พระราชพงศาวดารกรุงสยามฉบับบริติชมิวเซียม

จาก วิกิซอร์ซ
ไปยังการนำทาง ไปยังการค้นหา
กรมศิลปากร

พระราชพงศาวดารกรุงสยาม
จากต้นฉบับที่เป็นสมบัติของบริติชมิวเซียมกรุงลอนดอน



นายมนตรี อมาตยกุล
หัวหน้ากองวรรณคดีและประวัติศาสตร์
กรมศิลปากร
ตรวจสอบและทำเชิงอรรถ

สำนักพิมพ์ก้าวหน้า ๘๘๒ วังบูรพา พระนคร
จัดพิมพ์จำหน่าย

พิมพ์ที่โรงพิมพ์อักษรสัมพันธ์ ๑๑๗-๑๑๙ / ๒ เฟื่องนคร หน้าวัดราชบพิธ
พระนคร โทร. ๒๙๗๓๒ นายประยูร พิศนาคะ ผู้พิมพ์ผู้โฆษณา ๒๕๐๗

_________________________________________________________

จัดพิมพ์ครั้งแรก กุมภาพันธ์ ๒๕๐๗
สำนักพิมพ์ก้าวหน้า
๘๘๒ วังบูรพา พระนคร
โทร. ๒๖๕๔๑




ราคากระดาษปรู๊ฟ ๔๕ บาท

ราคากระดาษปอนด์ ๖๕ บาท

เนื้อหา

คำนำ[แก้ไข]

สำนักพิมพ์ก้าวหน้าได้ขออนุญาตพิมพ์หนังสือพระราชพงศาวดารกรุงสยาม เพื่อจำหน่ายแก่ผู้ที่สนใจ กรมศิลปากรเห็นว่า หนังสือเรื่องนี้ยังไม่เคยตีพิมพ์ ถ้าได้จัดพิมพ์ขึ้น อาจเป็นประโยชน์แก่นักศึกษาและผู้สนใจโดยทั่วไป จึงยินดีอนุญาตให้พิมพ์จำหน่ายได้

หนังสือพระราชพงศาวดารกรุงสยามนี้ เป็นสมบัติของบริติชมิวเซียมที่กรุงลอนดอน ประเทศอังกฤษ ปรากฎในประวัติ ว่า J.Hurst Hayes Esq. เป็นผู้มอบให้เมื่อวันที่ ๓๑ พฤษภาคม ค.ศ. ๑๙๔๘ (พ.ศ. ๒๔๙๑) การที่จะพบหนังสือพระราชพงศาวดารเรื่องนี้ ก็เนื่องจากนายขจร สุขพานิช ซึ่งได้รับทุนจากต่างประเทศ ให้ไปทำการค้นคว้าเรื่องเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ไทย ณ ประเทศสหรัฐอเมริกาและประเทศอังกฤษ ได้พบหนังสือเรื่องนี้เข้าเมื่อ พ.ศ. ๒๕๐๑ จึงได้ถ่ายไมโครฟีล์มเล่มต้นและเล่มปลายส่งไปให้กรมศิลปากรพิจารณา กรมศิลปากรเห็นว่าพระราชพงศาวดารฉบับนี้อาจมีประโยชน์ในการศึกษาประวัติศาสตร์ไทย จึงขอให้ถ่ายไมโครฟีล์มส่งเข้ามาให้หมดทั้ง ๓๐ เล่ม ต้นฉบบที่ขอถ่าย ไมโครฟีล์มมานั้นเขียนด้วยหมึกดำในสมุดฝรั่ง เข้าใจว่าคงจะคัดลอกมาจากฉบับเดิมอีกชั้นหนึ่ง เพราะปรากฎว่ามีบอกจบเล่มสมุดไทยไว้ด้วย คือเรียงลำดับตั้งแต่เล่ม ๑ เรื่อยไปจนถึงเล่ม ๓๐ ตัวอย่างลายมือเขียนในต้นฉบับนั้น ได้นำมาตีพิมพ์ไว้ในหนังสือนี้ด้วยแล้ว ข้อความในพระราชพงศาวดารฉบับนี้ ปรากฎว่าตอนต้นนั้นคล้ายกับพงศาวดารเหนือบางตอน คือเรื่องบาธรรมราชสร้างเมืองสวรรคโลกตอนหนึ่ง กับเรื่องพระร่วงอรุณราชกุมารเมืองสวรรคโลกอีกตอนหนึ่ง ตอนต้นของพระราชพงศาวดารมีบานแพนกบอกไว้ว่า

"วันที่ ๕ ฯ ๒ ค่ำ จุลศักราช ๑๑๖๙ ปีเถาะ นพศก เพลาค่ำเสด็จออก ณ พระที่นั่งจักพรรดิพิมาน ล้นเกล้าฯ กรมพระราชวังบวรฯ ทูลเกล้าถวายเล่ม ๑"

ต่อไปก็ถึงตอนที่พระเจ้าอู่ทองสร้างกรุงศรีอยุธยา ซึ่งมีวันเดือนปีและข้อความในตอนนี้เกือบเหมือนพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยาฉบับหอสมุดแห่งชาติ หรือซึ่งเรียกกันแต่เดิมว่า ฉบับกรมพระปรมานุชิตฯ ผิดกันแต่ตัวเลข ชื่อตำบล และพลความเล็กๆ น้อยๆ ส่วนพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยาฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) นั้น ก็มีส่วนคล้ายพระราชพงศาวดารฉบับนี้เหมือนกัน แต่พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยาฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) มีข้อความแทรกเติมเข้ามาบ้าง ยกข้อความตอนหน้าไปไว้ตอนหลังบ้าง บางแห่งตัดข้อความออกเสียบ้าง ซึ่งเริ่มผิดกันตั้งแต่แผ่นดินสมเด็จพระมหาธรรมราชาธิราชเป็นต้นไป จนถึงแผ่นดินสมเด็จพระนเรศวรมหาราช แต่หลังจากแผ่นดินสมเด็จพระนเรศวรมหา ราชไปแล้ว ก็มีข้อความเหมือนกันเป็นส่วนมาก ส่วนพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยาฉบับหอสมุดแห่งชาตินั้น มีข้อความเหมือนกันตั้งแต่ต้นไปจนเสียกรุงศรีอยุธยาใน พ.ศ. ๒๓๑๐

มีข้อน่าสังเกตอยู่อย่างหนึ่ง คือปรากฎว่า มีบานแพนกอีกแห่งหนึ่งซึ่งแสดงว่า ใน จ.ศ. ๑๑๕๗ (พ.ศ. ๒๓๓๘) พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกโปรดให้ชำระพระราชพงศาวดาร ตั้งแต่แผ่นดินสมเด็จพระรามาธิบดีที่ ๑ มาจนถึงแผ่นดินสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ จบเพียงให้เตรียมกองทัพไปตีเมืองละแวก บานแพนกนี้ กรมศิลปากรได้ให้ตีพิมพ์ลงไว้ในหนังสือนี้ด้วยแล้ว ดัง ปรากฎอยู่ในหน้า ๕๑ และ ๕๒

ตอนปลายคือเริ่มตั้งแต่สมัยจลาจลและสมัยกรุงธนบุรีไปจนถึง พ.ศ. ๒๓๒๗ อันเป็นปีที่ ๓ ของรัชกาลที่ ๑ ซึ่งหมดฉบับเพียงเท่านี้นั้น ปรากฎว่า ข้อความในตอนนี้เหมือนข้อความในพระราชพงศาวดารกรุงธนบุรีฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) มีผิดกันก็แต่พลความเล็กๆ น้อยๆ และการใช้ราชาศัพท์ แต่มีข้อที่น่า สังเกตอยู่อย่างหนึ่งคือ พระราชพงศาวดารฉบับนี้เขียนคำว่าศักราชไว้เฉย ๆ บ้าง เขียนวันไว้เฉย ๆ บ้าง ไม่มีตัวเลขลงไว้ว่า ศักราชเท่าใด วันอะไร และขึ้นแรมเท่าใด ทั้งนี้คงจะเนื่องจากยังหาวันเดือนปีที่แน่นอนไม่ได้ จึงเว้นไว้ไม่ได้ใส่ตัวเลขลงไป ส่วนพระราชพงศาวดารฉบับอื่นๆ นั้น ไม่มีเว้นว่างไว้เช่นนี้ เข้าใจว่า ในคราวชำระพระราชพงศาวดาร เมื่อหาตัวเลขวันเดือนปีที่แน่นอนไม่ได้ก็ตัดคำว่าศักราชและวันออกไป การพิมพ์ครั้งนี้กรมศิลปากรได้ให้พิมพ์ตามต้นฉบับเดิม มิได้ตัดคำว่าศักราชและวันออก ทั้งนี้เพื่อให้ผู้สนใจได้พิจารณาว่าการเขียนพระราชพงศาวดารนั้นเป็นมาอย่างไร

คำที่อยู่ในวงเล็บนั้น เป็นคำที่กรมศิลปากรได้เติมลงไป เพื่อให้ได้ความชัดเจนขึ้น เพราะความในพระราชพงศาวดารฉบับนี้ขาดไป ถ้าปล่อยไว้ตามต้นฉบับแล้วข้อความอาจจะไม่แจ่มแจ้ง ส่วนตรงไหนที่มีข้อความผิดกับพระราชพงศาวดารฉบับหอสมุดแห่งชาติและฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) นั้น กรมศิลปากรได้มอบให้ นายตรี อมาตยกุล หัวหน้ากองวรรณคดีและประวัติศาสตร์ ตรวจ สอบและทำเชิงอรรถไว้ เพื่อผู้อ่านจะได้สังเกตเทียบเคียงกันได้โดยสะดวก หวังว่าคงจะเป็นที่พอใจของผู้สนใจในการศึกษาประวัติศาสตร์โดยทั่วกัน

