พระไตรปิฎกและอรรถกถาแปล ฉบับพิมพ์ ๙๑ เล่ม ของมหามกุฏราชวิทยาลัย/เล่มที่ ๙๐ หน้าที่ ๑-๕๐

จาก วิกิซอร์ซ
ไปยังการนำทาง ไปยังการค้นหา

 


 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 1
พระอภิธรรมปิฎก
เล่มที่ ๗
ปัฏฐาน ภาคที่ ๖
ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น
อนุโลมทุกติกปัฏฐาน
เหตุทุกกุสลติกะ
(๑. เหตุทุกะ ๑. กุสลติกะ)
กุศลบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑] ๑. กุศลธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยกุศลธรรมที่เป็นเหตุ
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๒. กุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยกุศลธรรมที่เป็นเหตุ
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
 ๑. บาลีเล่มที่ ๔๔

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 2
๓. กุศลธรรมที่เป็นเหตุ และกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ
ทั้งหลาย อาศัยกุศลธรรมที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๔. กุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๕. กุศลธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๖. กุศลธรรมที่เป็นเหตุ และกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ
ทั้งหลาย อาศัยกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๗. กุศลธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยกุศลธรรมที่เป็นเหตุ และ
กุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๘. กุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยกุศลธรรมที่เป็นเหตุ
และกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๙. กุศลธรรมที่เป็นเหตุ และกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ
ทั้งหลาย อาศัยกุศลธรรมที่เป็นเหตุ และกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๒. อารัมมณปัจจัย
[๒] ๑. กุศลธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยกุศลธรรมที่เป็นเหตุ
เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย ฯลฯ

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 3
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๓] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ใน
อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ ในสมนันตรปัจจัย มี
๙ วาระ ในสหชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๙ วาระ. ใน
นิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในปุเรชาตปัจจัย มี
๙ วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๙ วาระ ในอาหาร-
ปัจจัย มี ๙ วาระ ในอินทริยปัจจัย มี ๙ วาระ ในฌานปัจจัย มี ๙ วาระ
ในมัคคปัจจัย มี ๙ วาระ ในสัมปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ ในวิปปยุตตปัจจัย
มี ๙ วาระ ในอัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ ในนัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ ในวิคต-
ปัจจัย มี ๙ วาระ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
ปัจจนียนัย
๑. นอธิปติปัจจัย
[๔] ๑. กุศลธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยกุศลธรรมที่เป็นเหตุ
เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย
๒. กุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยกุศลธรรมที่เป็นเหตุ
เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย
๓. กุศลธรรมที่เป็นเหตุ และกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ
ทั้งหลาย อาศัยกุศลธรรมที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย
๔. กุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ
เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่ ๔-๕-๖)

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 4
๗. กุศลธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยกุศลธรรมที่เป็นเหตุ และ
กุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ
(วาระที่ ๗-๘-๙)
๒. นปุเรชาตปัจจัย ฯลฯ ๔. นอาเสวนปัจจัย
[๕] ๑. กุศลธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยกุศลธรรมที่เป็นเหตุ
เกิดขึ้น เพราะนปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระ
เพราะนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ
เพราะนอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ
๕. นกัมมปัจจัย
[๖] ๑. กุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยกุศลธรรมที่เป็นเหตุ
เกิดขึ้น เพราะนกัมมปัจจัย
๒. กุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ
เกิดขึ้น เพราะนกัมมปัจจัย
๓. กุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยกุศลธรรมที่เป็นเหตุ
และกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะนกัมมปัจจัย
๖. นิวิปากปัจจัย ๗. นวิปปยุตตปัจจัย
[๗] ๑. กุศลธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยกุศลธรรมที่เป็นเหตุ
เกิดขึ้น เพราะนวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 5
เพราะนวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๘] ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระ
ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ในนกัมม-
ปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ.
อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๙] เพราะเหตุปัจจัย ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ...ฯลฯ
ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๑๐] เพราะนธิปติปัจจัย ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ... ใน
อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ.
สหชาตวาระก็ดี ปัจจยวาระก็ดี นิสสยวาระก็ดี สังสัฏฐวาระก็ดี
สัมปยุตตวาระก็ดี พึงให้พิสดารเหมือนปฏิจจวาระ.

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 6
กุศลบทปัญหาวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๑] ๑. กุศลธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็น
เหตุ ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย
๒. กุศลธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่
ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย
๓. กุศลธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่
เป็นเหตุ และกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย
๒. อารัมมณปัจจัย
[๑๒] ๑. กุศลธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็น
เหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่ ๑-๒-๓)
๔. กุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่
ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ. (วาระที่ ๔-๕-๖)
๗. กุศลธรรมที่เป็นเหตุ และกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ
ทั้งหลาย เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณ-
ปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่ ๗-๘-๙)

