พระไตรปิฎกและอรรถกถาแปล ฉบับพิมพ์ ๙๑ เล่ม ของมหามกุฏราชวิทยาลัย/เล่มที่ ๙๑ หน้าที่ ๑-๕๐

จาก วิกิซอร์ซ
ไปยังการนำทาง ไปยังการค้นหา

 


 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 1
พระอภิธรรมปิฎก
เล่มที่ ๗
ปัฏฐาน ภาคที่ ๗
ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น
ปัจจนียปัฏฐาน
๑. ปัจจนียติกปัฏฐาน
๑. นกุสลติกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรมที่ไม่ใช่กุศล เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ ที่เป็นอกุศล ที่เป็นอัพยากตะ และจิตตสมุฏฐานรูป
อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอกุศล ที่เป็นอัพยากตะ เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ และจิตต-
สมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น.
๒. ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่ไม่ใช่กุศล เกิด
ขึ้น เพราะปัจจัย
 ๑. บาลีเล่มที่ ๔๕, ๒. ม. เป็นกุสลติกะ และทุก ๆ ติกะ ไม่มี น นำหน้า
 ๓. อรรถกถา ใช้ อกุสลาพยากตะ.

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 2
๓. ธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่กุศล เกิด
ขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๔. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ
อาศัยธรรมที่ไม่ใช่กุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๕. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัย
ธรรมที่ไม่ใช่กุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๕ วาระ.
[๒] ๖. ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อกุศล เกิด
ขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๗. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อกุศล เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
๘. ธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อกุศล
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๙. ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ
อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๑๐. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัย
ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๕ วาระ.
[๓] ๑๑. ธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
อัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 3
๑๒. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๑๓. ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๑๔. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ
อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๑๕. ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ
อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๑๖. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัย
ธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๖ วาระ.
[๔] ๑๗. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรมที่ไม่ใช่กุศล และ
ธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๑๘. ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่ไม่ใช่กุศล และ
ธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๑๙. ธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่กุศล
และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๒๐. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ
อาศัยธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะ
เหตุปัจจัย

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 4
๒๑. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัย
ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะเหตุ
ปัจจัย มี ๕ วาระ.
[๕] ๒๒. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อกุศล และ
ธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๒๓. ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อกุศล
และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๒๔. ธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อกุศล
และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๒๕. ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ
อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อกุศล และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะ
เหตุปัจจัย
๒๖. ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัย
ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะเหตุ
ปัจจัย มี ๕ วาระ.
[๖] ๒๗. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรมที่ไม่ใช่กุศล และ
ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๒๘. ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่ไม่ใช่กุศล และ
ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 5
๒๙. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัย
ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
มี ๓ วาระ.
 
๒. อารัมมณปัจจัย
[๗] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรมที่ไม่ใช่กุศล เกิดขึ้น
เพราะอารัมมณปัจจัย ฯ ล ฯ
 
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๘] ในเหตุปัจจัย มี ๒๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๒๔ วาระ
ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๒๙ วาระ.
สหชาตวาระก็ดี ปัจจยวาระก็ดี นิสสยวาระก็ดี สังสัฏฐวาระก็ดี
สัมปยุตตวาระก็ดี เหมือนปฏิจจวาระ.

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 6
ปัญหาวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๙] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล
ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย
๒. อารัมมณปัจจัย
[๑๐] ๑. ธรรมที่ใช่กุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล
ด้วยอำนาจของอารัมณปัจจัย
๒. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล
ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๓. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่
อัพยากตะ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๔. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล
และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๕. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล
และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๖. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล
และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๖ วาระ.
๗. ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่
อกุศล ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๖ วาระ (วาระที่ ๗-๑๒)

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 7
๑๓. ธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่
อัพยากตะ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๖ วาระ (วาระที่ ๑๓ - ๑๘)
๑๔. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ
เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
มี ๖ วาระ (วาระที่ ๑๙-๒๔)
๒๕. ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ
เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
มี ๖ วาระ (วาระที่ ๒๕-๓๐)
๓๑. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล เป็น
ปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๖ วาระ
(วาระที่ ๓๑ -๓๖)
 
๓. อธิปติปัจจัย ฯลฯ ๙. อุปนิสสยปัจจัย
[๑๑] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล
ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอนันตรปัจจัย,
เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของสมนันตรปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของ
สหชาตปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอัญญมัญญปัจจัย, เป็นปัจจัย
ด้วยอำนาจของนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอุปนิสสย-
ปัจจัย.