กรมศิลปากร
๒๒ มกราคม ๒๕๐๗

สารบาญ[แก้ไข]

ต้นเรื่อง[แก้ไข]

  • สร้างเมืองสวรรคโลก
  • ยกบาธรรมราชขึ้นเป็นพระยาธรรมราชา
  • ครองเมืองสวรรคโลก
  • เรื่องพระร่วงอรุณราชกุมารเมืองสวรรคโลก
  • เรื่องพระเจ้าศรีธรรมไตรปิฎก
  • เรื่องสร้างเมืองพิษณุโลก
  • เรื่องสร้างพระชินศรี พระชินราช
  • สร้างเมืองเสนาราชนคร
  • เรื่องพระยาแกรก
  • เรื่องสร้างอารามวัดจุฬามณี

รัชกาลสมเด็จพระรามาธิบดี (อู่ทอง)[แก้ไข]

  • เรื่องพระเจ้าอู่ทอง
  • สถาปนากรุงพระนครศรีอยุธยา
  • เมืองขึ้นกรุงศรีอยุธยา ๑๖ เมือง
  • โปรดให้พระราเมศวรยกทัพไปปราบขอม
  • โปรดให้พระบรมราชายกทัพไปช่วยพระราเมศวร
  • สถาปนาวัดพุทไธสวรรย์
  • เกิดม้าและไก่ประหลาด
  • สถาปนาวัดป่าแก้ว
  • สมเด็จพระรามาธิบดีสวรรคต

รัชกาลสมเด็จพระราเมศวร ครั้งที่ ๑[แก้ไข]

  • สมเด็จพระราเมศวรครองราชย์
  • พระบรมราชาชิงราชสมบัติ

รัชกาลสมเด็จพระบรมราชาธิราช[แก้ไข]

  • เสด็จไปเอาเมืองฝ่ายเหนือ
  • เสด็จไปเอาเมืองชากังราว ครั้งที่ ๑
  • แรกสถาปนาพระศรีรัตนมหาธาตุ
  • เสด็จไปเอาเมืองพิษณุโลก
  • เสด็จไปเอาเมืองชากังราว ครั้งที่ ๒
  • เสด็จไปเอาเมืองชากังราว ครั้งที่ ๓
  • เสด็จไปเอาเมืองเชียงใหม่
  • พระบรมราชาธิราชสวรรคต

รัชกาลสมเด็จพระเจ้าทองลัน[แก้ไข]

  • พระราเมศวรสำเร็จโทษพระเจ้าทองลัน

รัชกาลสมเด็จพระราเมศวร ครั้งที่ ๒[แก้ไข]

  • เสด็จเลียบพลขึ้นไปเมืองเชียงใหม่
  • ได้เมืองเชียงใหม่
  • สถาปนาวัดมหาธาตุ
  • ทำพระราชพิธีประเวศพระนคร ครั้งที่ ๑
  • พระยากัมพูชาลอบยกกองเข้ามากวาดเอาครัวเมืองชลบุรีและเมืองจันทบูร
  • สถาปนาวัดภูเขาทอง
  • เสด็จสวรรคต

รัชกาลสมเด็จพระยาราม[แก้ไข]

  • เจ้ามหาเสนาบดีคิดกบฏ

รัชกาลสมเด็จพระอินทราชา[แก้ไข]

  • โปรดให้สมเด็จพระยารามไปกินเมืองปทาคูจาม
  • หัวเมืองเหนือทั้งปวงเป็นจลาจล
  • เสด็จยกทัพหลวงไปถึงเมืองพระบาง
  • เสด็จสวรรคต
  • เจ้าอ้ายพระยากับเจ้ายี่พระยาแย่งชิงราชสมบัติกัน

รัชกาลสมเด็จพระบรมราชาธิราช[แก้ไข]

  • ถวายพระเพลิงศพเจ้าอ้ายพระยากับเจ้ายี่พระยา
  • สถาปนาวัดราชบูรณะ
  • ทรงก่อเจดีย์สององค์ไว้ที่เชิงสะพานป่าถ่าน
  • เสด็จไปเอาเมืองนครหลวง
  • โปรดให้พระนครอินทร์ราชโอรสครองเมืองนครหลวง
  • สร้างวัดมเหยงคณ์
  • พระราเมศวรราชโอรสเสด็จไปเมืองพิษณุโลก
  • เพลิงไหม้พระราชมนเทียรสถาน
  • เพลิงไหม้พระที่นั่งตรีมุข
  • เสด็จไปเอาเมืองเชียงใหม่ ครั้งที่ ๑
  • เสด็จไปเอาเมืองเชียงใหม่ ครั้งที่ ๒
  • เสด็จสวรรคต

รัชกาลสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ[แก้ไข]

  • ยกวังทำเป็นวัดพระศรีสรรเพชญ์
  • พระราชทานชื่อขุนนางตามตำแหน่งหน้าที่
  • สถาปนาวัดพระราม
  • เกิดไข้ทรพิษ
  • แต่งทัพไปเอาเมืองมะละกา
  • แต่งทัพไปเอาเมืองศรีสพเถิน
  • ข้าวแพง
  • หล่อรูปพระโพธิสัตว์ ๕๕๐ พระชาติ
  • โปรดให้มีการฉลองพระและพระราชทานสมณชีพราหมณ์และวณิพก
  • พระยาชะเลียงคิดกบฏ
  • พระอินทราชาชนช้างกับหมื่นนคร
  • สร้างพระวิหารวัดจุฬามณี
  • สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถทรงผนวชที่วัดจุฬามณี
  • มหาท้าวบุญชิงเมืองเชียงใหม่ให้แก่ท้าวลูก
  • ช้างเผือกมาสู่พระบารมี
  • สมภพพระราชโอรส
  • เสด็จไปเมืองชะเลียง
  • แรกตั้งนครไทย
  • พระศรีราชเดโชถึงแก่กรรม
  • พระยาล้านช้างถึงแก่กรรม พระราชทานให้อภิเษกพระยาซ้ายเป็นพระยาล้านช้าง
  • โปรดให้เล่นการมหรสพฉลองพระศรีรัตนมหาธาตุ ๑๕ วัน
  • พระบรมราชาราชโอรสทรงผนวช
  • สมเด็จพระราชโอรสเจ้าลาผนวช
  • ประดิษฐานพระราชโอรสในที่พระมหาอุปราช
  • เสด็จไปวังช้างตำบลสัมฤทธิ์บริบูรณ์
  • มหาราชท้าวลูกพิราลัย
  • เสด็จยกทัพไปตีเมืองทวาย
  • เกิดโค, ไก่, ข้าวสารประหลาด
  • เสด็จสวรรคต
  • แรกให้ก่อกำแพงเมืองพิชัย

รัชกาลสมเด็จพระรามาธิบดี[แก้ไข]

  • เสด็จเสวยราชสมบัติ
  • ประดิษฐานพระอัฐิธาตุพระราชบิดาไว้ในมหาสถูป
  • พระราชพิธีการเบญจาเพส
  • พระราชพิธีปฐมกรรม
  • แรกสร้างพระวิหารวัดพระศรีสรรเพชญ์
  • แรกหล่อพระศรีสรรเพชญ์
  • โปรดให้ฉลองพระศรีสรรเพชญ์
  • แรกให้ทำตำราพิชัยสงคราม
  • แรกให้ทำสารบาญชีพระราชพิธีทุกเมือง
  • ชำระคลองศีรษะจรเข้และคลองทับนาง
  • ชุดได้รูปเทพารักษ์ ๒ องค์ จารึกชื่อพระยาแสนตาและบาทสังฆังกร
  • งาเบื้องขวาช้างต้นพระยาปราบแตก
  • คนทอดบัตรสนเท่ห์ ขุนนางถูกฆ่ามาก
  • เกิดน้ำน้อยและแผ่นดินไหว
  • ข้าวแพง
  • เสด็จสวรรคต

รัชกาลสมเด็จพระบรมราชาหน่อพุทธางกูร[แก้ไข]

  • เสวยราชสมบัติ
  • เสด็จสวรรคต

รัชกาลสมเด็จพระราชกุมาร (พระรัษฎาธิราชกุมาร)[แก้ไข]

  • เสวยราชสมบัติ
  • สมเด็จพระราชกุมารถึงแก่พิราลัย

รัชกาลสมเด็จพระไชยราชาธิราช[แก้ไข]

  • ได้ราชสมบัติ
  • แรกให้พูนดินวัดชีเชียง
  • เสด็จไปเชียงกรายเชียงกราน
  • พระยานารายณ์เป็นกบฏ
  • เสด็จยกทัพหลวงไปเมืองเชียงใหม่ ครั้งที่ ๑
  • เกิดเพลิงไหม้ในพระนคร
  • เสด็จยกพยุหยาตราทัพไปเมืองเชียงใหม่ ครั้งที่ ๒
  • เสด็จสวรรคต
  • พระเทียรราชาทรงผนวช