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 7
๓. อธิปติปัจจัย
[๑๓] ๑. กุศลธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็น
เหตุ ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย
มี ๒ อย่าง คือที่เป็น อารัมมณาธิปติ และ สหชาตาธิปติ มี ๓
วาระ (วาระที่ ๑-๒-๓)
๔. กุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่
ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย
มี ๒ อย่าง คือที่เป็น อารัมมณาธิปติ และ สหชาตาธิปติ มี ๓
วาระ (วาระที่ ๔-๕-๖)
๗. กุศลธรรมที่เป็นเหตุ และกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ
ทั้งหลาย เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอธิปติ-
ปัจจัย
มีอย่างเดียว คือที่เป็น อารัมมณาธิปติ มี ๓ วาระ (วาระที่ ๗-๘-๙)
๔. อนันตรปัจจัย ฯลฯ ๘. นิสสยปัจจัย
[๑๔] ๑. กุศลธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็น
เหตุ ด้วยอำนาจของอนันตรปัจจัย
เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของสมนันตรปัจจัย
เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของสหชาตปัจจัย
เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอัญญมัญญปัจจัย
เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของนิสสยปัจจัย

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 8
๙. อุปนิสสยปัจจัย
[๑๕] ๑. กุศลธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็น
เหตุ ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย
มี ๓ อย่าง คือที่เป็น อารัมมณูปนิสสยะ อนันตรูปนิสสยะ และ
ปกตูปนิสสยะ มี ๓ วาระ (วาระที่ ๑-๒-๓)
๔. กุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่
ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย
มี ๓ อย่าง คือที่เป็น อารัมมณปนิสสยะ อนันตรูปนิสสยะ และ
ปกตูปนิสสยะ มี ๓ วาระ (วาระที่ ๔-๕-๖)
๗. กุศลธรรมที่เป็นเหตุ และกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ
ทั้งหลาย เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอุปนิสสย-
ปัจจัย
มี ๓ อย่าง คือที่เป็น อารัมมณูปนิสสยะ อนันตรูปนิสสยะ และ
ปกตูปนิสสยะ มี ๓ วาระ (วาระที่ ๗-๘-๙)
๑๐. อาเสวนปัจจัย
[๑๖] ฯลฯ เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ.
๑๑. กัมมปัจจัย
[๑๗] ๑. กุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่
ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของกัมมปัจจัย

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 9
๒. กุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็น
เหตุ ด้วยอำนาจของกัมมปัจจัย
๓. กุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็น
เหตุ และกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของกัมมปัจจัย
๑๒. อาหารปัจจัย
[๑๘] ๑. กุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่
ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของอาหารปัจจัย มี ๓ วาระ.
๑๓. อินทริยปัจจัย
[๑๙] ๑. กุศลธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็น
เหตุ ด้วยอำนาจของอินทริยปัจจัย มี ๙ วาระ.
๑๔. ฌานปัจจัย
[๒๐] ๑. กุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่
ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของฌานปัจจัย มี ๓ วาระ.
๑๕. มัคคปัจจัย
[๒๑] ๑. กุศลธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็น
เหตุ ด้วยอำนาจของมัคคปัจจัย มี ๙ วาระ.

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 10
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๒๒] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ใน
อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ. ในอนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ ในสมนันตรปัจจัย มี
๙ วาระ ในสหชาตปัจจัย มี ๙ วาระ. ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๙ วาระ ใน
นิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี
๙ วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในอาหารปัจจัย มี ๓ วาระ ในอินทริย-
ปัจจัย มี ๙ วาระ ในฌานปัจจัย มี ๓ วาระ ในมัคคปัจจัย มี ๙ วาระ ใน
สัมปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ ในนัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ
ในวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
ปัจจนียนัย
การยกปัจจัยในปัจจนียะ
[๒๓] ๑. กุศลธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็น
เหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของ
สหชาตปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ วาระ.
๔. กุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่
ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของ
สหชาตปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย.

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 11
๕. กุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรม
ที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของ
สหชาตปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย.
๖. กุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรม
ที่เป็นเหตุ และกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย,
เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของสหชาตปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของ
อุปนิสสยปัจจัย.
๗. กุศลธรรมที่เป็นเหตุ และกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ
ทั้งหลาย เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณ-
ปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของสหชาตปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจ
ของอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ วาระ.
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๒๔] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในโนอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๒๕] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ . . . ฯลฯ
ในโนนัตถิปัจจัย มี ๓ วาระ ในโนวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 12
ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๒๖] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ... ฯลฯ
ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
อนุโลมนัยก็ดี ปัจจนียนัยก็ดี อนุโลมปัจจนียนัยก็ดี ปัจจนียานุโลม-
นัยก็ดี แห่งปัญหาวาระในกุสลติกะ นับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้น.
 
อกุศลบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๒๗] ๑. อกุศลธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นเหตุ
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๒. อกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นเหตุ
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๓. อกุศลธรรมที่เป็นเหตุ และอกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ
ทั้งหลาย อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๔. อกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยอกุศลธรรมที่ไม่ใช่
เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 13
๕. อกุศลธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยอกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๖. อกุศลธรรมที่เป็นเหตุ และอกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ
ทั้งหลาย อาศัยอกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๗. อกุศลธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยอกุศลธรรมที่เป็น
เหตุ และอกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๘. อกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยอกุศลธรรมที่เป็น
เหตุ และอกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๙. อกุศลธรรมที่เป็นเหตุ และอกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ
ทั้งหลาย อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นเหตุ และอกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๒๘] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ใน
อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในกัมมปัจจัย มี ๙ วาระ ในอาหารปัจจัย มี ๙
วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
ปัจจนียนัย
๑. นเหตุปัจจัย
[๒๙] ๑. อกุศลธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยอกุศลธรรมที่ไม่ใช่
เหตุ เกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 14
๒. นอธิปติปัจจัย
[๓๐] ๑. อกุศลธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นเหตุ
เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
๖. นกัมมปัจจัย
[๓๑] ๑. อกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นเหตุ
เกิดขึ้น เพราะนกัมมปัจจัย
๒. อกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยอกุศลธรรมที่ไม่ใช่
เหตุ เกิดขึ้น เพราะนกัมมปัจจัย
๓. อกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นเหตุ
และอกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะนกัมมปัจจัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๓๒] ในนเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ใน
นปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอาเสวน-
ปัจจัย มี ๙ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ
ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๓๓] เพราะเหตุปัจจัย ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ... ฯลฯ

