พระราชพงษาวดาร ฉบับพระราชหัดถเลขา (2457)

ดูฉบับอื่นของงานนี้ที่ พระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา

พระราชพงษาวดาร ฉบับพระราชหัดถเลขา (พ.ศ. 2457)

งานนี้ยังไม่เสร็จ สามารถดูและร่วมพัฒนาได้ที่ดัชนีนี้: 1

โบราณคดีสโมสร

พระราชพงษาวดาร ฉบับพระราชหัดถเลขา

(พิมพ์ครั้งที่ ๒)

กับคำอธิบายของพระเจ้าบรมวงษ์เธอ กรมพระดำราชานุภาพฯ

เล่ม ๑

กรรมการหอพระสมุดวชิรญาณให้พิมพ์

ที่โรงพิมพ์ไทย สพานยศเส

พ.ศ. ๒๔๕๗

มีกรรมสิทธิตามพระราชบัญญัติ

คำนำ

เมื่อ พ.ศ. ๒๔๕๕ สมเด็จพระเจ้าบรมวงษ์เธอ เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงษ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงษ์วรเดช ทรงบำเพ็ญพระกุศล มีพระประสงค์จะทรงพิมพ์หนังสือพระราชพงษาวดาร ฉบับพระราชหัดถเลขา นี้เปนครั้งแรก รับสั่งให้ข้าพเจ้ารับพระธุระในการตรวจฉบับแลจัดการพิมพ์ถวาย ข้าพเจ้าได้กล่าวไว้ในคำนำหนังสือพระราชพงษาวดารฉบับแรกนั้นว่า ทุกวันนี้ มีหนังสือเครื่องประกอบสอบสวนพระราชพงษาวดารแพร่หลายมากกว่าแต่ก่อน ถ้าหากว่าผู้ศึกษาพงษาวดารช่วยกันตรวจตราสอบสวนเอาเนื้อความที่พบในที่อื่นอย่างไรมาเรียบเรียงอธิบายไว้ให้ปรากฎ ความรู้พงษาวดารของเมืองไทยจะดีขึ้นได้อิกเปนอันมาก เสียดายที่คราวนั้นเปนการเร่งรีบจะต้องทำให้แล้วทันกำหนด แม้แต่ข้าพเจ้าเองก็ไม่มีเวลาพอที่จะทำอย่างอื่นได้นอกจากแต่งคำนำอธิบายตำนานของหนังสือพระราชพงษาวดารขึ้นตอน ๑ กับทำสารบานสำหรับจะค้นเรื่องพระราชพงษาวดารที่พิมพ์นั้นให้มีขึ้นเปนคราวแรก ทำได้แต่ ๒ อย่างเท่านี้ หนังสือพระราชพงษาวดาร ฉบับพระราชหัดถเลขา ที่สมเด็จพระเจ้าบรมวงษ์เธอฯ ทรงพิมพ์ขึ้นครั้งนั้น มีผู้นิยมกันมาก ฉบับที่พิมพ์ขึ้นหมดไปโดยรวดเร็ว ข้าพเจ้าได้รับคำตักเตือนมาจากบุคคลบ้าง มาจากที่ศึกษาสถานต่าง ๆ บ้าง ขอให้จัดการพิมพ์หนังสือพระราชพงษาวดารขึ้นอิกสักฉบับ ๑ จึงได้ลงมือจัดการพิมพ์หนังสือพระราชพงษาวดารฉบับนี้