รัชกาลสมเด็จพระยอดฟ้า[แก้ไข]

  • เสด็จผ่านพิภพถวัลยราชย์
  • เกิดแผ่นดินไหว
  • บังเกิดทุจริตนิมิตต่างๆ

รัชกาลขุนวรวงศาธิราช[แก้ไข]

  • ตั้งพระราชพิธีราชาภิเษก
  • ให้เอาพระยอดฟ้าไปประหารชีวิต
  • ขุนพิเรนทรเทพกับพรรคพวกคิดการกบฏ
  • ขุนพิเรนทรเทพกับพรรคพวกปรึกษาด้วยพระเทียรราชา
  • พระเทียรราชาอธิษฐานเสี่ยงเทียน
  • พระสงฆ์ให้พรพระเทียรราชาและพรรคพวก
  • ขุนอินทรเทพช่วยกันรุมจับขุนวรวงศาและเจ้าแม่อยู่หัวศรีสุดาจันทร์แล้วฆ่าเสีย

รัชกาลสมเด็จพระมหาจักรพรรดิราชาธิราช ครั้งที่ ๑[แก้ไข]

  • ปราบดาภิเษก
  • ตั้งขุนพิเรนทรเทพเป็นสมเด็จพระมหาธรรมราชาธิราช
  • ตั้งขุนอินทรเทพเป็นเจ้าพระยาศรีธรรมโศกราช
  • ตั้งหลวงศรียศเป็นเจ้าพระยามหาเสนาบดี
  • ตั้งหมื่นราชเสน่หาเป็นเจ้าพระยามหาเทพ
  • ตั้งหมื่นราชนอกราชการเป็นเจ้าพระยาภักดีนุชิต
  • ตั้งพระยาพิชัยเป็นเจ้าพระยาพิชัย
  • ช้างเผือกมาสู่บารมี
  • ศึกหงสาวดีครั้งที่ ๑ พระเจ้าหงสาวดียกทัพมาเหยียบชานพระนคร
  • พระยาละแวกยกทัพมากวาดครัวเมืองปราจีนบุรี
  • โปรดให้ซ่อมแซมกำแพงพระนคร
  • สถาปนาวัดวังชัย
  • พระราชพิธีปฐมกรรม
  • โปรดให้ตระเตรียมทัพ
  • เสด็จยกทัพหลวงไปปราบเขมร
  • พระยาละแวกถวายนักพระสุโทนักพระสุทันเป็นพระราชบุตรบุญธรรม
  • โปรดให้นักพระสุทันครองเมืองสวรรคโลก
  • แปลงเรือแซเป็นเรือชัยและเรือศีรษะสัตว์ต่าง ๆ
  • พระราชพิธีมัธยม
  • เสด็จไปวังช้างตำบลบางละมุง
  • เมืองละแวกเสียแก่ญวน
  • พระองค์สวรรคโลกยกทัพไปกู้เมืองละแวก
  • เสียพระองค์สวรรคโลกกับคอช้าง
  • การพระราชพิธี (อา) จาริยาภิเษก
  • การพระราชพิธีอินทราภิเษก
  • เสด็จไปวังช้างตำบลแสนตอ
  • เสด็จไปวังช้างตำบลวัดกะได
  • เสด็จไปวังช้างตำบลวัดไทรย้อย
  • ศึกหงสาวดีครั้งที่ ๒ พระเจ้าหงสาวดียกทัพประชิดพระนคร
  • มหานาควัดภูเขาทองสึกออกตั้งค่ายกันทัพเรือ
  • พระเจ้าหงสาวดียกทัพข้ามกาญจนบุรี
  • เสด็จยกพยุหโยธาหาญออกไปดูกำลังข้าศึก
  • สมเด็จพระศรีสุริโยทัยขาดคอช้าง
  • สมเด็จพระมหาธรรมราชาแจ้งข่าวศึกเตรียมเกณฑ์ทัพยกมาช่วย
  • พระเจ้าหงสาวดีตรัสสั่งมหาอุปราชาตีค่ายทุ่งหันตรา
  • พระเจ้าหงสาวดีเลิกทัพไปทางเมืองเหนือ
  • สมเด็จพระมหาธรรมราชาออกโจมตีทัพกรุง
  • กองทัพพระเจ้าหงสาวดีจับได้พระราเมศวรและพระมหินทราธิราช
  • พระเจ้าหงสาวดีขอช้างพลาย ๒ ช้าง
  • สถาปนาวัดศพสวรรค์
  • ตั้งบ้านท่าจีนเป็นเมืองสาครบุรี
  • ตั้งบ้านตลาดขวัญเป็นเมืองนนทบุรี
  • ตั้งเมืองนครชัยศรี
  • โปรดให้รื้อกำแพงเมืองลพบุรี นครนายก และสุพรรณบุรี
  • พระศรีสินคิดกบฏ
  • พระศรีสินให้ไปขอฤกษ์พระพนรัตน์ป่าแก้ว
  • พระศรีสินต้องปืนตาย
  • ประหารชีวิตขุนนางที่เข้ากับพระศรีสินเป็นอันมาก
  • มีช้างเผือก ๗ ช้าง
  • พระเจ้าหงสาวดีขอช้างเผือก ๒ ช้าง
  • กรุงศรีอยุธยาไม่ให้ช้างเผือก
  • ศึกหงสาวดีครั้งที่ ๓ พระเจ้าหงสาวดียกทัพมาเมืองพิษณุโลก
  • สมเด็จพระมหาธรรมราชาออกสวามิภักดิ์พระเจ้าหงสาวดี
  • พระยาพิชัยรณฤทธิ์ พระยาวิชิตณรงค์ยกทัพไปช่วยเมืองเหนือไม่ทัน
  • พระเจ้าเชียงใหม่ยกทัพเรือลงมาบรรจบทัพพม่าที่เมืองนครสวรรค์
  • ทัพหงสาวดีติดพระนคร
  • สมเด็จพระมหาจักรพรรดิยอมออกเป็นไมตรี
  • ทัพหงสาวดีกลับทางเหนือ
  • พระยาตานีกบฏ
  • พระเจ้ากรุงศรีสัตนาคนหุตแต่งทูตมาขอพระเทพกษัตรีราชธิดา
  • พระเจ้าหงสาวดีแต่งให้กองทหารมาสกัดชิงพระเทพกษัตรี

รัชกาลสมเด็จพระมหินทราธิราช ครั้งที่ ๑[แก้ไข]

เสด็จขึ้นเสวยราชสมบัติ ๙๘ บูรณะวัดพระศรีรัตนมหาธาตุ เมืองลพบุรี ๙๙ เมืองเหนือทั้งปวงเป็นสิทธิ์แก่พระมหาธรรมราชา ๙๙ พระเจ้ากรุงศรีสัตนาคนหุตยกทัพมารบเมือง พระพิษณุโลก ๑๐๐ ทัพพระมหินทราธิราชยกไปช่วยเมืองพระพิษณุโลก ๑๐๑ พระมหาธรรมราชาให้ปล่อยแพไฟเผากองทัพเรือกรุงศรีอยุธยา ๑๐๒ พระเจ้าหงสาวดีให้พระยาพุกาม พระยาเสือหาญ รุดมาช่วยกันเมืองพระพิษณุโลก ๑๐๒ ทัพกรุงศรีอยุธยาถอยกลับคืนพระนคร ๑๐๓ ทัพกรุงศรีสัตนาคนหุตล่ากลับไป ๑๐๓ สมเด็จพระมหาจักรพรรดิทรงผนวช ๑๐๔ พระมหาธรรมราชาขอให้พระยารามเป็นเจ้าเมืองพิชัย ๑๐๕

รัชกาลสมเด็จพระมหาจักรพรรดิราชาธิราช ครั้งที่ ๒[แก้ไข]

สมเด็จพระมหาจักรพรรดิลาพระผนวช ๑๐๖ พระมหาธรรมราชาพาพระนเรศวรไปหงสาวดี ๑๐๖ สมเด็จพระมหาจักรพรรดิเสด็จขึ้นไปรับพระวิสุทธิกษัตรีกับพระเอกาทศรถมา ณ กรุง๑๐๗ สมเด็จพระมหาจักรพรรดิให้พระยารามแต่งการป้องกันพระนคร ๑๐๘ ศึกหงสาวดีครั้งที่ ๔ พระเจ้าหงสาวดียกทัพมาติดพระนคร ๑๑๐ กรุงศรีอยุธยาขอให้กองทัพล้านช้างยกมาช่วย ๑๑๓ สมเด็จพระมหาจักรพรรดิสวรรคต ๑๑๕

รัชกาลสมเด็จพระมหินทราธิราช ครั้งที่ ๒[แก้ไข]

พระเจ้าหงสาวดีให้พระเจ้าแปรยกทัพเรือไปโดยคลองสะพานขายข้าว ๑๑๗ พระมหาธรรมราชาลวงให้ส่งพระยารามออกไป ๑๒๒ พระยาธรรมาเป็นไส้ศึกในกรุงฯ ๑๒๕ พระเจ้ากรุงศรีสัตนาคนหุตยกทัพมาช่วยกรุงศรีอยุธยา ๑๒๗ พระมหาธรรมราชายกทัพซุ่มโจมตีทัพกรุง ศรีสัตนาคนหุตแตก ๑๒๙ พระมหาธรรมราชาให้พระยาจักรีไปเป็นไส้ศึก ในกรุง ๑๓๐ พระยาจักรีทรยศต่อชาติไทย ๑๓๑ เสียกรุงแก่พระเจ้าหงสาวดี ๑๓๑ พระเจ้าหงสาวดีราชาภิเษกพระมหาธรรมราชา ๑๓๓