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 15
ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๓๔] เพราะเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ. . . ฯลฯ
สหชาตวาระก็ดี ปัจจยวาระก็ดี นิสสยวาระก็ดี สังสัฏฐวาระก็ดี
สัมปยุตตวาระก็ดี พึงให้พิสดารเหมือนปฏิจจวาระ.
อกุศลบทปัญหาวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๓๕] ๑. อกุศลธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรม
ที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย
๒. อกุศลธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรม
ที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย
๓. อกุศลธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรม
ที่เป็นเหตุ และอกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย
๒. อารัมมณปัจจัย
[๓๖] ๑. อกุศลธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรม
ที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ.

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 16
๔. อกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรม
ที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ.
๗. อกุศลธรรมที่เป็นเหตุ และอกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ
ทั้งหลาย เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของ
อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ.
๓. อธิปติปัจจัย
[๓๗] ๑. อกุศลธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรม
ที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย
มีอย่างเดียว คือที่เป็น อารัมมณาธิปติ มี ๓ วาระ.
๔. อกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรม
ที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย
มี ๒ อย่าง คือที่เป็น อารัมมณาธิปติ และ สหชาตาธิปติ มี ๓ วาระ.
๗. อกุศลธรรมที่เป็นเหตุ และอกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ
ทั้งหลาย เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอธิปติ-
ปัจจัย
มีอย่างเดียว คือที่เป็น อารัมมณาธิปติ มี ๓ วาระ.
๑๑. กัมมปัจจัย
[๓๘] ๑. อกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรม
ที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของกัมมปัจจัย

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 17
๒. อกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรม
ที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของกัมมปัจจัย
๓. อกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรม
ที่เป็นเหตุ และอกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของกัมมปัจจัย
มี ๓ วาระ.
๑๒. อาหารปัจจัย
[๓๙] ๑. อกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรม
ที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของอาหารปัจจัย มี ๓ วาระ.
๑๓. อินทริยปัจจัย
[๔๐] ๑. อกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรม
ที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของอินทริยปัจจัย มี ๓ วาระ.
๑๔. ฌานปัจจัย
[๔๑] ๑. อกุศลธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรม
ที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของฌานปัจจัย มี ๓ วาระ.
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๔๒] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ใน
อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ ในสมนันตรปัจจัย มี

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 18
๙ วาระ ในสหชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๙ วาระ ใน
นิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี
๙ วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในอาหารปัจจัย มี ๓ วาระ ในอินทริย-
ปัจจัย มี ๓ วาระ ในฌานปัจจัย มี ๓ วาระ ในมัคคปัจจัย มี ๓ วาระ ใน
สัมปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ ในนัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ
ในวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอวิคตปัจจัย มี ๘ วาระ.
ปัจจนียนัย
การยกปัจจัยในปัจจนียะ
[๔๓] ๑. อกุศลธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรม
ที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของ
สหชาตปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย ฯลฯ
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๔๔] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ ในนสมนันตร-
ปัจจัย มี ๙ วาระ ในนสหชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอัญญมัญญปัจจัย มี ๙
วาระ ฯลฯ ในโนวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๔๕] เพราะเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ... ฯลฯ

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 19
ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๔๖] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ . . .ฯลฯ
อนุโลมนัยก็ดี ปัจจนียนัยก็ดี อนุโลมปัจจนียนัยก็ดี ปัจจนียานุโลม-
นัยก็ดี แห่งปัญหาวาระในกุสลติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้น.
 
อัพยากตบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
เหตุปัจจัย
[๔๗] ๑. อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยอัพยากตธรรม
ที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๒. อัพยากตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยอัพยากตธรรม
ที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๓. อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุ และอัพยากตธรรม
ที่ไม่ใช่เหตุทั้งหลาย อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
๔. อัพยากตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยอัพยากตธรรม
ที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.
๗. อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยอัพยากตธรรม
ที่เป็นเหตุ และอัพยากตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
มี ๓ วาระ