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 8
๑๐. ปุเรชาตปัจจัย
[๑๒] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล
ด้วยอำนาจของปุเรชาตปัจจัย
๒. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล
ด้วยอำนาจของปุเรชาตปัจจัย
๓. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล
และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล ด้วยอำนาจของปุเรชาตปัจจัย ฯ ล ฯ (มี ๖วาระ
คือวาระที่ ๑-๖)
๗. ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่
อกุศล ด้วยอำนาจของปุเรชาตปัจจัย.
๘. ธรรมที่ไม่ใช่อกุศลเป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล
ด้วยอำนาจของปุเรชาตปัจจัย.
๙. ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล เป็นปัจจัย แก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล
และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล ด้วยอำนาจของปุเรชาตปัจจัย ฯ ล ฯ (มี ๖ วาระ
คือวาระที่ ๗-๑๒)
๑๓. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล เป็น
ปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล ด้วยอำนาจของปุเรชาตปัจจัย.
๑๔. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล เป็น
ปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล ด้วยอำนาจของปุเรชาตปัจจัย.
๑๕. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล เป็น
ปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล ด้วยอำนาจของ
ปุเรชาตปัจจัย ฯลฯ (มี ๖ วาระ คือวาระที่ ๑๓-๑๘ )

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 9
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๑๓] ในเหตุปัจจัย มี ๒๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๓๖ วาระ
ในอธิปติปัจจัย มี ๓๕ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๓๔ วาระ ในสมนันตรปัจจัย
มี ๓๔ วาระ ในสหชาตปัจจัย มี ๒๙ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๒๔ วาระ
ในนิสสยปัจจัย มี ๓๔ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๓๖ วาระ ในปุเรชาตปัจจัย
มี ๑๘ วาระ ในปัจฉาชาตปัจจัย มี ๑๘ วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี ๒๔ วาระ
ในกัมมปัจจัย มี ๒๙ วาระ ในวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ในอาหารปัจจัย
มี ๒ วาระ ในอวิคตปัจจัย มี ๓๔ วาระ.
อนุโลมนัยก็ดี ปัจจนียนัยก็ดี อนุโลมปัจจนียนัยก็ดี ปัจจนียานุโลมนัย
ก็ดี แห่งปัญหาวาระในกุสลติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้น.
นกุสลติกะ จบ
 
๒. นเวทนาติกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๔] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนา อาศัย
ธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนา เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 10
๒. ธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนา อาศัย
ธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนา เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๓. ธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่สัมปยุต ด้วยอทุกขมสุขเวทนา
อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนา เกิดขึ้น เพราะ
เหตุปัจจัย.
๔. ธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนา และ
ธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนา อาศัยธรรม
ที่ไม่ใช่ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนา เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๕. ธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนา และ
ธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนา อาศัยธรรม
ที่ไม่ใช่ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนา เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๖. ธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนา และ
ธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนา อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
ธรรมอันสัมปยุตด้วยสุขเวทนา เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๗. ธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนา, ธรรม
ที่ไม่ใช่ธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนา และธรรมที่ไม่ใช่ธรรม
ที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนา อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่สัม-
ปยุต ด้วยสุขเวทนา เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๘. ธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนา อาศัย
ธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนา เกิดขึ้น เพราะเหตุ
ปัจจัย มี ๗ วาระ.

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 11
๙. ธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนา
อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนา เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย มี ๗ วาระ.
นเวทนาติกะ จบ
 
๓. นวิปากติกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๕] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่วิปากธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่วิปาก
ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๒. ธรรมที่ไม่ใช่วิปากธัมมธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
วิปากธัมมธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๓. ธรรมที่ไม่ใช่เนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัย
ธรรมที่ไม่ใช่เนววิปากนวิปากธัมมธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
นวิปากติกะ จบ

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 12
๔. นอุปทานทินนติกะ
ปฏิจจาวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๖] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่อุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยธรรม
ที่ไม่ใช่อุปาทินนุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๒. ธรรมที่ไม่ใช่อนุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยธรรม
ที่ไม่ใช่อนุปาทินนุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๓. ธรรมที่ไม่ใช่อนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม อาศัย
ธรรมที่ไม่ใช่อนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
นอุปาทินนติกะ จบ
 
๕. นสังกิลิฏฐติกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๗] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่สังกิลิฏฐสังกิเลสิกธรรม อาศัยธรรม
ที่ไม่ใช่สังกิลิฏฐสังกิเลสิกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 13
๒. ธรรมที่ไม่ใช่อสังกิลิฏฐสังกิเลสิกธรรม อาศัยธรรม
ที่ไม่ไช่อสังกิลิฏฐสังกิเลสิกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๓. ธรรมที่ไม่ใช่อสังกิลิฏฐอสังกิเลสิกธรรม อาศัย
ธรรมที่ไม่ใช่อสังกิลิฏฐอสังกิเลสิกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
นสังกิลิฏฐติกะ จบ
 