รัชกาลสมเด็จพระมหาธรรมราชา[แก้ไข]

พระเจ้าหงสาวดียกทัพกลับไปทางเมืองกำแพงเพชร๑๓๔ สมเด็จพระมหินทราธิราชสวรรคต ๑๓๕ ศึกเขมรครั้งที่ ๑ พระยาละแวกยกกองมาปล้น พระนคร ๑๓๗ พระนเรศวรเสด็จขึ้นไปครองเมืองพิษณุโลก ๑๓๘ พระเจ้าหงสาวดียกทัพไปรบกรุงศรีสัตนาคนหุต เกณฑ์ ให้สมเด็จพระมหาธรรมราชาไปในกองทัพด้วย๑๓๘ ศึกเขมรครั้งที่ ๒ พระยาละแวกยกกองมาปล้น พระนคร ๑๓๙ พระยาละแวกปล้นกรุงไม่สำเร็จยกทัพกลับ ๑๔๐ ศึกเขมรครั้งที่ ๓ พระยาละแวกให้กองเรือปล้น เมืองเพชรบุรี ๑๔๑ พระยาจีนจันตุ ขุนนางเขมรมาสวามิภักดิ์ ๑๔๑ พระยาจีนจันตุลอบหนีออกไป ๑๔๑ โปรดให้แต่งพระนคร ขุดคูชื่อหน้าแต่งป้อม ๑๔๓ เกิดกบฏญาณพิเชียน ๑๔๓ ศึกเขมรครั้งที่ ๔ พระยาละแวกยกกองเรือมา ปล้นเมืองเพชรบุรี ๑๔๔ ศึกเขมรครั้งที่ ๕ พระยาละแวกให้กองทหารมา ลาดถึงหัวเมืองฝ่ายตะวันออก ๑๔๖ พระนเรศวรแต่งทัพขับไล่กองทหารเขมรแตกกลับไป๑๔๖ พระเจ้าหงสาวดีสวรรคต มังเอิงราชบุตรได้ ผ่านสมบัติ ๑๔๗ เมืองรุมเมืองคังแข็งเมืองต่อกรุงหงสาวดี ๑๔๗ พระนเรศวรยกทัพไปช่วยปราบเมืองรุมเมืองคัง ๑๔๗ พระนเรศวรจับเจ้าเมืองรุมเมืองคังได้ ๑๔๙ พระนเรศวรเสด็จยกทัพกลับกรุงศรีอยุธยา ๑๔๙ พระเจ้าหงสาวดีอ้างว่ากรุงรัตนบุรอังวะเป็นกบฏ ขอให้พระนเรศวรยกทัพไปช่วย ๑๕๐ พระนเรศวรเสด็จถึงเมืองแครง ๑๕๒ พระมหาเถรคันฉ่อง พระยาเกียน พระยา (พระ) รามมาเฝ้าพระนเรศวรทูลเล่าเปิดเผย ราชการลับกรุงหงสาวดี ๑๕๓ พระนเรศวรประกาศอิสรภาพ ๑๕๔ พระนเรศวรทรงปืนนกสับยิงข้ามแม่น้ำสะโตง ถูกสุระกำมาตาย ๑๕๕ พระนเรศวรเสด็จยกทัพตามตีนันทสุกับราชสังคราม๑๕๘ พระยาไชยบูรณ์ชนช้างกับนันทสุ ขุนพลีชนช้าง กับราชสังคราม ๑๕๘ นันทสุกับราชสังครามแตกหนีไป ๑๕๙ พระยาพิชัยและพระยาสวรรคโลกแข็งเมือง ๑๕๙ พระนเรศวรเสด็จยกทัพไปปราบพระยาพิชัย และพระยาสวรรคโลก ๑๖๐ ประหารชีวิตพระยาพิชัยและพระยาสวรรคโลก ๑๖๒ พระนเรศวรเสด็จกลับเมืองพระพิษณุโลก ๑๖๒ พระยาละแวกแต่งทูตมาเจริญพระราชไมตรี ๑๖๓ เทครัวอพยพชาวเมืองเหนือมา ณ กรุง ๑๖๔ ศึกหงสาวดีครั้งที่ ๑ พระเจ้าหงสาวดีให้พระเจ้า เชียงใหม่ยกทัพมาทางเมืองกำแพงเพชร และ พระยาพสิมยกมาทางกาญจนบุรี ๑๖๖ พระนเรศวรและพระเอกาทศรถเสด็จยกทัพ ถึงสามขนอน ๑๖๗ ทัพพระยาพสิมแตกพ่าย ๑๖๘ พระเจ้าเชียงใหม่ยกทัพมายังเมืองนครสวรรค์ ๑๖๘ ทัพพระราชมนูและขุนรามเดชะตีทัพหน้า เชียงใหม่แตก ๑๖๙ ศึกหงสาวดีครั้งที่ ๒ พระเจ้าหงสาวดีให้ พระเจ้าเชียงใหม่ยกทัพมาทางนครสวรรค์ ๑๗๑ พระยาละแวกให้พระศรีสุพรรณมาธิราชยกมาช่วย ๑๗๒ พระเจ้าหงสาวดีให้พระมหาอุปราชาคุมพลมาตั้ง ทำนาเมืองกำแพงเพชร ๑๗๓ พระนเรศวรกับพระเอกาทศรถตีทัพพระเจ้า เชียงใหม่แตกไป ๑๘๐ ศึกหงสาวดีครั้งที่ ๓ พระเจ้าหงสาวดียกทัพมา ทางเชียงทอง ๑๘๔ พระนเรศวรกับพระเอกาทศรถออกตีทัพหงสาวดี ๑๘๗ พระเจ้าหงสาวดีถอยทัพไปตั้งที่ปากโมกใหญ่ ๑๘๙ พระเจ้าหงสาวดีเลิกทัพกลับไป ๑๙๐ ศึกเขมรครั้งที่ ๖ พระยาละแวกให้กองทัพมาตี หัวเมืองตะวันออก ๑๙๐ พระยาศรีไสณรงค์และพระยาศรีราชเดโชตีทัพ เขมรแตก ๑๙๑ ศึกหงสาวดีครั้งที่ ๔ พระเจ้าหงสาวดียกทัพมา ทางกำแพงเพชร ๑๙๒ พระนเรศวรปีนค่ายหงสาวดี ๑๙๓ พระเจ้าหงสาวดีเลิกทัพกลับไป ๑๙๔ สมเด็จพระมหาธรรมราชาสวรรคต ๑๙๔

รัชกาลสมเด็จพระนเรศวรมหาราช[แก้ไข]