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 20
๒. อารัมมณปัจจัย
[๔๘] ๑. อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยอัพยากตธรรม
ที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๔๙] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ใน
อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ ในสมนันตรปัจจัย มี
๙ วาระ. ในสหชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๙ วาระ ใน
นิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในปุเรชาตปัจจัย
มี ๙ วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๙ วาระ ในวิปาก-
ปัจจัย มี ๙ วาระ ในอาหารปัจจัย มี ๙ วาระ ในอินทริยปัจจัย มี ๙ วาระ
ในฌานปัจจัย มี ๙ วาระ ในมัคคปัจจัย มี ๙ วาระ ในสัมปยุตตปัจจัย มี
๙ วาระ ในวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ ในนัตถิ-
ปัจจัย มี ๙ วาระ ในวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
ปัจจนียนัย
๑. นเหตุปัจจัย
[๕๐] ๑. อัพยากตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยอัพยากธรรม
ที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 21
๒. นอารัมมณปัจจัย
[๕๑] ๑. อัพยากตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยอัพยากตธรรม
ที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย
๒. อัพยากตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยอัพยากตธรรม
ที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย
๓. อัพยากตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยอัพยากตธรรม
ที่เป็นเหตุ และอัพยากตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณ-
ปัจจัย
๓. นอธิปติปัจจัย
[๕๒] ๑. อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยอัพยากตธรรม
ที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
๑๑. นกัมมปัจจัย
[๕๓] ๑. อัพยากตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยอัพยากตธรรม
ที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะนกัมมปัจจัย
๒. อัพยากตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยอัพยากตธรรม
ที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะนกัมมปัจจัย
๓. อัพยากตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยอัพยากตธรรม
ที่เป็นเหตุ และอัพยากตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะนกัมม-
ปัจจัย ฯลฯ
๑๒. นวิปากปัจจัย ฯลฯ ๒๐. โนวิคตปัจจัย
[๕๔ ] ๑. อัพยากตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยอัพยากตธรรม
ที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะนอาหารปัจจัย

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 22
เพราะนอินทริยปัจจัย
เพราะฌานปัจจัย ฯลฯ
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๕๕] ในนเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ
ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ. ในนอนันตรปัจจัย มี ๓ วาระ ในนสมันนตร-
ปัจจัย มี ๓ วาระ ในนอัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ ในนอุปนิสสยปัจจัย มี
๓ วาระ ในนปุเรชาตปัจจัยมี ๙ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ใน
นอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี
๙ วาระ ในนอาหารปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอินทริยปัจจัย มี ๑ วาระ ในน
ฌานปัจจัย มี ๑ วาระ ในนมัคคปัจจัย มี ๑ วาระ. ในนสัมปยุตตปัจจัย มี ๓
วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ ในโนนัตถิปัจจัย มี ๓ วาระ ในโน
วิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.
อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๕๖] เพราะเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ... ฯลฯ
ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๕๗] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ... ฯลฯ
สหชาตวาระก็ดี ปัจจัยวาระก็ดี นิสสยวาระก็ดี สังสัฏฐวาระก็ดี
สัมปยุตตวาระก็ดี พึงให้พิสดารเหมือนปฏิจจวาระ.

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 23
อัพยากตบทปัญหาวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๕๘] ๑. อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่อัพยากต-
ธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย
๒. อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่อัพยากต-
ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย
๓. อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่อัพยากต-
ธรรมที่เป็นเหตุ และอัพยากตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของ
เหตุปัจจัย
๒. อารัมมณปัจจัย
[๕๙] ๑. อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่อัพยากต-
ธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ.
๓. อธิปติปัจจัย
[๖๐] ๑. อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่อัพยากต-
ธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย
มี ๒ อย่าง คือที่เป็น อารัมมณาธิปติ และสหชาติธิปติ มี ๓ วาระ.

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 24
๒. อัพยากตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่อัพยากต-
ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย
มี ๒ อย่าง คือที่เป็น อารัมมณาธิปติ และ สหชาตาธิปติ มี ๓ วาระ.
๓. อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุ และอัพยากตธรรม
ที่ไม่ใช่เหตุทั้งหลาย เป็นปัจจัยแก่อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุ ด้วย
อำนาจของอธิปติปัจจัย
มีอย่างเดียว คือที่เป็น อารัมมณาธิปติ มี ๓ วาระ.
๑๐. ปุเรชาตปัจจัย
[๖๑] ๑. อัพยากตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่อัพยากต-
ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของปุเรชาตปัจจัย มี ๓ วาระ.
๑๑. ปัจฉาชาตปัจจัย
[๖๒] ๑. อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่อัพยากต-
ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของปัจฉาชาตปัจจัย
๒. อัพยากตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่อัพยากต-
ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของปัจฉาชาตปัจจัย
๓. อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุ และอัพยากตธรรม
ที่ไม่ใช่เหตุทั้งหลาย เป็นปัจจัยแก่อัพยากตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ด้วย
อำนาจของปัจฉาชาตปัจจัย ฯลฯ

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 25
ด้วยอำนาจของอาเสวนปัจจัย ฯลฯ
๑๓. กัมมปัจจัย
[๖๓] ๑. อัพยากตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่อัพยากต-
ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ.
๑๔. วิปากปัจจัย
[๖๔] ๑. อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่อัพยากต-
ธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ.
๑๕. อาหารปัจจัย ฯลฯ ๑๙ สัมปยุตตปัจจัย
[๖๕] ๑. อัพยากตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่อัพยากต-
ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของอาหารปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วย
อำนาจของอินทริยปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของฌานปัจจัย,
เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของมัคคปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของ
สัมปยุตตปัจจัย.
๒๐. วิปปยุตตปัจจัย
[๖๖] ๑. อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่อัพยาต-
ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของวิปปยุตตปัจจัย
๒. อัพยากตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่อัพยากต-
ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของวิปปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ.