๖. นวิตักกติกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๘] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่สวิตักกสวิจารธรรม อาศัยธรรม
ที่ไม่ใช่สวิตักกสวิจารธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๒. ธรรมที่ไม่ใช่อวิตักกวิจารมัตตธรรม อาศัยธรรม
ที่ไม่ใช่อวิตักกวิจารมัตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๓. ธรรมที่ไม่ใช่อวิตักกอวิจารธรรม อาศัยธรรม
ที่ไม่ใช่อวิตักกอวิจารธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
นวิตักกติกะ จบ

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 14
๗. นปีติติกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๙] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่ปีติสหคตธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
ปีติสหคตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๒. ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่สุขสหคตธรรม ฯลฯ
๓. ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อุเบกขาสหคตธรรม ฯลฯ
นปีติติกะ จบ
 
๘. นทัสสนติกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๒๐] ๑. ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ทัสสเนนปหาตัพพธรรม
ฯลฯ
๒. ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ภาวนายปหาตัพพธรรม
ฯลฯ

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 15
๓. ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เนวทัสสเนนนภาวนาย-
ปหาตัพพธรรม ฯลฯ
นทัสสนติกะ จบ
 
๙. นทัสสเนนปหาตัพพเหตุกติกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๒๑] ๑. ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ทัสสเนนปหาตัพพเหตุก-
ธรรม ฯลฯ
๒. ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ภาวนายปหาตัพพเหตุก-
ธรรม ฯลฯ
๓. ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เนวทัสสเนนนภาวนาย-
ปหาตัพพเหตุกรรม ฯลฯ
นทัสสเนนปหาตัพพเหตุกติกะ จบ

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 16
๑๐. นอาจยคามิติกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๒๒] ๑. ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อาจยคามิธรรม ฯลฯ
๒. ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อปจยคามิธรรม ฯลฯ
๓. ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เนวาจยคามินาปจยคามิ-
ธรรม ฯลฯ
นอาจยคามิติกะ จบ
 
๑๑. นเสกขติกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๒๓] ๑. ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เสกขธรรม ฯลฯ
๒. ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อเสกขธรรม ฯลฯ
๓. ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เนวเสกขานาเสกขธรรม
ฯลฯ
นเสกขติกะ จบ

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 17
๑๒. นปริตตติกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๒๔] ๑. ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ปริตตธรรม ฯลฯ
๒. ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ปหัคคตธรรม ฯลฯ
๓. ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อัปปมาณธรรม ฯลฯ
นปริตตติกะ จบ
 
๑๓. นปริตตารัมมณติกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๒๕] ๑. ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ปริตตารัมมณธรรม ฯลฯ
๒. ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่มหัคคตารัมมณธรรม ฯลฯ
๓. ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อัปปมาณารัมมณธรรม
ฯลฯ
นปริตตารัมมณติกะ จบ

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 18
๑๔. นหีนติกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๒๖] ๑. ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่หีนธรรม ฯลฯ
๒. ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่มัชฌิมธรรม ฯลฯ
๓. ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ปณีตธรรม ฯลฯ
นหีนติกะ จบ
 
๑๕. นมิจฉัตตติกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๒๗] ๑. ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่มิจฉัตตนิยตธรรม ฯลฯ
๒. ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่สัมมัตตนิยตธรรม ฯลฯ
๓. ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อนิยตธรรม ฯลฯ
นมิจฉัตตติกะ จบ

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 19
๑๖. นมัคคารัมมณติกะ
ปฏิจจาวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๒๘] ๑. ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่มัคคารัมมณธรรม ฯลฯ
๒. ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่มัคคเหตุกธรรม ฯลฯ
๓. ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่มัคคาธิปติธรรม ฯลฯ
นมัคคารัมมณติกะ จบ
 
๑๗. นอุปปันนติกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๒๙] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่อนุปปันนธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
อนุปปันนธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๒. ธรรมที่ไม่ใช่อุปปาทิธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
อนุปปันนธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 20
๓. ธรรมที่ไม่ใช่อนุปปันนธรรม และธรรมที่ไม่ใช่
อุปปาทิธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อนุปปันนธรรม เกิดขึ้น เพราะ
เหตุปัจจัย.
๔. ธรรมที่ไม่ใช่อุปปาทิธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
อุปปาทิธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๕. ธรรมที่ไม่ใช่อนุปปันนธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
อุปปาทิธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๖. ธรรมที่ไม่ใช่อนุปปันนธรรม และธรรมที่ไม่ใช่
อุปปาทิธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อุปปาทิธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุ
ปัจจัย.
๗. ธรรมที่ไม่ใช่อนุปปันนธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
อนุปปันนธรรม และธรรมที่ไม่ใช่อุปปาทิธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุ
ปัจจัย.
๘. ธรรมที่ไม่ใช่อุปปาทิธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
อนุปปันนธรรม และธรรมที่ไม่ใช่อุปปาทิธรรม เกิดขึ้น เพราะ
เหตุปัจจัย.
๙. ธรรมที่ไม่ใช่อนุปปันนธรรม และธรรมที่ไม่ใช่
อุปปาทิธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อนุปปันนธรรม และธรรมที่ไม่ใช่
อุปปาทิธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
นอุปปันนติกะ จบ