ในการพิมพ์หนังสือพระราชพงษาวดารคราวนี้ มีเวลามากกว่าคราวก่อน ข้าพเจ้าจึงได้ลองทำตามความที่ได้คิดเห็นไว้ คือ ได้แก้ไขตำนานหนังสือพระราชพงษาวดารให้บริบูรณ์ดีขึ้น พิมพ์ไว้ข้างต้นฉบับนี้ตอน ๑ ได้ตรวจสอบหนังสือต่าง ๆ ทั้งในภาษาไทยแลภาษาต่างประเทศที่เกี่ยวด้วยเรื่องพงษาวดารสยาม เลือกเก็บเนื้อความมาเรียบเรียงเปนเรื่องพงษาวดารสยามประเทศตอนต้นก่อนสร้างกรุงศรีอยุทธยา พิมพ์ไว้ข้างต้นอิกตอน ๑ แลได้แต่งคำอธิบายเรื่องในรัชกาลต่าง ๆ ครั้งกรุงศรีอยุทธยาเปนราชธานีตามลำดับแผ่นดิน รวมพิมพ์ไว้ข้างท้ายอิกตอน ๑ เอาเรื่องพระราชพงษาวดารของเดิมพิมพ์ไว้ระหว่างกลาง ที่เรียบเรียงโดยลำดับดังกล่าวนี้ ความจริงแต่เดิมข้าพเจ้าได้ลองเอาคำอธิบายพิมพ์ต่อติดท้ายตัวเรื่องพระราชพงษาวดารทุกรัชกาล แต่ครั้นพิมพ์ไปได้น่อยหนึ่ง เมื่อเอามาพิจารณาดู เห็นว่า จะทำให้เรื่องพระราชพงษาวดารเดิมขาดเปนกระท่อนกระแท่นไปเสีย โดยเหตุที่พิมพ์สลับกับคำอธิบาย ถ้าผู้อ่านไม่ประสงค์จะอ่านคำอธิบาย ก็จะชวนรำคาญคำอธิบายของข้าพเจ้า จึงได้แยกเอาคำอธิบายมารวมพิมพ์ไว้เสียข้างท้ายส่วน ๑ ต่างหากดังกล่าวมาแล้ว เมื่อผู้อ่าน ๆ เรื่องพระราชพงษาวดารแผ่นดินใดแล้ว แลอยากจะทราบคำอธิบายของข้าพเจ้า ควรพลิกข้ามไปอ่านคำอธิบายเรื่องแผ่นดินนั้นเสียก่อน แล้วจึงกลับมาอ่านตัวเรื่องพระราชพงษาวดารแผ่นดินอื่นต่อไป อย่างนี้จึงจะได้ประโยชน์จากคำอธิบายดี

ขอให้บรรดาผู้อ่านหนังสือพระราชพงษาวดารฉบับนี้จงเข้าใจความประสงค์ของข้าพเจ้าอย่าง ๑ ด้วยบรรดาคำอธิบายที่ข้าพเจ้าได้เรียบเรียงไว้ในหนังสือนี้ กล่าวตามที่ได้ตรวจพบในหนังสืออื่นบ้าง กล่าวโดยความสันนิษฐานของข้าพเจ้าเองบ้าง ข้าพเจ้าเปนแต่ผู้ศึกษาพงษาวดารคน ๑ จะรู้เรื่องถ้วนถี่รอบคอบหรือรู้ถูกต้องไปหมดไม่ได้ ข้าพเจ้าได้ระวังที่จะบอกไว้ในคำอธิบายทุก ๆ แห่งว่า ความตรงไหนข้าพเจ้าได้พบจากหนังสือเรื่องไหน แลตรงไหนเปนความสันนิษฐานของข้าพเจ้าเอง แต่ไม่ได้อธิบายเหตุการณ์ทุก ๆ อย่างหรือเรื่องทุก ๆ เรื่องบรรดาที่ปรากฎอยู่ในหนังสือพระราชพงษาวดารฉบับเดิม เพราะเห็นว่า เรื่องที่ไม่จำจะต้องอธิบายก็มีมาก ที่ข้าพเจ้าไม่รู้ว่าจะอธิบายอย่างไรก็มี ข้อใดเรื่องใดที่ไม่มีคำอธิบาย ขอให้ท่านผู้อ่านจงเข้าใจว่าเปนด้วยเหตุดังว่ามานี้ อิกประการ ๑ ผู้ศึกษาพงษาวดารมีมากด้วยกัน ความรู้แลความเห็นย่อมไม่เหมือนกัน ที่ข้าพเจ้าทำคำอธิบายไว้เปนส่วน ๑ ต่างหากอย่างนี้ เพื่อประสงค์จะปฤกษาผู้ศึกษาพงษาวดารด้วยกัน แห่งใดใครจะเห็นชอบด้วย หรือแห่งใดใครจะคัดค้าน ด้วยมีหลักฐานซึ่งข้าพเจ้ายังไม่ทราบก็ดี หรือมีความคิดเห็นซึ่งดีกว่าความคิดเห็นของข้าพเจ้าก็ดี ถ้าได้ความรู้ความเห็นของผู้ศึกษาพงษาวดารหลาย ๆ คนด้วยกันมาประกอบ คงจะได้เรื่องราวที่เปนหลักฐานใกล้ต่อความจริงยิ่งขึ้น เมื่อสำเร็จประโยชน์อย่างนั้นแล้ว ก็จะสามารถที่จะแต่ง "พงษาวดารสยาฒ" ขึ้นใหม่ ให้มีหนังสือพงษาวดารไทยที่ดีเทียบเทียมกับพงษาวดารอย่างดีของประเทศอื่นได้ ข้าพเจ้าทำคำอธิบายพระราชพงษาวดารด้วยความประสงค์ดังกล่าวมาทั้ง ๒ ประการนี้