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 26
๕. อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุ และอัพยากตธรรมที่เป็น
ไม่ใช่เหตุทั้งหลาย เป็นปัจจัยแก่อัพยากตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ด้วย
อำนาจของวิปปยุตตปัจจัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๖๗] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ใน
อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ ในสมนันตรปัจจัย มี ๙
วาระ ในสหชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๙ วาระ ในนิสสย-
ปัจจัย มี ๙ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในปุเรชาตปัจจัย มี ๓ วาระ
ในปัจฉาชาตปัจจัย มี ๓ วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ในกัมมปัจจัย มี
๓ วาระ ในวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ในอาหารปัจจัย มี ๓ วาระ ในอินทริย-
ปัจจัย มี ๙ วาระ ในฌานปัจจัย มี ๓ วาระ ในมัคคปัจจัย มี ๙ วาระ ใน
สัมปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ ในวิปปยุตตปัจจัย มี ๕ วาระ ในอัตถิปัจจัย มี
๙ วาระ ในนัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ ในวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอวิคตปัจจัย
มี ๙ วาระ.
ปัจจนียนัย
การยกปัจจัยในปัจจนียะ
[๖๘] ๑. อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่อัพยากต-
ธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วย
อำนาจของสหชาตปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย.
๒. อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่อัพยากต-
ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วย

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 27
อำนาจของสหชาตปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย,
เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของปัจฉาชาตปัจจัย.
๓. อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่อัพยากต-
ธรรมที่เป็นเหตุ และอัพยากตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของ
อารัมมณปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของสหชาตปัจจัย, เป็นปัจจัย
ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย.
๔. อัพยากตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่อัพยากต-
ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วย
อำนาจของสหชาตปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย,
เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของปุเรชาตปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของ
ปัจฉาชาตปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอาหารปัจจัย, เป็นปัจจัย
ด้วยอำนาจของอินทริยปัจจัย.
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๖๙] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๗๐] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ. . . ฯลฯ

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 28
ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๗๑] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ... ฯลฯ
อนุโลมนัยก็ดี ปัจจนียนัยก็ดี อนุโลมปัจจนียนัยก็ดี ปัจจนียา-
นุโลมนัยก็ดี แห่งปัญหาวาระในกุสลติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้น.
เหตุทุกกุสลติกะ จบ

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 29
เหตุทุกเวทนาติกะ
(๑. เหตุทุกะ ๒. เวทนาติกะ)
สุขเวทนาบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๗๒] ๑. ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่เป็นเหตุ อาศัยธรรม
ที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๒. ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ อาศัย
ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๓. ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่เป็นเหตุ และธรรม
ที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุทั้งหลาย อาศัยธรรมที่สัมปยุต
ด้วยสุขเวทนาที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๔. ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ อาศัย
ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๕. ธรรมที่สัมปยุตตด้วยสุขเวทนาที่เป็นเหตุ อาศัยธรรม
ที่สัมปยุตตด้วยสุขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๖. ธรรมที่สัมปยุตตด้วยสุขเวทนาที่เป็นเหตุ และธรรม
ที่สัมปยุตตด้วยสุขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุทั้งหลาย อาศัยธรรมที่สัมปยุต
ด้วยสุขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 30
๗. ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่เป็นเหตุ อาศัยธรรม
ที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่เป็นเหตุ และธรรมที่สัมปยุตตด้วยสุขเวท-
นาที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๘. ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ อาศัย
ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่เป็นเหตุ และธรรมที่สัมปยุตด้วยสุข
เวทนาที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๙. ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่เป็นเหตุ และธรรม
ที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุทั้งหลาย อาศัยธรรมที่สัมปยุต-
ด้วยสุขเวทนาที่เป็นเหตุ และธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่ไม่ใช่
เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๗๓] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ใน
อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ ในสมนันตรปัจจัย
มี ๙ วาระ ในสหชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๙ วาระ ใน
นิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในปุเรชาตปัจจัย มี ๙
วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๙ วาระ ในวิปากปัจจัย
มี ๙ วาระ ในอาหารปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
ปัจจนียนัย
๑. นเหตุปัจจัย
[๗๔] ๑. ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ อาศัย
ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 31
๒. นอธิปติปัจจัย
[๗๕] ๑. ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่เป็นเหตุ อาศัยธรรม
ที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย
๒. ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ อาศัย
ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะนอธิปติ-
ปัจจัย ฯลฯ
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๗๖] ในนเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ใน
นปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอาเสวน-
ปัจจัย มี ๙ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ
ในนฌานปัจจัย มี ๑ วาระ ในนมัคคปัจจัย มี ๑ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย
มี ๙ วาระ.
อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๗๗] เพราะเหตุปัจจัย ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ... ฯลฯ
ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๗๘] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ... ฯลฯ
สหชาตวาระก็ดี ปัจจยวาระก็ดี นิสสยวาระก็ดี สังสัฏฐวาระก็ดี
สัมปยุตตวาระก็ดี พึงให้พิสดารเหมือนปฏิจจวาระ.