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 21
๑๘. นอตีตติกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๓๐] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่อตีตธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อตีต-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ฯลฯ
 
ปัญหาวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๓๑] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่อตีตธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่
อตีตธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย.
๒. ธรรมที่ไม่ใช่อตีตธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่
อนาคตธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย.
๓. ธรรมที่ไม่มีอตีตธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่
อตีตธรรม และธรรมที่ไม่ใช่อนาคตธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย.
๔. ธรรมที่ไม่ใช่อนาคตธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่
ไม่ใช่อนาคตธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย.
๕. ธรรมที่ไม่ใช่อนาคตธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่
ไม่ใช่อตีตธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย.

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 22
๖. ธรรมที่ไม่ใช่อนาคตธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่
ไม่ใช่อตีตธรรม และธรรมที่ไม่ใช่อนาคตธรรม ด้วยอำนาจของ
เหตุปัจจัย.
๗. ธรรมที่ไม่ใช่อดีตธรรม และธรรมที่ไม่ใช่อนาคต-
ธรรมเป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่อดีตธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย.
๘. ธรรมที่ไม่ใช่อตีตธรรม และธรรมที่ไม่ใช่อนาคต-
ธรรมเป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่อนาคตธรรม ด้วยอำนาจของเหตุ
ปัจจัย.
๙. ธรรมที่ไม่ใช่อตีตธรรม และธรรมที่ไม่ใช่อนาคต-
ธรรมเป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่อตีตธรรม และธรรมที่ไม่ใช่อนาคต-
ธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย.
นอตีตติกะ จบ
 
๑๙. นอตีตารัมมณติกะ
ปฏิจจาวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๓๒] ๑. ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อตีตารัมมณธรรม ฯลฯ
๒. ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อนาคตารัมมณธรรม ฯลฯ
๓. ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ปัจจุปันนารัมมณธรรม
ฯลฯ
นอตีตารัมมณติกะ จบ

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 23
๒๐. นอัชฌัตตติกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๓๓] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่อัชฌัตตธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
อัชฌัตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๒. ธรรมที่ไม่ใช่พหิทธาธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
พหิทธาธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
นอัชฌัตตติกะ จบ
 
๒๑. นอัชฌัตตารัมมณติกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๓๔] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่อัชฌัตตารัมมณธรรม อาศัยธรรม
ที่ไม่ใช่อัชฌัตตารัมมณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๒. ธรรมที่ไม่ใช่พหิทธารัมมณธรรม อาศัยธรรมที่
ไม่ใช่อัชฌัตตารัมมณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 24
๓. ธรรมที่ไม่ใช่พหิทธารัมมณธรรม อาศัยธรรมที่
ไม่ใช่พหิทธารัมมณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๔. ธรรมที่ไม่ใช่อัชฌัตตารัมมณธรรม อาศัยธรรมที่
ไม่ใช่พหิทธารัมมณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
นอัชฌัตตารัมมณติกะ จบ
 
๒๒. นสนิทัสสนติกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๓๕] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม อาศัยธรรม
ที่ไม่ใช่สนิทัสสนสังปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๒. ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม อาศัยธรรม
ที่ไม่ใช่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๓. ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิธรรม อาศัยธรรม
ที่ไม่ใช่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๔. ธรรมที่ไม่ใช่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม และธรรม
ที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่สนิทัสสน-
สัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
 

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 25
๕. ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม และธรรม
ที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่สนิทัสสน-
สัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๖. ธรรมที่ไม่ใช่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม และธรรม
ที่ไม่ใช่อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่สนิทัสสน-
สัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
[๓๖] ๗. ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนสัปปฏิธรรม อาศัยธรรม
ที่ไม่ใช่อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๘. ธรรมที่ไม่ใช่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม อาศัยธรรม
ที่ไม่ใช่อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๙. ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม อาศัยธรรม
ที่ไม่ใช่อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๑๐. ธรรมที่ไม่ใช่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม และธรรม
ที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสน-
สัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๑๑. ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนสัปปฏิธรรม และธรรม
ที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสน-
สัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 26
๑๒. ธรรมที่ไม่ใช่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม และธรรม
ที่ไม่ใช่อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสน-
สัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
[๓๗] ๑๓. ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม อาศัยธรรม
ที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๑๔. ธรรมที่ไม่ใช่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม อาศัยธรรม
ที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๑๕. ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม อาศัยธรรม
ที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๖ วาระ
(วาระที่ ๑๓-๑๘)
[๓๘] ๑๘. ธรรมที่ไม่ใช่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม อาศัยธรรม
ที่ไม่ใช่สนิทัสสนอัปปฏิธรรม และธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆ-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๖ วาระ (วาระที่ ๑๘-๒๔)
[๓๙] ๒๕. ธรรมที่ไม่ใช่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม อาศัยธรรม
ที่ไม่ใช่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรมและธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนสัปปฏิฆ-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๖ วาระ (วาระที่ ๒๕-๓๐)
นสนิทัสสนติกะ จบ

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 27
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๔๐] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๓๐ วาระ.
สหชาตวาระก็ดี ปัจจยวาระก็ดี นิสสยวาระก็ดี สังสัฏฐวาระก็ดี
สัมปยุตตวาระก็ดี ปัญหาวาระก็ดี ในกุสลติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับ
อย่างนั้น.
ปัจจนียติกปัฏฐาน จบ

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 28
๒. ปัจจนียทุกปัฏฐาน
เหตุโคจฉกะ
๑. นเหตุทุกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๔๑] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย.
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่เหตุเกิดขึ้น ฯลฯ
อาศัยขันธ์ ๒ ฯลฯ
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ ตลอดถึงมหาภูตรูป.
๒. ธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
คือ ธรรมที่เป็นเหตุทั้งหลาย อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่ไม่ใช่เหตุ ฯลฯ
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ
๓. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ และธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่
เหตุ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๔. ธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 29
๕. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่
เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๖. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ และธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่
เหตุ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๗. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยธรรมที่ไม่ให้เหตุ และ
ธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๘. ธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
เหตุ และธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๙. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ และธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่
เหตุ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุ และธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
 
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๔๒] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
สหชาตวาระก็ดี ฯลฯ สัมปยุตตวาระก็ดี พึงให้พิสดารเหมือนปฏิจจ-
วาระ.

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 30
ปัญหาวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๔๓] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่ธรรม
ที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย.
๒. ธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่ธรรม
ที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย.
๓. ธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่ธรรม
ที่ไม่ใช่เหตุ และธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของเหตุ
ปัจจัย.
 
๒. อารัมมณปัจจัย
[๔๔] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ
ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย.
๒. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่ธรรม
ที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย.
๓. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ
และธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย.
๔. ธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่ธรรม
ที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย.

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 31
๕. ธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่ธรรม
ที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย.
๖. ธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่ธรรม
ที่ไม่ใช่เหตุ และธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของ
อารัมมณปัจจัย.
๗. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ และธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่
เหตุ เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย.
๘. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ และธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่
เหตุ เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของ
อารัมมณปัจจัย.
๙. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ และธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่
เหตุ เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ และธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่
เหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย.
ฯลฯ
 
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๔๕] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
ปัญหาวาระในกุสลติกะมีอย่างไร พึงให้พิสดารอย่างนั้น.
นเหตุทุกะ จบ

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 32
๒. นสเหตุกทุกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๔๖] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
สเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคต
ด้วยอุทธัจจะ เกิดขึ้น.
มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ฯลฯ มหาภูตรูป ๒
อาศัยมหาภูตรูป ๒ เกิดขึ้น.
จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทารูป อาศัยมหารูปทั้งหลาย
เกิดขึ้น.
๒. ธรรมที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
สเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย อาศัยโมหะ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา
ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ เกิดขึ้น.
ในปฏิสนธิขณะ สเหตุกขันธ์ทั้งหลาย อาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น.
๓. ธรรมที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม และธรรมที่ไม่ใช่อเหตุ-
กธรรมอาศัยธรรมที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 33
๔. ธรรมที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
อเหตุกรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่ ๔-๖)
๗. ธรรมที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
สเหตุกรรม และไม่ใช่เหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๘. ธรรมที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม อาศัยธรรมทีไม่ใช่
สเหตุกธรรม และไม่ใช่อเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๙. ธรรมที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม และไม่ใช่อเหตุกธรรม
อาศัยธรรมที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม และไม่ใช่อเหตุกธรรม เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย.
ฯลฯ
 
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๔๗] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๖ วาระ
ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
สหชาตวาระก็ดี ฯลฯ สัมปยุตตวาระก็ดี พึงให้พิสดารเหมือนปฏิจจวาระ.
 
ปัญหาวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๔๘] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่
ไม่ใช่สเหตุกธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย.

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 34
๒. ธรรมที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่
ไม่ใช่อเหตุกธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย.
๓. ธรรมที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่
ไม่ใช่สเหตุกธรรม และธรรมที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม ด้วยอำนาจของ
เหตุปัจจัย.
๔. ธรรมที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่
ไม่ใช่อเหตุกธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่ ๔ - ๖)
 
๒. อารัมมณปัจจัย
[๔๙] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่
ไม่ใช่สเหตุกธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย.
 
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๕๐] ในเหตุปัจจัย มี ๖ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
ปัญหาวาระในกุสลติกะมีอย่างไร พึงให้พิสดารอย่างนั้น.
สเหตุกทุกะ จบ

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 35
๓. นเหตุสัมปยุตตทุกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๕๑] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุสัมปยุตตธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
เหตุสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๒. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุวิปปยุตตธรรมอาศัยธรรมที่ไม่ใช่
เหตุสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๓. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุสัมปยุตตธรรม และไม่ใช่เหตุ
วิปปยุตตธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะ
เหตุปัจจัย.
๔. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุวิปปยุตตธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
เหตุวิปปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๕. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุสัมปยุตตธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
เหตุวิปปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๖. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุสัมปยุตตธรรม และไม่ใช่เหตุ
วิปปยุตตธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุวิปปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะ
เหตุปัจจัย.

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 36
๗. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุสัมปยุตตธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
เหตุสัมปยุตตธรรม และไม่ใช่เหตุวิปปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะ
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.
 
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๕๒] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ
ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
สหชาตวาระก็ดี ฯลฯ ปัญหาวาระก็ดี พึงให้พิสดารทุกวาระ.
นเหตุสัมปยุตตทุกะ จบ
 
๔. นเหตุสเหตุกทุกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๕๓] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม และไม่ใช่อเหตุกธรรม
อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม และไม่ใช่อเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะ
เหตุปัจจัย.
๒. ธรรมที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม และไม่ใช่นเหตุกธรรม
อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม และไม่ใช่อเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะ
เหตุปัจจัย.
๓. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม และไม่ใช่อเหตุกธรรม
ธรรมที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม และไม่ใช่เหตุธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
เหตุธรรม และไม่ใช่อเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 37
๔. ธรรมที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม และไม่ใช่นเหตุธรรม
อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม และไม่ใช่นเหตุธรรม เกิดขึ้น เพราะ
เหตุปัจจัย.
๕. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม และไม่ใช่อเหตุกธรรม
อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อเหตุกรรม และไม่ใช่นเหตุธรรม เกิดขึ้นเพราะ
เหตุปัจจัย.
๖. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม และไม่ใช่อเหตุกธรรม
และธรรมที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม และไม่ใช่นเหตุธรรม อาศัยธรรมที่
ไม่ใช่อเหตุกธรรม และไม่ใช่เป็นเหตุธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๗. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม และไม่ใช่อเหตุกธรรม
อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม และไม่ใช่อเหตุกธรรม, ธรรมที่ไม่ใช่
อเหตุกธรรม และไม่ใช่นเหตุธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
มี ๓ วาระ (วาระที่ ๗-๙)
 
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๕๔] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
สหชาตวาระก็ดี ฯลฯ ปัญหาวาระก็ดี พึงให้พิสดารทุกวาระ.
นเหตุสเหตุกทุกะ จบ

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 38
๕. นเหตุเหตุสัมปยุตตทุกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๕๕] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม และไม่ใช่เหตุวิปปยุตต-
ธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม และไม่ใช่เหตุวิปปยุตตธรรม
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๒. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุวิปปยุตตธรรม และไม่ใช่นเหตุ
ธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม และไม่ใช่เหตุวิปปยุตตธรรม
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๓. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม และไม่ใช่เหตุวิปปยุตต-
ธรรม, ธรรมที่ไม่ใช่เหตุวิปปยุตตธรรม และไม่ใช่นเหตุธรรม อาศัย
ธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม และไม่ใช่เหตุวิปปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะ
เหตุปัจจัย.
๔. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุวิปปยุตตธรรม และไม่ใช่นเหตุ-
ธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุวิปปยุตตธรรม และไม่ใช่นเหตุธรรม
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๕. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม และไม่ใช่เหตุวิปปยุตต-
ธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุวิปปยุตตธรรม และไม่ใช่นเหตุธรรม
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 39
๖. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม และไม่ใช่เหตุวิปปยุตต-
ธรรม และธรรมที่ไม่ใช่เหตุวิปปยุตตธรรม และไม่ใช่นเหตุธรรม
อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุวิปปยุตตธรรม และไม่ใช่นเหตุธรรม
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๗. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม และไม่ใช่เหตุวิปปยุตต-
ธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม และไม่ใช่เหตุวิปปยุตตธรรม
และธรรมที่ไม่ใช่เหตุวิปปยุตตธรรม และธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.
 
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๕๖] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
พึงให้พิสดารทุกวาระ.
นเหตุเหตุสัมปยุตตทุกะจบ
 
๖. นเหตุนสเหตุกทุกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๕๗] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ไม่ใช่สเหตุกธรรม อาศัยธรรม
ที่ไม่ใช่เหตุ ไม่ใช่สเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
คือ มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ ฯลฯ
๒. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ไม่ใช่อเหตุกธรรม อาศัยธรรม
ที่ไม่ใช่เหตุ ไม่ใช่สเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 40
คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ทั้งหลายที่ไม่ใช่เหตุ ไม่ใช่สเหตุกธรรม
อาศัยหทยวัตถุ.
๓. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ไม่ใช่สเหตุกธรรม และธรรม
ที่ไม่ใช่เหตุ ไม่ใช่อเหตุกธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ไม่ใช่
สเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๔. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ไม่ใช่อเหตุกธรรม อาศัยธรรม
ที่ไม่ใช่เหตุ ไม่ใช่อเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๕. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ไม่ใช่สเหตุกธรรม อาศัยธรรม
ที่ไม่ใช่เหตุ ไม่ใช่อเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๖. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ไม่ใช่สเหตุกธรรม และธรรม
ที่ไม่ใช่เหตุ ไม่ใช่อเหตุกธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ไม่ใช่
อเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๗. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ไม่ใช่อเหตุกธรรม อาศัยธรรม
ที่ไม่ใช่เหตุ ไม่ใช่อเหตุกธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ไม่ใช่
อเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๘. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ไม่ใช่สเหตุกธรรม อาศัยธรรม
ที่ไม่ใช่เหตุ ไม่ใช่สเหตุกธรรม และธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ไม่ใช่
อเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๙. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ไม่ใช่สเหตุกธรรม และธรรม
ที่ไม่ใช่เหตุ ไม่ใช่อเหตุกธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ไม่ใช่

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 41
สเหตุกธรรม และธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ไม่ใช่อเหตุกธรรม เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย.
 
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๕๘] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๘ วาระ ฯลฯ
ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
สหชาตวาระก็ดี ฯลฯ สัมปยุตตวาระก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาระ.
 
ปัญหาวาระ
อนุโลมนัย
๑. อารัมมณปัจจัย
[๕๙] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ไม่ใช่สเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่
ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ไม่ใช่สเหตุกธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย.
๒. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ไม่ใช่สเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่
ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ไม่ใช่อเหตุกธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
มี ๒ วาระ (วาระที่ ๑-๒)
๓. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ไม่ใช่อเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่
ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ไม่ใช่อเหตุกธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย.

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 42
๔. ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ไม่ใช่อเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่
ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ไม่ใช่สเหตุกธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
มี ๒ วาระ (วาระที่ ๓-๔)
 
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๖๐] ในอารัมมณปัจจัย มี ๔ วาระ ฯสฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๔ วาระ.
แม้ปัญหาวาระ ก็พึงให้พิสดารเหมือนดังกล่าวแล้ว.
นเหตุนสเหตุกทุกะ จบ
 
๗. นสัปปัจจยทุกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๖๑] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่อัปปัจจยธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
อัปปัจจยธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
ฯ ล ฯ

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 43
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๖๒] ในเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
พึงให้พิสดารทุกวาระ.
 
ปัญหาวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๖๓] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่อัปปัจจยธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่
ไม่ใช่อัปปัจจยธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย.
 
๒. อารัมมณปัจจัย
[๖๔] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่สัปปัจจยธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่
ไม่ใช่อัปปัจจยธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย ฯลฯ
 
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๖๕] ในเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
พึงให้พิสดารทุกวาระ.
นสัปปัจจยทุกะ จบ

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 44
๘. นสังขตทุกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๖๖] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่อสังขตธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
อสังขตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๖๗] ในเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ เหมือนกับสัปปัจจยทุกะ.
นสังขตทุกะ จบ
 
๙. นสนิทัสสนทุกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๖๘] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่สนิทัสสนธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
สนิทัสสนธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 45
๒. ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
สนิทัสสนธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๓. ธรรมที่ไม่ใช่สนิทัสสนธรรม และไม่ใช่อนิทัสสน-
ธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่สนิทัสสนธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
มี ๓ วาระ (วาระที่ ๑-๒-๓)
นสนิทัสสนทุกะ จบ
 
๑๐. นสัปปฏิฆทุกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๖๙] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่สัปปฏิฆธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
สัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๒. ธรรมที่ไม่ใช่อัปปฏิฆธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
สัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๓. ธรรมที่ไม่ใช่สัปปฏิฆธรรมและไม่ใช่อัปปฏิฆธรรม
อาศัยธรรมที่ไม่ใช่สัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 46
๔. ธรรมที่ไม่ใช่อัปปฏิฆธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
อัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
๗. ธรรมที่ไม่ใช่สัปปฆธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
สัปปฏิฆธรรม และไม่ใช่อัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
มี ๓ วาระ
 
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๗๐] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ.
สหชาตวาระก็ดี ฯลฯ สัมปยุตตวาระก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาระ.
 
ปัญหาวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๗๑] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่สัปปฏิฆธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่
ไม่ใช่สัปปฏิฆธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย.
๒. ธรรมที่ไม่ใช่สัปปฏิฆธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่
ไม่ใช่อัปปฏิฆธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย.
๓. ธรรมที่ไม่ใช่สัปปฏิฆธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่
ไม่ใช่สัปปฏิฆธรรม และไม่ใช่อัปปฏิฆธรรม ด้วยอำนาจของเหตุ
ปัจจัย.

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 47
๒. อารัมมณปัจจัย
[๗๒] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่สัปปฏิฆธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่
ไม่ใช่สัปปฏิฆธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย.
๒. ธรรมที่ไม่ใช่อัปปฏิฆธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่
ไม่ใช่อัปปฏิฆธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย.
 
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๗๓] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ ใน
อธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
แม้ปัญหาวาระก็พึงให้พิสดาร.
นสัปปฏิฆทุกะ จบ
 
๑๑. นรูปีทุกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๗๔] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่รูปีธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่รูปีธรรม
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๒. ธรรมที่ไม่ใช่อรูปีธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่รูปีธรรม
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 48
๓. ธรรมที่ไม่ใช่รูปีธรรม และไม่ใช่อรูปีธรรม อาศัย
ธรรมที่ไม่ใช่รูปีธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๔. ธรรมที่ไม่ใช่อรูปีธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อรูปี-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๕. ธรรมที่ไม่ใช่รูปีธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อรูปีธรรม
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๖. ธรรมที่ไม่ใช่รูปีธรรม และไม่ใช่อรูปีธรรม อาศัย
ธรรมที่ไม่ใช่อรูปีธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๗. ธรรมที่ไม่ใช่รูปีธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่รูปีธรรม
และไม่ใช่อรูปธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๘. ธรรมที่ไม่ใช่อรูปีธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่รูปีธรรม
และไม่ใช่อรูปีธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๙. ธรรมที่ไม่ใช่รูปีธรรม และไม่ใช่อรูปีธรรม อาศัย
ธรรมที่ไม่ใช่รูปีธรรม และไม่ใช่อรูปีธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
 
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๗๕] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
ในสหชาตวาระก็ดี ฯลฯ ในปัญหาวาระก็ดี พึงให้พิสดารทุกวาระ.
นรูปีทุกะ จบ

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 49
๑๒. นโลกิยทุกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๗๖] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่โลกิยธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่โลกิย-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๒. ธรรมที่ไม่ใช่โลกุตรธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
โลกิยธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๓. ธรรมที่ไม่ใช่โลกิยธรรม และไม่ใช่โลกุตตรธรรม
อาศัยธรรมที่ไม่ใช่โลกิยธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๔. ธรรมที่ไม่ใช่โลกุตตรธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
โลกุตตรธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๕. ธรรมที่ไม่ใช่โลกุตตรธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
โลกิยธรรม และไม่ใช่โลกุตตรธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
 
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๗๗] ในเหตุปัจจัย มี ๕ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
ในอวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ.
พึงให้พิสดารทุกวาระ.
นโลกิยทุกะ จบ

 พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๗ - หน้าที่ 50
๑๓. นเกนจิวิญเญยยทุกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๗๘] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่เกนจิวิญเญยยธรรม อาศัยธรรมที่
ไม่ใช่เกนจิวิญเญยยธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๒. ธรรมที่ไม่ใช่เกนจินวิญเญยยธรรม อาศัยธรรมที่
ไม่ใช่เกนจิวิญเญยยธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
๓. ธรรมที่ไม่ใช่เกนจิวิญเญยยธรรม และไม่ใช่เกนจิ-
นวิญเญยยธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เกนจิวิญเญยยธรรม เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย.
๔. ธรรมที่ไม่ใช่เกนจินวิญเญยยธรรม อาศัยธรรมที่
ไม่ใช่เกนจินวิญเญยยธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.
๕. ธรรมที่มิใช่เกนจิวิญเญยยธรรม อาศัยธรรมที่
ไม่ใช่เกนจิวิญเญยยธรรม และไม่ใช่เกนจินวิญเญยยธรรม เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.