การตรวจสอบหนังสือสำหรับหาเรื่องมาเรียบเรียงคำอธิบายพระราชพงษาวดาร แม้เท่าที่ทำมาแล้ว ท่านผู้อ่านคงจะเข้าใจได้ว่า ต้องใช้เวลามาก ไม่ใช่จะแต่งตบึงไปได้โดยรวดเร็ว แลยังมีเหตุที่ต้องปฤกษาหารือผู้ศึกษาพงษาวดารด้วยกันเนือง ๆ ข้าพเจ้าได้อาไศรยเวลาไปตามเสด็จอยู่ตามหัวเมืองบ้าง ทำในเวลาว่างราชการเมื่ออยู่ในกรุงเทพฯ บ้าง ตลอดเวลากว่าปี จึงสำเร็จได้เพียงสิ้นแผ่นดินสมเด็จพระเอกาทศรฐ เห็นว่า ทั้งเนื้อเรื่องแลประมาณขาดหนังสือควรจะเข้าเปนเล่มหนึ่งได้อยู่แล้ว จึงให้พิมพ์เปนเล่มที่ ๑ ของพระราชพงษาวดารฉบับนี้ เรื่องต่อนี้ไปตั้งแต่แผ่นดินสมเด็จพระเจ้าทรงธรรมจนตลอดแผ่นดินสมเด็จพระนารายน์มหาราช มีเรื่องเกี่ยวข้องด้วยต่างประเทศมาก ข้าพเจ้ากำลังสืบหาหนังสือแลสอบสวนอยู่ ตั้งใจว่าจะทำต่อไปโดยลำดับดังได้ทำมาในเล่มนี้