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 32
สุขเวทนาบทปัญหาวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๗๙] ๑. ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัย
แก่ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย
มี ๓ วาระ (วาระที่ ๑-๒-๓)
๒. อารัมมณปัจจัย
[๘๐] ๑. ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัย
แก่ธรรมที่สัมปยุตตด้วยสุขเวทนาที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณ-
ปัจจัย มี ๓ วาระ. (วาระที่ ๑-๒-๓)
๔. ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ เป็น
ปัจจัยแก่ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของ
อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่ ๔-๕-๖)
๗. ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่เป็นเหตุ และธรรม
ที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุทั้งหลาย เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่
สัมปยุตตด้วยสุขเวทนาที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
มี ๓ วาระ (วาระที่ ๗-๘-๙)

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 33
๓. อธิปติปัจจัย
[๘๑] ๑. ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัย
แก่ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอธิปติ-
ปัจจัย
มี ๒ อย่าง คือที่เป็น อารัมมณาธิปติ และ สหชาตาธิปติ มี ๓
วาระ (วาระที่ ๑-๒-๓)
๔. ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ เป็น
ปัจจัยแก่ธรรมที่สัมปยุตตด้วยสุขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของ
อธิปติปัจจัย
มี ๒ อย่าง คือที่เป็น อารัมมณาธิปติ และ สหชาตาธิปติ มี ๓
วาระ (วาระที่ ๔-๕-๖)
๗. ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่เป็นเหตุ และธรรม
ที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุทั้งหลาย เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่
สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย
มีอย่างเดียว คือที่เป็น อารัมมณาธิปติ มี ๓ วาระ (วาระที่
๗-๘-๙)
ฯลฯ
๙. อุปนิสสยปัจจัย
[๘๒] ๑. ธรรมที่สัมปยุตตด้วยสุขเวทนาที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัย
แก่ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอุปนิสสัย
ปัจจัย

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 34
มี ๓ อย่าง คือที่เป็น อารัมมณูปนิสสยะ อนันตรูปนิสสยะ และ
ปกตูปนิสสยะ มี ๙ วาระ ฯลฯ
๑๑. กัมมปัจจัย
[๘๓] ๑. ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ เป็น
ปัจจัยแก่ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของ
กัมมปัจจัย
๒. ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ เป็น
ปัจจัยแก่ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของ
กัมมปัจจัย
๓. ธรรมที่สัมปยุตตด้วยสุขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ เป็น
ปัจจัยแก่ธรรมที่สัมปยุตตด้วยสุขเวทนาที่เป็นเหตุ และธรรมที่สัมปยุต
ด้วยสุขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของกัมมปัจจัย
๑๒. วิปากปัจจัย
ฯลฯ เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของวิปากปัจจัย
๑๓. อาหารปัจจัย
[๘๔] ๑. ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ เป็น
ปัจจัยแก่ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของ
อาหารปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 35
๒๑. อวิคตปัจจัย
[๘๕] ๑. ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัย
แก่ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอวิคต-
ปัจจัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๘๖] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ใน
อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ ในสมนันตรปัจจัย มี
๙ วาระ ในสหชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๙ วาระ ใน
นิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี ๙
วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ในอาหารปัจจัย
มี ๓ วาระ ในอินทริยปัจจัย มี ๙ วาระ ในฌานปัจจัย มี ๓ วาระ ในมัคค-
ปัจจัย มี ๙ วาระ ในสัมปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ
ในนัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ ในวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ. ในอวิคตปัจจัย ๙ วาระ.
ปัจจนียนัย
การยกปัจจัยในปัจจนียะ
[๘๗] ๑. ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัย
แก่ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณ
ปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของสหชาติปัจจัย,เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจ
ของอุปนิสสยปัจจัย ฯลฯ

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 36
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๘๘] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
ฯลฯ ในโนอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๘๙] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ.... ฯลฯ
ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๙๐] เพราะเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ. . . ฯลฯ
อนุโลมนัยก็ดี ปัจจนียนัยก็ดี อนุโลมปัจจนียนัยก็ดี ปัจจนียา-
นุโลมนัยก็ดี แห่งปัญหาวาระ ในกุสลติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้น.
 
ทุกขเวทนาบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๙๑] ๑. ธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาที่เป็นเหตุ อาศัย
ธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๒. ธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ. อาศัย
ธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 37
๓. ธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาที่เป็นเหตุ และธรรม
ที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุทั้งหลาย อาศัยธรรมที่สัมปยุต
ด้วยทุกขเวทนาที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๔. ธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ อาศัย
ธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
มี ๓ วาระ (วาระที่ ๔-๕-๖)
๗. ธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาที่เป็นเหตุ อาศัย
ธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาที่เป็นเหตุ และธรรมที่สัมปยุตด้วย
ทุกขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่
๗-๘-๙)
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๙๒] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ใน
อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ ในสมนันตรปัจจัย มี
๙ วาระ ในสหชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัญมัญญปัจจัย มี ๙ วาระ ใน
นิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในปุเรชาตปัจจัย มี ๙
วาระ ในอาเสวนปัจจัยมี ๙ วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๙ วาระ ในวิปากปัจจัย
มี ๑ วาระ ในอาหารปัจจัย มี ๙ วาระ ในอินทริยปัจจัย มี ๙ วาระ ใน
ฌานปัจจัย มี ๙ วาระ ในมัคคปัจจัย มี ๙ วาระ ในสัมปยุตตปัจจัย มี ๙
วาระ ในวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ ในนัตถิปัจจัย
มี ๙ วาระ ในวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 38
ปัจจนียนัย
๑. นเหตุปัจจัย
[๙๓] ๑. ธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ อาศัย
ธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะนเหตุ-
ปัจจัย
๒. นอธิปติปัจจัย
[๙๔] ๑. ธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาที่เป็นเหตุ อาศัย
ธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะนอธิปติ
ปัจจัย มี ๙ วาระ.
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๙๕] ในนเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในน
ปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ในนกัมมปัจจัย
มี ๓ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ในนฌานปัจจัย มี ๑ วาระ ในนมัคค-
ปัจจัย มี ๑ วาระ.
อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๙๖] เพราะเหตุปัจจัย ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ... ฯลฯ

