนิตรา พระเจ้า
60 คำขัดมีเดชานุภาพ แลพระนครนั้นเคยขึ้นพระนะคอร
61 ศรีอยุทธยาก็มิได้ไปอ่อนน้อม พระเจ้าคำขัดก็ยกกองทัพ
62 เข้าฝ่าจะตีเอาพระนะครศรีอ่ยุทธยา ครั้นมาถึ่งคลองสะมัด
63 ไชยแล้ว ยกล่วงเข้าไปถึ่งด่านสำโรง แขวงเมืองจันทบูรร
64 บางคาง กวาดได้ครัวอํพ่ยบเปนอันมาก แล้วยกกลับ
65 มาถึ่งกลางทาง คะณะนั้น จ้าวแขกจามยกกองทัพเรือ
66 มาตีเมืองจัตุระมุก ได้พระพุทธรูปทองเงีน แล้วให้นาย
67 ท่หารแขกจามคุมพลยกขึ้นมารบถึ่งคลองพระเพ
68 ฝ่ายพระเจ้าคำขัดยกกลับมาถึ่งพระนครหลวง จึ่งแต่ง
69 กองทัพออกรบทัพจามเปนสามาท แขกจามก็หมิได้พ่าย
70 แพ้ พระเจ้าคำขัดอาราทธนา"อไชยชำณะแก่พระ
71 "รณ่ ครั้นเพลาค่ำ เข้าที่พระบันทม ทรงพระสูบีนว่า
72 นางพระธรณีเสดจ์มาตรงพระภักตรแล้วประกาศว่า พระองค์
73 อย่าทรงพระวิตกเลย จะมีไชยชำณะแก่ข้าศึ่กเปนมั่นคง
74 ครั้นเพลารุ่งเช้า พระเจ้าคำขัดยกกองทัพออกไปจะรบด้วย
75 ข้าศึ่ก พระธรณีนิมิตรเปนอะส่อระพิศม์เลื้อยมาตรง
76 พระภักตร โหราถวายพ่ยากรทำนายว่า พระองค์จะมีไชย
77 ชำนะแก่ข้าศึ่ก พระเจ้าคำขัดก็ทรงเรือพระที่นั่งนะราช
78 ละทีพิมาณ พร้อมด้วยเรือมุขมลตรีซ้ายขวาหน้าหลังโดย
79 กระบวนยกเข้าไป พระองคทรงเก่าทันยีงข้าศึ่ก เรือ
80 รบต่อเรือรบได้รบกันเปนสามาท ฝ่ายเจ้าเมืองจามกับ
81 นายทัพนายกองทั้งปวงแลเหนพระเจ้าคำขัดเปนสี่กอร
82 ให้สะดุ้งตกใจกลัวเดชานุภาพหมิได้เป็นใจรบพุ่ง แล
83 นายทัพนายกองพระเจ้าคำขัดก็ให้แจวเรือรบเข้าไล่ฆ่าฟัน
84 เหล่าแขกจามล้มตายเปนอันมาก และอ่ศภนั้นเกลื่อนไป
85 ทั้งคลองพระเพ เจ้าเมืองจามก็แตกไป ทแกล้วทหาร
86 เขมนจับได้จามเช่ลยเปนอันมาก พระเจ้าคำขัดก็ให้รับ
87 พระพุทธรูปทองเงิ่นมา แล้วยกกองทัพเข้าเมือง แล้วภา
88 เจ้าพระญาแก้วฟ้าผู้เปนพระอนุชายกกองทัพเข้ามาจะตีกรุง
89 พระนคอรศรีอยุทธยา ครั้นยกมาถึ่งเมืองพิศนุโลก จึ่งให้
90 สร้างพระวิหานทิศอาค่เน แล้วยกล่วงเข้ามาถึ่งปลายแด่น
91 พระนครศรีอยุทธยา รบพุ่งตีปลายแด่นเหนไม่ได้ทีแล้ว
92 ก็กวาดเอาครัวอํพ่ยพกลับออกมาไกล้เมืองพิศนุโลก ให้สร้าง
93 เมืองรมยบูรีย ให้เจ้าพญาแก้วฟ้าเปนเจ้าเมือง แล้วยกเข้า
94 เมือง ครั้นอยู่มา พระส่นมใส่ยาพิศให้พระเจ้าคำขัดเสวย
95 เสดจ์สวรรณคต พระยาติวงษแลเสนาบดีแต่งการถวาย
96 พระเพลีงแล้ว พระราชมานดาให้ลงไปรับเจ้าพญาแก้วฟ้า
97 ขึ้นมาเสวยราชสมบัดิ ทรงพระนาม สมเดจ์พระศรีธรรม
98 โศกราชธิราชรามาธิบดี พระองค์เสวยราชทรงทศมิตร
99 ราชธรรมมาได้สามปี และฃ่าวนั้นขจรไปถึ่งสมเดจ์พระบรม
100 ราชาธิราชผู้พานพระนครศรีอยุทธยา จึ่งได้เตรียมช้างม้ารี้พล
101 เสดจ์ยกกองทัพออกมาล้อมเมืองพระเจ้าศรีธรรมโศกราชไว้ได้
102 ประมาณเจดเดือน พระเจ้าศรีธรรมโศกราชจึ่งนีมนพระสงฆ
103 ราชาคะณะสององค์ ๆ หนึ่งชื่อ พระธรรมกิจ องค์หนึ่งชื่อ พระ
104 สุคนธ์ กับขุนมะโนรศ ขุนมงคล ออกไปถวายพระนครแก่พระ
105 บรมราชาธิราช พระเจ้าศรีธรรมโศกก็สวรรณคต สมเดจ์พระ
106 บรมราชาธิราชให้แต่งการพระศภพระราชทานเพลีงแล้ว
107 แลเมืองพิศนุโลกนั้นให้ทร่างวัดถวายพระธรรมกิจชื่อ วัด
108 พระเชตุพน ทร่างวัดน้อยถวายพระสุคนธ์ จึ่งให้เจ้าพญา
109 แพรดผู้เปนราชบุตรอยู่ครองเมืองพระนะครหลวง ทรงพระนาม
110 ชื่อ พระอินทราชา แล้วกวาดครัวอํพ่ยบได้ประมาณ ๔ หมื่นยกกลับ
111 ไปพระนครศรีอยุทธยา ฝ่ายพญาคามยาต ขะณะเมื่อเสียเมืองนั้น
112 หนีไปอาไศรยอยู่ ณ บ้านตันหัก แลนายบ้านนั้นชื่อ ขุนพลาไชย
113 ภาพักพวกมาพิทักรักษาพ่ญาคามยาต ครั้นอยู่มาปีหนึ่ง พญา
114 คามยาตแต่งกลอุบายเอาดาบใส่ในยแงสุราผนึกปลอมเข้าไป
115 กับของทั้งปวงเข้าไปถวายพระอินทราชา ๆ ให้เปิดแงออก
116 ผู้ซึ่งเอาฃองนั้นก็ชักเอาดาบในแงเข้าฟันพระอินทราชาตาย
117 จับพระมเหษีย์หนึ่ง พระสนมหนึ่ง พญาคามยาตได้เสวยราช
118 ณะเมืองพระนครหลวง ทรงพระนาม สมเดจ์พระบรมราชาธิราช
119 รามาธิบดีศรีธรรมมิคราช พระมะเหษีย์ฝ่ายขวาทรงพระนาม
120 สมเดจ์พระสันทมิตรา มีราชบุตรสามองค ๆ หนึ่งชื่อ เจ้าพญา
121 คำขัด องค์หนึ่งชื่อ นางพระเกษ องค์หนึ่งชื่อ นางลุดทอง ยกพระ
122 สนมไทชื่อ นางเกษร เปนพระมะเหษีฝ่ายซ้าย ทรงพระนาม
123 พระอินทมิตรา แลพระอินทมิตรานี้เป็นน้องร่วมพระราชบิดา
124 กับพระอินทราชา พระมเหษีย์โทชื่อ ท้าวอัค่ราช มีราชบุตรี
125 ชื่อ พระเทพกัลยา มเหษีย์โทอิกองค์หนึ่งชื่อ ท้าวเทพเดชะ
126 เปนบุตรเจ้าเมืองไสล มีบุตรชื่อ เจ้าพญาศรีราชา พระสนม
127 ชื่อ แม่นางคง มีบุตร ๓ องค์ ชื่อ นักนางปราบ ชื่อ เจ้าพญาบันดิษ
128 ราช หนึ่ง ชื่อ เจ้าพญาโทก พระสนมชื่อ แม่นางวรมาลา มีบุตร
129 ชื่อ นักนางเทพสาฃา พระสนมชื่อ แม่นางสุก มีบุตรชื่อ เจ้าพญาราม
130 แลเจ้าพญาเดียรราชาราชบุตรพระมะเหษีฝ่ายซ้ายนั้นครองกัน
131 กับนักนางพ่ศรีผู้บุตรขุนทรงพระอินท มีบุตรคลอดปีเถาะชื่อ
132 เจ้าพญาธรรมราชา แลนักนางพศรีกับนางเกษรซึ่งเป็นพระ
133 มะเหษีฝ่ายซ้ายนั้นเป็นยาติพญาศรีราชเดโชไทย แลนัก
134 นางปราบราชบุตรีมีบุตรชื่อ เจ้าพญาจัน แลนักนางเทพสาฃาราช
135 บุตรีมีบุตรชื่อ นักนางท้าวพะทอง ครั้นอยู่มา สมเดจ์พระบรมราชา
136 ธิราชเสดจ์ยกลงไปอยู่เมืองจัตุระมุค ได้ช้างเผือกไว้เปนมงคล
137 ช้างหนึ่ง แล้วได้ไม้กฤษหนาลอยมาแต่แม่น้ำลาว เอามาทำตระลุง
138 ช้างเผือก ครั้นอยู่มา สมเดจ์พระบรมราชาธิราชยกกองทัพไป
139 ตั่งอยู่ตำบลท่าระกา แล้วยกลว่งไปตีเมืองจันทบูรรณ์ได้ด้วยพระ
140 เดชานุภาพ แล้วยกกลับมาเสวยราชอยู่ช้านานเสดจ์สวรรคต
141 พระยาติวงษ์แลเสนาบดีแต่งการถวายพระเพลิงแล้ว เจ้าพญา
142 คำขัดราชบุตรขึ้นไปเสวยราชสมบัติอยู่ ณ เมืองพระนครหลวง ทรง
143 พระนาม สมเดจ์พระนารายณะรามาธิบดี พระมะเหษีย์ทรงพระนาม
144 สมเดจ์พระภัควะดีศรีพระเกษ มีพระราชบุตรหนึ่ง สมเดจ์พระนาราย
145 ธิบดี เสวยราชได้ ๒๕ ปี พระองค์ทรงศีลเป็นผฃาวอยู่แล้วสวรรณ
146 คต แต่งการถวายพระเพลีงแล้ว ฝ่ายเจ้าพญาศรีราชา
147 เจ้าพญาเดียรราชา พี่น้องรบชิงราชสมบัติกัน เจ้าพญาศรีราชา
148 ผู้พี่แตกไปตั่งอยู่ณะเมืองเชอระโยง เจ้าพญาเดียรราชาได้
149 เสวยราชอยู่เมืองพระนครหลวง ทรงพระนาม สมเดจ์พระศรีโสไทย
150 ฝ่ายเจ้าพะญาศรีราชายกกองทัพมารบพระศรีโสไทผู้น้อง ๆ จับ
151 เจ้าพญาศรีราชาได้ ให้ฆ่าเสียตำบลโพล้างดาว ขณะเมื่อพระศรีโสไท
152 เสวยราชมานั้น หมิได้ไว้พระไทยพระธรรมราชา จะให้ฆ่าเสีย
153 นางเกษรผู้เปนพระไอยกีรู้เหตุ ให้ลอบทูลเจ้าพญาธรรมราชา ๆ
154 หนีไปอาไศรยณะบ้านตรันอาก ซ่องสุมภู่คนได้เปนอันมาก แล้ว
155 ยกกองทัพมารบพระศรีโสไทย พระศรีโสไทยทานหมิได้ หนีไป
156 อยู่บ้านจงระนัก ซ่องสุมรี้พลได้เปนอันมาก ยกกลับมารบเจ้าพญ
157 ธรรมราชา เจ้าพญาธรรมราชาหนีไปอยู่บ้านทำเลอมเหนือเฃา
158 พ่นมรุ้ง เกลี้ยกล่อมชาวบ้านชาวเมืองตวันออกได้พร้อมมูล ยก
159 กองทัพกลับมารบได้เมือง พระศรีโสไทหนีมาอยู่ตำบลปรำบีโฉม
160 เมืองละแวก จึ่งให้เจ้าใชยมลตรีขุนนางยกกองทัพไปตั่งอยู่
161 ตำบลตรวยลังว้า ฝ่ายพระธรรมราชา ขณะเมื่อหนีไปอยู่ทำเลอม
162 นั้น ได้เปนมิตรสันทวกันกับจ้าวกว้ย ครั้นได้พระนะคอรหลวง
163 แล้ว จึ่งให้มีหนังสือกำหนดไป"อกองทัพเจ้ากวย ณ เมือง
164 ตบงขมุมให้ยกมาช่วยรบพระศรีโสไทณะเมืองละแวก ครั้นได้
165 กำหนด กองทัพเจ้าพระญาธรรมราชากับกองทัพกวยก็ยกไป
166 รบพระศรีโสไทย พระศรีโสไทยทานหมิได้ก็ทิ้งครัวเสียหนีไป
167 กองทัพพระธรรมราชาจับได้พระสนมแลพักพวกพระศรีโสไทย
168 เปนอันมาก แลเจ้าไชยมลตรีนั้นนำนักนางพระเกษมะเหษี
169 พระนะรายรามาธิบดีหนีไปอยู่เมืองโพธิสัตร พระศรีโสไทนั้นหนี
170 เข้าไปพระนะคอรศรีอยุทธยา แลเจ้าพญาราชบุตรนักนางพระเกษ
171 นั้นขึ้นเสวยราชอยู่ณะเมืองโพธิสัตร ฝ่ายพระธรรมราชายกกองทัพ
172 ตามไปรบถึ่งเมืองโพธิสัตร เจ้าพญายกกองรบต่านทาน
173 เจ้าพญาธรรมราชาเหนเหลือ ก็ถอยมาตั่งอยู่เมืองบริบูรรณ
174 ฝ่ายมะหาพันกะเหรียงขุนครุธภาพักพวกมาอยู่รักษาเจ้าพระยา
175 ณะเมืองโพธิสัตร ๚ ๚ะ๛




บรรณานุกรม[แก้ไข]

บรรณานุกรมของบรรณาธิการ[แก้ไข]

  • "พงศาวดารเขมรเมืองละแวก". หอสมุดแห่งชาติ. หนังสือสมุดไทยดำ. อักษรไทย. ภาษาไทย. เส้นดินสอ. จ.ศ. ๑๑๕๘ (พ.ศ. ๒๓๓๙). เลขที่ ๔๕ หมวดพงศาวดาร.

บรรณานุกรมของวิกิซอร์ซ[แก้ไข]

  • วินัย พงศ์ศรีเพียร (บรรณาธิการ). (๒๕๓๙). "พงศาวดารเขมร ฉบับนักองค์เอง เลขที่ ๔๕ ในหมวดพงศาวดาร". ใน วินัย พงศ์ศรีเพียร (บรรณาธิการ), ความยอกย้อนของประวัติศาสตร์ (น. ๑๖๑–๑๗๒). กรุงเทพฯ: คณะกรรมการชำระประวัติศาสตร์ไทย. ISBN 9747771977.

งานนี้ ปัจจุบันเป็นสาธารณสมบัติแล้ว เพราะลิขสิทธิ์ได้หมดอายุตามมาตรา 19 และมาตรา 20 ของพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 ซึ่งระบุว่า

ถ้ารู้ตัวผู้สร้างสรรค์ ในกรณีที่ผู้สร้างสรรค์เป็นบุคคลธรรมดา
  1. ลิขสิทธิ์หมดอายุเมื่อพ้น 50 ปีนับแต่ผู้สร้างสรรค์ถึงแก่ความตาย
  2. ถ้ามีผู้สร้างสรรค์ร่วม ลิขสิทธิ์หมดอายุ
    1. เมื่อพ้น 50 ปีนับแต่ผู้สร้างสรรค์ร่วมคนสุดท้ายถึงแก่ความตาย หรือ
    2. เมื่อพ้น 50 ปีนับแต่ได้โฆษณางานนั้นเป็นครั้งแรก ในกรณีที่ไม่เคยโฆษณานั้นเลยก่อนที่ผู้สร้างสรรค์ร่วมคนสุดท้ายจะถึงแก่ความตาย
ถ้ารู้ตัวผู้สร้างสรรค์ ในกรณีที่ผู้สร้างสรรค์เป็นนิติบุคคล หรือถ้าไม่รู้ตัวผู้สร้างสรรค์
  1. ลิขสิทธิ์หมดอายุเมื่อพ้น 50 ปีนับแต่ได้สร้างสรรค์งานนั้นขึ้น
  2. แต่ถ้าได้โฆษณางานนั้นในระหว่าง 50 ปีข้างต้น ลิขสิทธิ์หมดอายุเมื่อพ้น 50 ปีนับแต่ได้โฆษณางานนั้นเป็นครั้งแรก