ขึ้นเสวยราชย์ ๑๙๕ ศึกหงสาวดีครั้งที่ ๑ พระเจ้าหงสาวดีให้พระ มหาอุปราชายกทัพมาตีกรุงศรีอยุธยา ๑๙๖ สมเด็จพระนเรศวรเตรียมทัพ ๑๙๘ สมเด็จพระนเรศวรทรงชนช้างชนะพระมหาอุปราชา๒๑๐ ทัพหงสาวดีแตกยับเยิน ๒๑๑ โปรดให้ก่อพระเจดียสถานสวมศพ พระมหาอุปราชาที่ตำบลตระพังตรุ ๒๑๑ ปรึกษาโทษนายทัพนายกองที่โดยเสด็จไม่ทัน ในงานพระราชสงคราม ๒๑๒ สมเด็จพระพนรัตน์ป่าแก้วขอพระราชทานโทษ นายทัพนายกอง ๒๑๓ โปรดให้พระยาจักรียกทัพไปตีเมืองตะนาวศรี และพระยาพระคลังไปตีเมืองทวาย ๒๑๕ โปรดให้ตั้งหัวเมืองฝ่ายเหนือ ๒๑๖ พระเจ้าเชียงใหม่แต่งทูตมาขอสวามิภักดิ์ ๒๑๘ พระเจ้าเชียงใหม่ขอให้กองทัพกรุงขึ้นมาช่วย ๒๒๐ โปรดให้พระยาราชฤทธานนท์ยกทัพขึ้นไปช่วย เชียงใหม่ ๒๒๑ พระยาจักรีตีเมืองตะนาวศรีแตก ๒๒๒ พระยาพระคลังตีเมืองทวายแตก ๒๒๒ โปรดให้พระยาศรีไสณรงค์อยู่รั้งเมืองตะนาวศรี ๒๒๕ พระยาจักรีให้ก่อพระเจดีย์ที่พรมแดนระหว่าง ไทยกับทวาย ๒๒๕ เสด็จยกทัพหลวงไปปราบพระยาละแวก ๒๒๖ พระนเรศวรตีทัพเขมรแตก ๒๒๗ พระนเรศวรเลิกทัพกลับยังพระนคร ๒๒๘ พระเจ้าหงสาวดีให้พระเจ้าแปรยกมาตรวจด่าน ๒๒๙ พระนเรศวรตีทัพพระเจ้าแปรแตก ๒๓๐ พระนเรศวรเตรียมทัพยกไปตีกรุงกัมพูชาธิบดี ๒๓๑ พระนเรศวรให้ไปตั้งพิธีชุมพลตำบลทุ่งหารตรา ๒๓๒ โปรดให้พระราชมานูไปตีเมืองปัตบองและโพธิสัตว์ ๒๓๓ พระยาละแวกสั่งให้แต่งการกันพระนคร ๒๓๔ ทัพพระราชมานูตีได้เมืองปัตบอง ๒๓๖ พระราชมานูยกเป็นทัพหน้ายกเข้าไปเมืองโพธิสัตว์ ๒๓๘ ทัพพระราชมานูตีทัพพระยาสวรรคโลกแตก ๒๓๙ พระยาละแวกสั่งให้พระยานเรศร์ยกทัพไปช่วย เมืองบริบูรณ์ ๒๔๐ พระนเรศวรตีทัพเขมรแตก จับได้พระยาเสนาบดี ๒๔๑ พระยาละแวกคาดโทษพระศรีสุพรรณมาธิราชและ นายทัพนายกอง ๒๔๒ พระนเรศวรยกทัพประชิดกรุงกัมพุชประเทศ ๒๔๓ ทัพพระยาเพชรบุรีตีได้เมืองป่าสัก ๒๔๔ ทัพไทยตีกรุงกัมพูชาแตก จับได้พระยาละแวก ๒๔๘ ประหารชีวิตพระยาละแวก ๒๕๐ พระนเรศวรยกทัพกลับโดยทางนครเสียมราบ ๒๕๒ โปรดให้สมเด็จพระเอกาทศรถเสด็จยกทัพไป ปราบพระยาศรีไสยณรงค์ ๒๕๓ ประหารชีวิตพระยาศรีไสยณรงค์ ๒๕๖ โปรดให้พระยาราชฤทธานนท์เป็นเจ้าเมืองตะนาวศรี ๒๕๖ เจ้าเมืองเมาะลำเลิงสวามิภักดิ์ ๒๕๗ เจ้าฟ้าแสนหวีมาขอพึ่งพระบรมโพธิสมภาร ๒๕๘ พระยาละแวก (องค์ใหม่) สวามิภักดิ์ ๒๕๙ โปรดให้พระยาจักรียกทัพไปตั้งมั่นสะสมเสบียงที่เมืองเมาะลำเลิง ๒๖๒ เจ้าเมืองเมาะตะมะ, เมืองละเคิ่ง, เมืองขลิก, เมืองบัวเผื่อน เมืองพสิมและเมืองตองอูสวามิภักดิ์ ๒๖๒ พระมหาเถรเสียมเพรียมยุให้พระเจ้าตองอูคิดการใหญ่ ๒๖๓ พระเจ้าตองอูมีหนังสือขู่เมืองต่าง ๆ ที่สวามิภักดิ์ไทย๒๖๗ เมืองต่าง ๆ ที่ขอสวามิภักดิ์แล้ว กลับเป็นปรปักษ์ต่อไทย ๒๖๘ เสด็จยกทัพหลวงไปเมืองเมาะลำเลิง ๒๗๒ พระเจ้าหงสาวดีประชวรให้พระเจ้าตองอูยกทัพไปช่วยป้องกันกรุงหงสาวดี ๒๗๕ ทัพหลวงเสด็จจากเมืองเมาะลำเลงไปปราบเมืองเมาะตะมะ ๒๗๙ ทัพหลวงเสด็จจากเมืองเมาะตะมะไปปราบเมืองหงสาวดี ๒๘๑ ทัพหลวงเสด็จจากเมืองหงสาวดีไปเมืองตองอู ๒๘๕ ขาดเสบียงจึงโปรดให้ยกทัพหลวงถอยจากเมืองตองอู๒๘๙ โปรดให้สมเด็จพระเอกาทศรถเสด็จขึ้นไประงับการ วิวาทระหว่างหัวเมืองขึ้นกับเจ้าเชียงใหม่ ๒๙๐ โปรดให้เจ้าฟ้าแสนหวีไปครองเมืองแสนหวี ๒๙๗ เขมรขอพระศรีสุพรรณมาธิราชไปครองเมืองละแวก๓๐๖ พระยาอ่อนคิดกบฏต่อกรุงกัมพูชา ๓๐๗ เขมรขอกำลังไปช่วยปราบพระยาอ่อน ๓๐๗ โปรดให้พระเจ้าลูกเธอพระมหาธรรมราชายกทัพไปช่วยเขมร ๓๐๗ ทัพพระยาอ่อนแตกฉาน ๓๐๗ สมเด็จพระเอกาทศรถเสด็จประพาสเมือง พระพิษณุโลก ๓๐๘ เสือร้ายในเมืองพระพิษณุโลก ๓๐๘ สมโภชพระชินราช พระชินศรี ๓๐๙ เสด็จประพาสเมืองเพชรบุรีถึงตำบลสามร้อยยอด ๓๐๙ โปรดให้เตรียมทัพหลวงจะไปปราบอังวะ ๓๑๐ เสด็จพระราชดำเนินทัพหลวงไปทางเชียงใหม่ ๓๑๒ เสด็จพระราชดำเนินไปนมัสการพระพุทธสิหิงค์ใน เมืองเชียงใหม่ ๓๑๒ ทัพหลวงเสด็จไปทางเมืองทางหลวง ๓๑๒ สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงประชวรหนัก ๓๑๓ สมเด็จพระนเรศวรมหาราชสวรรคต ๓๑๓

รัชกาลสมเด็จพระเอกาทศรถ[แก้ไข]

บรมราชาภิเษกสมเด็จพระเอกาทศรถ ๓๑๔ อัญเชิญพระบรมศพสมเด็จพระนเรศวรลงมา ณ กรุง๓๑๕ เมืองไทรให้ทูตนำเครื่องบรรณาการมาถวาย ๓๑๖ พระราชพิธีสงครามาภิเษก ๓๑๗ พระราชพิธีประเวศพระนคร ๓๑๘ ปราบดาภิเษก ๓๑๘ พระบรมนามาภิไธย ๓๑๙ สถาปนาวัดพระวรเชษฐารามมหาวิหาร ๓๒๐ สร้างพระไตปิฎกและหอพระสัทธรรม ๓๒๐ ถวายพระเพลิงพระบรมศพสมเด็จพระนเรศวร ๓๒๑ พระยาตองอูแต่งหนังสืออำพรางหัวเมืองขึ้นกรุงหงสาวดี ๓๒๑ พระเจ้าหงสาวดีถูกยาพิษสวรรคต ๓๒๔ พระยาตองอูแต่งราชทูตมาขอพึ่งพระบรมโพธิสมภาร๓๒๕ พระยาล้านช้างแต่งราชทูตมาขอพึ่งพระบรมโพธิสมภาร ๓๒๖ สถาปนาพระที่นั่งอรรณพ ๓๒๖ พระราชพิธีอาศวยุช ๓๒๗ สถาปนาพระพุทธรูปสนองพระองค์ ๓๒๙ พระราชพิธีไสเรือ ๓๒๙ ตั้งพระราชกำหนดกฎหมายพระอัยการ ๓๓๑ พระมหาอุปราชเสวยยาพิษสวรรคต ๓๓๒ ทรงประชวรหนักเสด็จสวรรคต ๓๓๒

รัชกาลสมเด็จพระศรีเสาวภาค[แก้ไข]

  • เสด็จขึ้นครองราชย์
  • พระพิมลธรรมอนันตปรีชาวัดระฆังเป็นกบฏ
  • สำเร็จโทษพระเจ้าแผ่นดิน

รัชกาลสมเด็จพระเจ้าทรงธรรม[แก้ไข]

เสด็จขึ้นผ่านพิภพ ๓๓๓ ญี่ปุ่นคุมพวกจะเข้าประทุษร้ายต่อสมเด็จพระเจ้าแผ่นดิน ๓๓๓ พระมหาอำมาตย์คุมพลไล่รบญี่ปุ่นแตก แล้วได้เลื่อนเป็นเจ้าพระยากลาโหมสุริยวงศ์ ๒๓๔ โปรดให้ชักพระมงคลบพิตรอยู่ฝ่ายตะวันออกมาไว้ฝ่ายตะวันตก ๓๓๔ เมืองตะนาวศรีเสียแก่พม่า ๓๓๕ พรานบุญพบรอยพระพุทธบาท ๓๓๕ โปรดให้สถาปนามณฑปสวมพระบรมพุทธบาท ๓๓๖ แปลงปัถวีเรือชัยเป็นเรือกิ่ง ๓๓๖ ทรงพระราชนิพนธ์มหาชาติคำหลวงและสร้าง พระไตรปิฎก ๓๓๖ เสด็จสวรรคต ๓๓๖

รัชกาลสมเด็จพระเชษฐธิราช[แก้ไข]

  • เสด็จขึ้นราชภิเษกครองราชสมบัติ
  • พระพันปีศรีสินราชอนุชากบฏ
  • เจ้าพระยากลาโหมสุริยวงศ์คิดกบฏ
  • สำเร็จโทษสมเด็จพระเจ้าแผ่นดิน

รัชกาลสมเด็จพระอาทิตยวงศ์[แก้ไข]

  • ราชาภิเษกขึ้นครองราชสมบัติ
  • มุขมนตรีเชิญให้เจ้าพระยากลาโหมสุริยวงศ์ขึ้นครองราชย์

รัชกาลสมเด็จพระเจ้าปราสาททอง[แก้ไข]