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 39
ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๙๗] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ... ฯลฯ
สหชาตวาระก็ดี ปัจจยวาระก็ดี สังสัฏฐวาระก็ดี สัมปยุตตวาระก็ดี
พึงให้พิสดารเหมือนปฏิจจวาระ.
 
ทุกขเวทนาบทปัญหาวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๙๘] ๑. ธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัย
แก่ธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกเวทนาที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของเหตุ
ปัจจัย
๒. ธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัย
แก่ธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของเหตุ
ปัจจัย
๓. ธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัย
แก่ธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาที่เป็นเหตุ และธรรมที่สัมปยุตด้วย
ทุกเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 40
๒. อารัมมณปัจจัย
[๙๙] ๑. ธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัย
แก่ธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของ
อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ.
๔. ธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ เป็น
ปัจจัยแก่ธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของ
อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ.
๗. ธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาที่เป็นเหตุ และธรรม
ที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุทั้งหลาย เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่
สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
มี ๓ วาระ.
ฯลฯ
๑๑. กัมมปัจจัย
[๑๐๐] ๑. ธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ เป็น
ปัจจัยแก่ธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของ
กัมมปัจจัย มี ๓ วาระ.
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๑๐๑] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ใน
อธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ ในสมันนตรปัจจัย
มี ๙ วาระ ในอัญมัญญปัจจัย มี ๙ วาระ ในนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ใน

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 41
อุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๓
วาระ. ในวิปากปัจจัย มี ๑ วาระ. ในอาหารปัจจัย มี ๓ วาระ. ในอินทริยปัจจัย
มี ๓ วาระ ในฌานปัจจัย มี ๓ วาระ ในมัคคปัจจัย มี ๓ วาระ ในสัมป-
ยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ ในนัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ
ในวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
ปัจจนียนัย
การยกปัจจัยในปัจจนียะ
[๑๐๒] ๑. ธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาที่เป็นเหตุ เป็น
ปัจจัยแก่ธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของ
อารัมมณปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของสหชาตปัจจัย, เป็นปัจจัย
ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย.
ฯลฯ
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๑๐๓] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาร ในนอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๑๐๔] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ... ฯลฯ

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 42
ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๑๐๕] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ... ฯลฯ
อนุโลมนัยก็ดี ปัจจนียนัยก็ดี อนุโลมปัจจนียนัยก็ดี ปัจจนียานุโลมนัย
ก็ดี แห่งปัญหาวาระในกุสลติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้น
 
อทุกขมสุขเวทนาบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๐๖] ๑. ธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาที่เป็นเหตุ
อาศัยธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะ
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.
๔. ธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ
อาศัยธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้นเพราะ
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.
๗. ธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาที่เป็นเหตุ
อาศัยธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาที่เป็นเหตุ และธรรมที่
สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
มี ๓ วาระ.

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 43
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๑๐๗] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ใน
อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ ในสมนันตรปัจจัย มี
๙ วาระ ในสหชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๙ วาระ ใน
นิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในปุเรชาตปัจจัย มี
๙ วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๙ วาระ ในวิปาก
ปัจจัย มี ๙ วาระ ในอาหารปัจจัย มี ๙ วาระ ในอินทริยปัจจัย มี ๙ วาระ
ในฌานปัจจัย มี ๙ วาระ ในมัคคปัจจัย มี ๙ วาระ ในสัมปยุตตปัจจัย มี ๙
วาระ ในวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ ในนัตถิปัจจัย
มี ๙ วาระ ในวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
ปัจจนียนัย
๑. นเหตุปัจจัย
[๑๐๘] ๑. ธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ
อาศัยธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น
เพราะนเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ.
๒. นอธิปติปัจจัย
[๑๐๙] ๑. ธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาที่เป็นเหตุ
อาศัยธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะ-
นอธิปติปัจจัย