หอพระสมุดวชิรญาณ
วันที่ ๑ เมษายน พระพุทธศักราช ๒๔๕๗

แจ้งความ

ในการทำคำอธิบายแลพิมพ์พระราชพงษาวดารเล่ม ๑ นี้ ข้าพเจ้าต้องอาไศรยผู้อื่น นอกจากที่ได้กล่าวมาแล้วในคำอธิบาย ยังมีพระเจ้าบรมวงษ์เธอ กรมพระสมมตอมรพันธุ์ สภานายกกรรมการหอพระสมุดวชิรญาณ พระยาโบราณราชธานินทร์ (พร เดชคุปต์) เลขานุการโบราณคดีสโมสร ทั้ง ๒ นี้ข้าพเจ้าได้ปฤกษาหารือเนือง ๆ พระราชวรวงษ์เธอ กรมหมื่นกวีพจน์สุปรีชา เลขานุการหอพระสมุดวชิรญาณ ได้ทรงช่วยค้นหนังสือแลตรวจการพิมพ์ ดอกเตอร์แฟรงก์เฟอเทอ บรรณารักษ์หอพระสมุดวชิรญาณ เปนผู้ช่วยสืบค้นหนังสือภาษาต่างประเทศ พระมหาวิชาธรรม (เรือง เปรียญ) หัวน่าพนักงานแพนกบาฬีในหอพระสมุดวชิรญาณ ได้ช่วยตรวจแลแปลภาษามคธ ส่วนการคัดเขียนนั้น ข้าพเจ้าได้อาไศรยพระสฤษดิพจนกรณ์ (ชาย สุนทรารชุน) ขุนพินิจอักษร (จิตร จิตตยโศธร เปรียญ) นายสัน นายแสง (เปรียญ) นายชิด เสมียนหอพระสมุด ข้าพเจ้าขอขอบคุณท่านผู้ที่ได้ช่วยจงทั่วกัน แลต้องขอบใจนายแห เจ้าของโรงพิมพ์ไทย ซึ่งพิมพ์หนังสือเรื่องนี้ อิกส่วน ๑ ด้วยข้าพเจ้าตรวจแก้ฉบับในเวลากำลังพิมพ์หลายครั้งหลายคน ทำความลำบากให้แก่เขามากอยู่

ข้าพเจ้าต้องขอบอกแก่ผู้อ่านซ้ำอิกครั้ง ๑ ว่า คำอธิบายแลความเห็นของข้าพเจ้าที่กล่าวไว้ในหนังสือเรื่องนี้อาจจะวิปลาศพลาดพลั้ง ซึ่งเปนธรรมดาของการแต่งหนังสือพงษาวดาร ย่อมต้องใช้ความสันนิษฐานมาก ไม่มีผู้ใดที่จะรับรองยืนยันได้ว่าถูกต้องไปหมด ขอให้ท่านผู้ศึกษาโบราณคดีที่อ่านหนังสือเรื่องนี้จงถือว่า คำอธิบายทั้งปวงนั้นเหมือนหนึ่งคำหารือ ถ้าข้อใดได้พบหลักฐานว่าความจริงเปนอย่างอื่น ขอจงช่วยสอบสวนแก้ไข ให้ความรู้พงษาวดารของเมืองไทยดีขึ้น จะได้เปนประโยชน์แก่ผู้ศึกษายิ่งขึ้นต่อไปโดยลำดับ

ด.ร.

งานนี้ ปัจจุบันเป็นสาธารณสมบัติแล้ว เพราะลิขสิทธิ์ได้หมดอายุตามมาตรา 19 และมาตรา 20 ของพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 ซึ่งระบุว่า

ถ้ารู้ตัวผู้สร้างสรรค์ ในกรณีที่ผู้สร้างสรรค์เป็นบุคคลธรรมดา

ลิขสิทธิ์หมดอายุเมื่อพ้น 50 ปีนับแต่ผู้สร้างสรรค์ถึงแก่ความตาย
ถ้ามีผู้สร้างสรรค์ร่วม ลิขสิทธิ์หมดอายุ
1. เมื่อพ้น 50 ปีนับแต่ผู้สร้างสรรค์ร่วมคนสุดท้ายถึงแก่ความตาย หรือ
2. เมื่อพ้น 50 ปีนับแต่ได้โฆษณางานนั้นเป็นครั้งแรก ในกรณีที่ไม่เคยโฆษณางานนั้นเลยก่อนที่ผู้สร้างสรรค์ร่วมคนสุดท้ายจะถึงแก่ความตาย

ถ้ารู้ตัวผู้สร้างสรรค์ ในกรณีที่ผู้สร้างสรรค์เป็นนิติบุคคล หรือถ้าไม่รู้ตัวผู้สร้างสรรค์

ลิขสิทธิ์หมดอายุเมื่อพ้น 50 ปีนับแต่ได้สร้างสรรค์งานนั้นขึ้น
แต่ถ้าได้โฆษณางานนั้นในระหว่าง 50 ปีข้างต้น ลิขสิทธิ์หมดอายุเมื่อพ้น 50 ปีนับแต่ได้โฆษณางานนั้นเป็นครั้งแรก

Public domainPublic domainfalsefalse