  • การพระราชพิธีปราบดาภิเษก
  • สถาปนาพระอนุชาเป็นที่ พระสุธรรมราชา
  • สถาปนาวัดไชยวัฒนาราม
  • โปรดให้ช่างออกไปถ่ายอย่างพระนครหลวงมาสร้างที่ตำบลริมวัดเทพจันทร์
  • สร้างจักรวรรดิไพชยนต์มหาปราสาท
  • สมภพพระนารายณ์ราชกุมาร
  • สถาปนาวัดชุมพลนิกายาราม
  • สถาปนาพระปรางค์วัดมหาธาตุ
  • ลดพระอาทิตยวงศ์ลงจากยศให้ไปปลูกเรือนเสาไม้ไผ่ริมวัดท่าทราย
  • เสด็จพระราชดำเนินไปนมัสการพระพุทธบาท
  • เสด็จกลับยังกรุงเทพมหานครศรีอยุธยา
  • คนตื่นเอาตำราคุณไสยทิ้งน้ำ
  • ให้ยกกำแพงพระราชวังออกไป
  • ให้สร้างพระมหาปราสาท พระวิหารสมเด็จ
  • อสุนีบาตลงต้องหลักชัย แต่ไม่ต้องพระนารายณ์ราชกุมาร
  • สมเด็จพระอาทิตยวงศ์ยกพวกเข้าปล้นพระราชวัง
  • จับพวกสมเด็จพระอาทิตย์วงศ์ได้ให้ประหารชีวิต
  • พระราชพิธีลบศักราช
  • อสุนีบาตต้องหน้าบัน แต่ไม่ต้องพระนารายณ์ราชกุมาร
  • เกิดเพลิงไหม้ในพระราชวัง
  • เสด็จสวรรคต

รัชกาลสมเด็จเจ้าฟ้าชัย[แก้ไข]

  • ขึ้นครองราชสมบัติ
  • สมเด็จพระนารายณ์กับพระศรีสุธรรมราชาคิดกบฏ
  • สำเร็จโทษสมเด็จเจ้าฟ้าชัย ณ โคกพระยา

รัชกาลสมเด็จพระศรีสุธรรมราชา[แก้ไข]

  • เสด็จขึ้นผ่านพิภพ
  • สมเด็จพระนารายณ์มหาอุปราชคิดกบฏ
  • เกิดศึกกลางเมือง
  • สำเร็จโทษสมเด็จพระเจ้าแผ่นดิน

รัชกาลสมเด็จพระนารายณ์มหาราช[แก้ไข]

ปราบดาภิเษก ๓๖๙ พระบรมนามาภิไธย ๓๖๙ ลดส่วยสาอากร ๓ ขวบ ๓๗๑ กำจัดพระไตรภูวนาทิตย์และพระองค์ทอง ๓๘๐ หล่อเทวรูป ๓๘๔ พระราชพิธีเบญจาพิธ ๓๘๕ พระราชพิธีบัญชีพรหม ๓๘๗ เสด็จประพาส ณ เมืองนครสวรรค์ ๓๘๘ ได้ช้างพังเผือกเมืองศรีสวัสดิ์ ๓๘๘ หล่อพระพุทธรูปและเทวรูป ๓๙๐ เขมรอพยพมาพึ่งพระบรมโพธิสมภาร ๓๙๑ ต่างประเทศถวายบรรณาการ ๓๙๓ พระเจ้าเชียงใหม่ขอกำลังไปช่วยป้องกันเมือง เชียงใหม่ ๓๙๔ เสด็จพระราชดำเนินไปเมืองพิษณุโลก ๓๙๖ เสด็จพระราชดำเนินไปเมืองสุโขทัย ๓๙๙ ละว้าสวามิภักดิ์ ๓๙๙ มอญอพยพเข้ามาพึ่งพระบรมโพธิสมภาร ๔๐๓ พระเจ้าอังวะให้มังสุระราชาเป็นแม่ทัพยกออกตามจับครัวมอญอพยพ ๔๐๔ โปรดให้พระยาโกษาธิบดี (เหล็ก) เป็นแม่ทัพยกไปขับไล่ทัพพม่า ๔๐๖ กองทัพพม่าแตกยับเยิน ๔๐๘ โปรดให้ต่อเรือกำปั่นใหญ่ขึ้น ๔๐๙ โปรดตั้งพ่อค้าฝรั่งเศสให้เป็นที่เจ้าพระยา วิชาเยนทร์ ๔๐๙ โปรดให้นายปานเป็นราชทูตนำพระราชสาส์น ไปกรุงฝรั่งเศส ๔๑๑ พระเจ้าฝรั่งเศสโปรดให้เสนาบดีจัดแจงเรือแห่รับพระราชสาส์น ๔๑๒ พระเจ้าฝรั่งเศสพระราชทานนางข้าหลวงให้เป็นภรรยาราชทูต ๔๑๙ ราชทูตไทยถวายบังคมลากลับยังพระนคร ๔๑๙ โปรดให้เตรียมทัพยกไปตีเมืองอังวะ ๔๒๐ ทัพไทยยกประชิดเมืองอังวะ ๔๒๒ เจ้าพระยาโกษาทำอุบายล่าทัพลวงพม่า ๔๒๙ พม่าหลงกลถูกทัพไทยตีแตกยับเยิน ๔๓๒ ทัพไทยเลิกทัพกลับไป ๔๓๔ โปรดให้หากองทัพกลับยังกรุงมหานคร ๔๓๙ ได้ช้างเผือกพระยาเศวตกุญชร ๔๔๐ เจ้าพระยาโกษาธิบดีถึงแก่อนิจกรรม ๔๔๒ โปรดให้นายปานเป็นเจ้าพระยาโกษาธิบดี ๔๔๓ โปรดให้เจ้าพระยาโกษาธิบดีเป็นแม่ทัพยกไปตีเมืองเชียงใหม่ ๔๔๓ เจ้าพระยาโกษาธิบดีตระเตรียมทัพ ๔๔๔ ทัพไทยตีเมืองลำพูนแตก ๔๔๗ เชียงใหม่ขอให้ทัพเมืองอังวะยกลงมาช่วย ๔๕๑ ทัพไทยตีได้เมืองเชียงใหม่ ๔๕๕ เสด็จพระราชดำเนินกลับมาโดยทางสวรรคโลก ๔๕๕ พระราชทานธิดาเจ้าเชียงใหม่แก่พระเพทราชา ๔๕๗ เสด็จขึ้นไปนมัสการพระชินราช พระชินศรี ณ เมืองพิษณุโลก ๔๕๗ โปรดให้สร้างพระราชวัง ณ เมืองลพบุรี ๔๖๐ โปรดให้สร้างพระที่นั่งสุธาสวรรย์ และพระที่นั่งหิรัญมหาปราสาท ๔๖๑ โปรดเลื่อนพระยาวิไชยเยนทร์เป็นเจ้าพระยา ๔๖๒ ดำรัสให้เจ้าพระยาวิไชยเยนทร์เป็นแม่กองก่อป้อม ณ เมืองพระพิษณุโลกและธนบุรี ๔๖๙ เสด็จพระราชดำเนินไปนมัสการพระพุทธบาท ๔๖๙ ทรงพระประชวร โปรดให้พระเพทราชาว่าราชการแทนพระองค์ ๔๗๑ ขุนหลวงสรศักดิ์คิดกบฎ ๔๗๓ ประหารชีวิตเจ้าพระยาวิไชยเยนทร์ ๔๗๘ โปรดให้บวชข้าราชการขุนนางทั้งปวงในปราสาท ๔๘๑ ประหารชีวิตพระปีย์ ๔๘๒ เสด็จสวรรคต ๔๘๒

รัชกาลสมเด็จพระเพทราชา[แก้ไข]

เสด็จขึ้นเสวยราชย์ ๔๘๓ พระราชพิธีราชาภิเษก ๔๘๖ ถวายพระเพลิงพระบรมศพสมเด็จพระนารายณ์ ๔๙๓ ธรรมเถียรข้าหลวงเดิมเจ้าฟ้าอภัยทศเป็นขบถ ๔๙๔ ปราบขบถธรรมเถียร ๔๙๗ พระยายมราชสังข์และพระยารามเดโชแข็งเมือง ๕๐๐ โปรดให้พระยาศรีราชเดโชยกทัพไปปราบเมือง นครราชสีมา ๕๐๐ พระยายมราชสังข์ตายในที่รบ ๕๐๘ ทัพกรุงตีเมืองนครศรีธรรมราชแตก ๕๑๖ ประหารชีวิตพระยาราชบังสัน ๕๑๗ โปรดให้สร้างพระที่นั่งบรรยงก์รัตนาสน์ ๕๑๗ โปรดให้ทูตานุทูตคุมเครื่องราชบรรณาการไปยัง กรุงฝรั่งเศส ๕๑๘ ได้นางช้างเผือกจากเมืองสวรรคโลก ๕๑๙ สถาปนาและฉลองวัดพระยาแมน ๕๒๐ กรุงกัมพุชประเทศขอสวามิภักดิ์ ๕๒๑ เกิดขบถลาวบุญกว้าง ๕๒๓ ประหารชีวิตบุญกว้างและพรรคพวก ๕๒๗ เสด็จพระราชดำเนินไปนมัสการพระพุทธบาท ๕๒๗ กรุงศรีสัตนาคนหุตขอกองทัพไปช่วยป้องกันเมือง ๕๓๑ เมืองหลวงพระบางยอมประนีประนอมกับ กรุงศรีสัตนาคนหุต ๕๓๓ โปรดให้จัดการพระราชพิธีโสกันต์เจ้าพระขวัญ ๕๓๕ ขุนหลวงสรศักดิ์สำเร็จโทษเจ้าพระขวัญ ๕๓๘ สมเด็จพระเพทราชาสวรรคต ๕๓๙

รัชกาลสมเด็จพระเจ้าเสือ[แก้ไข]

  • โปรดให้ถือน้ำพระพิพัฒน์สัตยา
  • เสด็จขึ้นราชาภิเษก
  • ถวายพระเพลิงพระบรมศพพระราชบิดา
  • โปรดให้สร้างพระอารามตำบลบ้านโพธิ์ประทับช้าง
  • อสุนีบาตตกต้องยอดพระมณฑปวัดสุมงคลบพิตร
  • เสด็จพระราชดำเนินไปนมัสการพระพุทธบาทครั้งที่ ๑
  • เสด็จประพาส ณ เมืองเพชรบุรี
  • เสด็จประพาสทรงเบ็ด ณ เมืองปากน้ำสาครบุรี
  • โปรดให้ขุดคลองโคกขาม
  • เสด็จพระราชดำเนินไปนมัสการพระพุทธบาท ครั้งที่ ๒
  • เสด็จสวรรคต

รัชกาลสมเด็จพระที่นั่งท้ายสระ[แก้ไข]

  • การพระราชพิธีราชาภิเษก ๕๗๑
  • สำเร็จโทษพระองค์เจ้าดำ ๕๗๒
  • สมเด็จพระอัยกี กรม ( พระ ) เทพามาตย์สวรรคต ๕๗๔
  • เขมรฝักฝ่ายข้างญวน ทัพกรุงยกไปปราบ ๕๗๔
  • โปรดให้ปฎิสังขรณ์วัดมเหยงคณ์ ๕๗๗
  • กรมหลวงโยธาทิพทิวงคต ๕๗๙
  • โปรดให้ขุดคลองมหาชัย ๕๗๙
  • โปรดให้ขุดคลองเตร็ดน้อย ๕๘๐
  • เสด็จพระราชดำเนินไปบำเพ็ญพระราชกุศล ณ พระพุทธบาท ๕๘๑
  • โปรดให้ชะลอพระพุทธไสยาสน์วัดป่าโมก ๕๘๒
  • พระราชทานพระราชสมบัติมอบให้แก่เจ้าฟ้าอภัย ๕๘๔
  • กรมพระราชวังบวรเตรียมทำศึกชิงราชสมบัติ ๕๘๕
  • สมเด็จพระที่นั่งท้ายสระสวรรคต ๕๘๖
  • เกิดศึกกลางเมือง ๕๘๖
  • สำเร็จโทษเจ้าฟ้าอภัย ๕๙๐

รัชกาลสมเด็จพระบรมโกศ[แก้ไข]

การพระราชพิธีปราบดาภิเษก ๕๙๒ ตั้งข้าราชการและพระราชวงศ์ ๕๙๓ ล้อมช้าง ณ เมืองลพบุรี ๕๙๕ จีนไนไก่ยกเข้าปล้นพระราชวัง ๕๙๕ กรุงกัมพูชาธิบดีถวายช้างพังเผือก ๕๙๗ สมโภชพระพุทธบาท ๕๙๗ สมโภชพระชินราช ชินศรี เมืองพิษณุโลก ๕๙๘ ตั้งกรมขุนเสนาพิทักษ์ในที่มหาอุปราช ๕๙๘ โปรดให้ปฏิสังขรณ์วัดพระศรีสรรเพชญ์ ๕๙๘ ได้ช้างเนียมเมืองไชยา ๕๙๙ มอญอพยพเข้ามาพึ่งพระบรมโพธิสมการ ๕๙๙ เกิดเพลิงไหม้ในพระราชวังบวรสถานมงคล ๖๐๐ กรุงรัตนบุระอังวะแต่งราชทูตมาเจริญทางพระราชไมตรี ๖๐๐ ปฏิสังขรณ์อารามวัดภูเขาทอง ๖๐๓ เสด็จไปประพาสเมืองลพบุรี ๖๐๓ พระยาพระราม, พระยากลางเมือง พวกสมิงถ่อ เข้ามาพึ่งพระราชสมภาร ๖๐๔ พระยาทะละได้นั่งเมืองหงสาวดี ๖๐๗ เจ้าพระยาชำนาญบริรักษ์ถึงอนิจกรรม ๖๐๘ ล้อมช้างป่า ณ เมืองลพบุรี ๖๐๘ กรมพระราชวังบวรต้องรับพระราชอาญาจนถึง ทิวงคต ๖๑๑ ได้ช้างเนียมเมืองนครชัยศรี ๖๑๑ ทรงตั้งกรมขุนพรพินิตเป็นกรมพระราชวังบวร ๖๑๒ สมโภชพระพุทธบาท ๖๑๓ เสด็จสวรรคต ๖๑๔

รัชกาลสมเด็จพระเจ้าอุทุมพร[แก้ไข]

  • การพระราชพิธีปราบดาภิเษก
  • กรมพระเทพามาตย์เสด็จทิวงคต
  • ถวายราชสมบัติแก่พระเชษฐาธิราช

รัชกาลสมเด็จพระที่นั่งสุริยาสอมรินทร์[แก้ไข]

  • ราชาภิเษก
  • เนรเทศกรมหมื่นเทพพิพิธออกไปไว้เกาะลังกา
  • พม่ายกมาตีเมืองมะริด เมืองตะนาวศรี
  • พม่ายกทัพมาประชิดกรุง
  • เจ้าเมืองไทรนำช้างมาถวาย
  • มอญเขานางบวชคิดขบถ
  • ปราบขบถมอญเขานางบวช
  • เมืองเชียงใหม่ขอกองทัพไปช่วยต่อสู้พม่า
  • เสียเมืองเชียงใหม่แก่พม่า
  • หุยตองจาแต่งเครื่องราชบรรณาการมาถวาย
  • สมโภชพระพุทธบาท
  • เตรียมป้องกันพระนคร
  • พม่ายกทัพมาตีเมืองมะริด ตะนาวศรี เพชรบุรี ราชบุรี กาญจนบุรี
  • พ่อค้าอังกฤษช่วยรบพม่า
  • บ้านระจันตั้งค่ายสู้พม่า
  • ค่ายบ้านระจันแตก
  • กรมหมื่นเทพพิพิธอพยพชาวหัวเมืองตะวันออกตั้งมั่นในปราจีนบุรี
  • ทัพเรือพม่าตีเมืองปราจีนแตก
  • กรมหมื่นเทพพิพิธกับพระยารัตนาธิเบศหนีไปอยู่นครราชสีมา
  • ทัพพม่าเข้าล้อมกรุง
  • เกิดเพลิงไหม้ลุกลามในกรุง
  • โจรผู้ร้ายชุกชุมและผู้คนอดโซมาก
  • เกิดอาเพศประหลาดให้เห็นเป็นนิมิต
  • กองทัพพม่าเข้ากรุงได้
  • เสียกรุงศรีอยุธยาแก่พม่า ณ วันอังคาร ขึ้น ๙ ค่ำ เดือน ๕ ปีกุน นพศก
  • สมเด็จพระเจ้าแผ่นดินหนีพม่า สวรรคต

ระหว่างจลาจล[แก้ไข]

  • พระยาตากตีฝ่ากองทัพพม่า
  • พระยาตากยกทัพไปบ้านโพสาวหา
  • ขุนชำนาญไพรสณฑ์ถวายช้าง
  • ประหารชีวิตพระเชียงเงิน นายทัพนายกองทูลขอชีวิตไว้
  • เสด็จนำทัพไปยังเมืองระยอง
  • ขุนราม หมื่นช่อง คิดประทุษร้าย
  • ตีเมืองระยองแตก
  • เสด็จยกทัพไปยังเมืองจันทบูร
  • พระยาจันทบูรสวามิภักดิ์
  • เสด็จสถิต ณ เมืองระยอง
  • เสด็จยกทัพ ไปเมืองหนองมน
  • เลียบทอดพระเนตรเมืองชลบุรี
  • ตั้งนายทองอยู่นกเล็กเป็นที่พระยาอนุราชบุรีศรีมหาสมุทร
  • เสด็จดำเนินกลับมายังเมืองระยอง
  • พระยาจันทบูร ขุนราม หมื่นช่องคิดร้าย
  • เสด็จยกทัพล้อมเมืองจันทรบูร
  • พระยาตากตีเมืองจันทบูรแตก
  • จีนเจียมสวามิภักดิ์ พาเอาธิดามาถวาย
  • เสด็จถึงเมืองชลบุรี
  • พระเจ้าตากตีกรุงธนบุรีแตก
  • พระเจ้าตากตีค่ายโพธิ์สามต้นแตก
  • โปมังนายทัพพม่าคุมพลทหารเข้ามาล้อมค่ายจีนบางกุ้ง
  • พระเจ้าตากตีทัพพม่าแตก
  • โปรดให้สังฆการี ธรรมการ ทำสารบาญชีพระสงฆ์
  • เสด็จยกทัพขึ้นไปปราบเมืองพิษณุโลก
  • เสด็จยกทัพไปเมืองพิมาย
  • สำเร็จโทษกรมหมื่นเทพพิพิธ
  • บังเกิดแผ่นดินไหว
  • แขกเมืองลาวหล่มสักมาสู่โพธิสมภาร ถวายช้าง ๑ ม้า ๕
  • โปรดให้ข้าทูลละอองผู้ใหญ่ผู้น้อยทำนาปรัง
  • โปรดให้พระยาอนุชิตราชาเป็นเจ้าพระยายมราช
  • ยกกองทัพไปตีเมืองนครศรีธรรมราช
  • พระเจ้าตากตีเมืองนครศรีธรรมราชแตก
  • เจ้าพระยาจักรี พระยาพิชัยราชา จับเจ้าพระยาลครมาถวาย ณ เมืองสงขลา
  • เสด็จดำเนินทัพกลับมาเมืองธนบุรี
  • เสด็จยกทัพไปปราบหัวเมืองฝ่ายเหนือ
  • เสด็จเข้าไปนมัสการพระชินราช ชินศรี พระศรีศาสดา
  • แขกเมืองตานีเข้ามาสู่พระบรมโพธิสมภาร
  • โปรดให้ชำระพระสงฆ์ฝ่ายเหนือ
  • เสด็จพระราชดำเนินไปยังเมืองสวางคบุรี สมโภชพระธาตุ ๓ เวร
  • เสด็จยกทัพหลวงขึ้นไปตีเมืองเชียงใหม่
  • ตีเชียงใหม่ไม่สำเร็จ จึงให้ถอยทัพกลับ
  • โปรดให้เตรียมซ่อมแซมพระนคร
  • เสด็จยกทัพหลวงไปตีกะโพงโสมและกองกุด
  • พระราชทานตั้งพระยาพิพิธเป็นพระยาราชาเศรษฐี รั้งเมืองพุทไธมาศ
  • เสด็จยกทัพหลวงจากปากน้ำพุทไธมาศไปตีกรุงกัมพูชาธิบดี
  • ครัวไทย มอญ ลาว ซึ่งหนีมาแต่เมืองเมาะตะมะเข้ามาพึ่งพระบรมโพธิสมภาร
  • เสด็จยกทัพหลวงขึ้นไปเชียงใหม่
  • เสด็จไปนมัสการพระพุทธประติมากร ณ วัดพระศรีหิงค์
  • โปรดให้พระยาจ่าบ้านเป็นพระยาวิเชียรปราการครองเมืองเชียงใหม่
  • เสด็จนมัสการพระพุทธปฎิมากร ณ วัดกลางดอยเขาแก้ว
  • เสด็จโดยทางสถลมารคถึงกรุงธนบุรี
  • โปรดให้ยกทัพไปตีเมืองนครชัยศรี
  • เสด็จไปทอดพระเนตรค่ายพม่าบางแก้ว
  • โปรดให้ล้อมพม่าค่ายบางแก้ว
  • งุยอคงหวุ่นยอมสวามิภักดิ์
  • โปรดให้พระยาอนุชิตราชาเป็นนายทัพยกไปตีพม่าปากแพรก
  • ดำรัสให้เจ้าพระยาสุรศรียกไปตีเมืองเชียงแสน
  • เสด็จยกพลพยุหบาตราทัพหลวงขึ้นไปประทับ ณ ค่ายมั่นวัดบางทราย
  • ทัพหลวงขึ้นไปพระตำหนักค่ายมั่นวัดจันทร์
  • ขุนอากาศสรเพลิงถูกปืนตาย
  • เจ้าพระยาจักรี เจ้าพระยาสุรศรี หนีออกจากเมืองพิษณุโลก
  • อะแซหวุ่นกี้ถอยทัพกลับ
  • เสด็จถึงตำหนักค่ายเมืองนครสวรรค์
  • เสด็จถึงเมืองธนบุรี
  • เสด็จยกทัพหลวงขึ้นไปถึงพระตำหนักเมืองชัยนาท
  • เสด็จขึ้นไปเมืองนครสวรรค์
  • ยกทัพกลับกรุงธนบุรี
  • เสด็จยกทัพหลวงขึ้นไปปราบพม่า ณ เมืองฝ่ายเหนือ
  • เสด็จถึงเมืองธนบุรี
  • นางพระยาช้างเผือกล้ม
  • เสด็จไปบำเพ็ญพระกรรมฐาน ณ พระอุโบสถวัดบางยี่เรือ
  • เชิญพระอัฐิพระพันปีหลวงลงเรือแห่
  • บังเกิดลมพายุ ลมฝนหนัก
  • โปรดให้หล่อปืนพระพิรุณ ณ สวนมังคุด
  • พระยานางรองคบคิดกันกบฎ
  • โปรดให้เจ้าพระยาจักรียกทัพปราบพระยานางรอง
  • พระราชทานนามเจ้าพระยาจักรีให้เป็นสมเด็จพระเจ้ากษัตริย์ศึกฯ
  • พระสังฆราชแปลพระบาลีพระพุทธลักษณะถวาย
  • เจ้าเมืองเชียงใหม่เข้ามาเฝ้า
  • ดำรัสให้พระเจ้ากษัตริย์ศึกเป็นจอมทัพยกไปตีกรุงศรีสัตนาคนหุต
  • อัญเชิญพระพุทธปฎิมากรแก้วมรกตลงมากรุงธนบุรี
  • ดำรัสให้คุมตัวมหาดาและพรรคพวกไปประหารชีวิต
  • ประหารชีวิตญวนกบฎและพรรคพวก
  • โปรดให้ยกทัพไปตีเมืองพุทไธเพชร
  • เกิดเหตุวิปริตต่างๆ
  • พระยาสรรค์เป็นกบฎ ๗๓๗
  • พระเจ้าตากทรงผนวชพัทธสีมาวัดแจ้ง
  • พระเจ้ากษัตริย์ศึกเสด็จพระราชดำเนินทัพมาจากเสียมราบ
  • อัญเชิญเสด็จพระเจ้ากษัตริย์ศึกขึ้นปราบดาภิเษก
  • สำเร็จโทษพระเจ้าตากและพรรคพวก ณ ป้อมท้ายเมือง
  • ให้สถาปนาพระราชนิเวศน์ใหม่ ณ ฟากตะวันออก
  • ประหารชีวิตขุนอินทรพิทักษ์และพรรคพวก
  • แรกจับการตั้งวังใหม่
  • ให้ตั้งการพระราชพิธีครบ ๓ วัน
  • พระบรมนามาภิไธย
  • ดำรัสให้สมเด็จพระอนุชาธิราชเป็นอุปราช
  • มองหม่องฆ่าจิงกูจาเสีย แล้วขึ้นปราบดาภิเษก
  • มังแวงปาดุงให้แวงแซะราชปิโยรสยกทัพไปตีเมืองยะไข่ได้

งานนี้เป็นสาธารณสมบัติ เพราะลิขสิทธิ์หมดอายุแล้ว ตามมาตรา ๑๙ และมาตรา ๒๐ แห่งพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. ๒๕๓๗ ซึ่งบัญญัติว่า

  "มาตรา ๑๙ ภายใต้บังคับมาตรา ๒๑ และมาตรา ๒๒ ลิขสิทธิ์ตามพระราชบัญญัตินี้ให้มีอยู่ตลอดอายุของผู้สร้างสรรค์ และมีอยู่ต่อไปอีกเป็นเวลาห้าสิบปีนับแต่ผู้สร้างสรรค์ถึงแก่ความตาย
  ในกรณีที่มีผู้สร้างสรรค์ร่วม ลิขสิทธิ์ในงานดังกล่าวให้มีอยู่ตลอดอายุของผู้สร้างสรรค์ร่วม และมีอยู่ต่อไปอีกเป็นเวลาห้าสิบปีนับแต่ผู้สร้างสรรค์ร่วมคนสุดท้ายถึงแก่ความตาย
  ถ้าผู้สร้างสรรค์หรือผู้สร้างสรรค์ร่วมทุกคนถึงแก่ความตายก่อนที่ได้มีการโฆษณางานนั้น ให้ลิขสิทธิ์ดังกล่าวมีอายุห้าสิบปีนับแต่ได้มีการโฆษณาเป็นครั้งแรก
  ในกรณีที่ผู้สร้างสรรค์เป็นนิติบุคคล ให้ลิขสิทธิ์มีอายุห้าสิบปีนับแต่ผู้สร้างสรรค์ได้สร้างสรรค์ขึ้น แต่ถ้าได้มีการโฆษณางานนั้นในระหว่างระยะเวลาดังกล่าว ให้ลิขสิทธิ์มีอายุห้าสิบปีนับแต่ได้มีการโฆษณาเป็นครั้งแรก

  มาตรา ๒๐ งานอันมีลิขสิทธิ์ตามพระราชบัญญัตินี้ที่ได้สร้างสรรค์ขึ้นโดยผู้สร้างสรรค์ใช้นามแฝงหรือไม่ปรากฏชื่อผู้สร้างสรรค์ ให้ลิขสิทธิ์มีอายุห้าสิบปีนับแต่ได้สร้างสรรค์งานนั้นขึ้น แต่ถ้าได้มีการโฆษณางานนั้นในระหว่างระยะเวลาดังกล่าว ให้ลิขสิทธิ์มีอายุห้าสิบปีนับแต่ได้มีการโฆษณาเป็นครั้งแรก
  ในกรณีที่รู้ตัวผู้สร้างสรรค์ ให้นำมาตรา ๑๙ มาใช้บังคับโดยอนุโลม"