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 44
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๑๑๐] ในนเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ใน
นปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอาเสวน-
ปัจจัย มี ๙ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ
ในนฌานปัจจัย มี ๑ วาระ ในนมัคคปัจจัย มี ๑ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย
มี ๙ วาระ.
อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๑๑๑] เพราะเหตุปัจจัย ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ... ฯลฯ
ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๑๑๒] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ... ฯลฯ
สหชาตวาระก็ดี ปัจจยวาระก็ดี นิสสยวาระก็ดี สังสัฏฐวาระก็ดี
สัมปยุตตวาระก็ดี พึงให้พิสดารเหมือนปฏิจจวาระ.
อทุกขมสุขเวทนาบทปัญหาวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๑๓] ๑. ธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาที่เป็นเหตุ
เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาที่เป็นเหตุ ด้วย
อำนาจของเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 45
๒. อารัมมณปัจจัย
[๑๑๔] ๑. ธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาที่เป็นเหตุ
เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาที่เป็นเหตุ ด้วย
อำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ.
๓. อธิปติปัจจัย
[๑๑๕] ๑. ธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาที่เป็นเหตุ
เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาที่เป็นเหตุ ด้วย
อำนาจของอธิปติปัจจัย
มี ๒ อย่าง คือที่เป็น อารัมมณาธิปติ และ สหชาตาธิปติ มี ๓
วาระ.
๔. ธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ
เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ ด้วย
อำนาจของอธิปติปัจจัย
มี ๒ อย่าง คือที่เป็น อารัมมณาธิปติ และ สหชาตาธิปติ มี ๓
วาระ.
๗. ธรรมทั้งหลายที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาที่
เป็นเหตุ และที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัย
แก่ธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของ
อธิปติปัจจัย

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 46
มีอย่างเดียว คือที่เป็น อารัมมณาธิปติ มี ๓ วาระ มีแต่อารัมมณา-
ธิปติเท่านั้น.
ฯลฯ
๙. อุปนิสสยปัจจัย
[๑๑๖] ๑. ธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาที่เป็นเหตุ
เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาที่เป็นเหตุ ด้วย
อำนาจของอุปนิสสยปัจจัย
มี ๓ อย่าง คือที่เป็น อารัมมณูปนิสสยะ อนันตรูปนิสสยะ และ
ปกตูปนิสสยะ
๑๐. อาเสวนปัจจัย
เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ.
๑๑. กัมมปัจจัย
[๑๑๗] ๑. ธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ
เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาที่ไม่ใช่เหตุ ด้วย
อำนาจของกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
๑๒. วิปากปัจจัย
[๑๑๘] ๑. ธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมเวทนาที่เป็นเหตุ
เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่สัมปยุตดด้วยอทุกขมสุขเวทนาที่เป็นเหตุ ด้วย
อำนาจของวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 47
๒๑. อวิคตปัจจัย
ฯลฯ เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๑๑๙] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ใน
อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ ในสมนันตรปัจจัย มี
๙ วาระ ในสหชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๙ วาระ ใน
นิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี
๙ วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ในอาหาร-
ปัจจัย มี ๓ วาระ ในอินทริยปัจจัย มี ๙ วาระ ในฌานปัจจัย มี ๓ วาระ
ในมัคคปัจจัย มี ๙ วาระ ในสัมปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัตถิปัจจัย มี ๙
วาระ ในนัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ ในวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอวิคตปัจจัย
มี ๙ วาระ.
ปัจจนียนัย
การยกปัจจัยในปัจจนียะ
[๑๒๐] ๑. ธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาที่เป็นเหตุ
เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาที่เป็นเหตุ ด้วย
อำนาจของอารัมมณปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของสหชาตปัจจัย,
เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย.
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๑๒๑] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
ฯลฯ

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 48
อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๑๒๒] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ... ฯลฯ
ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๑๒๓] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ... ฯลฯ
อนุโลมนัยก็ดี ปัจจนียนัยก็ดี อนุโลมปัจจนียนัยก็ดี ปัจจนียานุโลม
นัยก็ดี แห่งปัญหาวาระ ในกุสลติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้น.
เหตุทุกเวทนาติกะ จบ
 

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 49
เหตุทุกวิปากติกะ
(๑. เหตุทุกะ ๓. วิปากติกะ)
วิปากบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๒๔] ๑. วิปากธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยวิปากธรรมที่เป็นเหตุ
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๒. วิปากธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยวิปากธรรมที่เป็น
เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๓. วิปากธรรมที่เป็นเหตุ และวิปากธรรมที่ไม่ใช่เหตุ
ทั้งหลาย อาศัยวิปากธรรมที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๔. วิปากธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยวิปากธรรมที่ไม่ใช่
เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.
๗. วิปากธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยวิปากธรรมที่เป็นเหตุ
และวิปากธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๑๒๕] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ใน
อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ ในสมนันตรปัจจัย มี
๙ วาระ ในสหชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๙ วาระ ใน

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๖ - หน้าที่ 50
นิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในปุเรชาติปัจจัย มี
๙ วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๙ วาระ ในวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ในอาหาร-
ปัจจัย มี ๙ วาระ ในอินทริยปัจจัย มี ๙ วาระ ในฌานปัจจัย มี ๙ วาระ
ในมัคคปัจจัย มี ๙ วาระ ในสัมปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ ในวิปปยุตตปัจจัย
มี ๙ วาระ ในอัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ ในนัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ ในวิคต-
ปัจจัย มี ๙ วาระ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
ปัจจนียนัย
๑. นเหตุปัจจัย
[๑๒๖] ๑. วิปากธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยวิปากธรรมที่ไม่ใช่
เหตุ เกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย
๒. นอธิปติปัจจัย
[๑๒๗] ๑. วิปากธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยวิปากธรรมที่เป็นเหตุ
เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียนัย
[๑๒๘] ในนเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ใน
นปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอาเสวน-
ปัจจัย มี ๙ วาร ในนฌานปัจจัย มี ๑ วาระ ในนมัคคปัจจัย มี ๑ วาระ
ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ.