สมุจฺจยกฺขนฺธกํ-ฎีกา

จาก วิกิซอร์ซ
ไปยังการนำทาง ไปยังการค้นหา

๓. สมุจฺจยกฺขนฺธกํ

สุกฺกวิสฺสฎฺฐิกถาวณฺณนา

๙๗. สมุจฺจยกฺขนฺธเก วุตฺตนเยน วตฺตํ สมาทาตพฺพนฺติ ปาริวาสิกกฺขนฺธกวณฺณนายํ วุตฺตนเยน ทฺวีหิ ปเทหิ เอเกน วา สมาทาตพฺพํฯ เวทิยามีติ จิเตฺตน สมฺปฎิจฺฉิตฺวา สุขํ อนุภวามิ, น ตปฺปจฺจยา อหํ ทุกฺขิโตติ อธิปฺปาโยฯ วุตฺตนเยเนว สงฺฆมเชฺฌ นิกฺขิปิตพฺพนฺติ ปาริวาสิกกฺขนฺธเก วุตฺตนเยน ‘‘มานตฺตํ นิกฺขิปามิ, วตฺตํ นิกฺขิปามี’’ติ อิเมหิ ทฺวีหิ เอเกน วา นิกฺขิปิตพฺพํฯ ตสฺส อาโรเจตฺวา นิกฺขิปิตพฺพนฺติ อนาโรจเนน วตฺตเภททุกฺกฎปริโมจนตฺถํ วุตฺตํฯ เทฺว เลฑฺฑุปาเต อติกฺกมิตฺวาติ ภิกฺขูนํ สชฺฌายนสทฺทสวนูปจารวิชหนตฺถํ วุตฺตํ, มหามคฺคโต โอกฺกมฺมาติ มคฺคปฺปฎิปนฺนภิกฺขูนํ อุปจารวิชหนตฺถํ, คุเมฺพน วา วติยา วา ปฎิจฺฉนฺนฎฺฐาเนติ ทสฺสนูปจารวิชหนตฺถํฯ อนิกฺขิตฺตวเตฺตน อโนฺตอุปจารคตานํ สเพฺพสมฺปิ อาโรเจตพฺพตฺตา ‘‘อยํ นิกฺขิตฺตวตฺตสฺส ปริหาโร’’ติ วุตฺตํฯ ตตฺถ นิกฺขิตฺตวตฺตสฺสาติ วตฺตํ นิกฺขิปิตฺวา ปริวสนฺตสฺสาติ อโตฺถฯ อยํ ปเนตฺถ เถรสฺส อธิปฺปาโย – วตฺตํ นิกฺขิปิตฺวา ปริวสนฺตสฺส อุปจารคตานํ สเพฺพสํ อาโรจนกิจฺจํ นตฺถิ, ทิฎฺฐรูปานํ สุตสทฺทานํ อาโรเจตพฺพํ, อทิฎฺฐอสุตานมฺปิ อโนฺตทฺวาทสหตฺถคตานํ อาโรเจตพฺพํฯ อิทํ วตฺตํ นิกฺขิปิตฺวา ปริวสนฺตสฺส ลกฺขณนฺติฯ

ปริวาสกถาวณฺณนา

๑๐๒. ‘‘สติเยว อนฺตราเย อนฺตรายิกสญฺญี ฉาเทติ, อจฺฉนฺนา โหติฯ อนฺตรายิกสฺส ปน อนนฺตรายิกสญฺญาย ฉาทยโต อจฺฉนฺนาวา’’ติปิ ปาโฐฯ อเวรีติ หิตกาโมฯ อุทฺธเสฺต อรุเณติ อุฎฺฐิเต อรุเณฯ สุทฺธสฺส สนฺติเกติ สภาคสงฺฆาทิเสสํ อนาปนฺนสฺส สนฺติเกฯ วตฺถุนฺติ อสุจิโมจนาทิวีติกฺกมํฯ

สุกฺกวิสฺสฎฺฐีติ วตฺถุ เจว โคตฺตญฺจาติ สุกฺกวิสฺสฎฺฐีติ อิทํ อสุจิโมจนลกฺขณสฺส วีติกฺกมสฺส ปกาสนโต วตฺถุ เจว โหติ, สชาติยสาธารณวิชาติยวินิวตฺตสภาวาย สุกฺกวิสฺสฎฺฐิยา เอว ปกาสนโต โคตฺตญฺจ โหตีติ อโตฺถฯ คํ ตายตีติ หิ โคตฺตํฯ สงฺฆาทิเสโสติ นามเญฺจว อาปตฺติ จาติ สงฺฆาทิเสโสติ เตน เตน วีติกฺกเมน อาปนฺนสฺส อาปตฺตินิกายสฺส นามปฺปกาสนโต นามเญฺจว โหติ อาปตฺติสภาคตฺตา อาปตฺติ จฯ

ตทนุรูปํ กมฺมวาจํ กตฺวา มานตฺตํ ทาตพฺพนฺติ –

‘‘สุณาตุ เม, ภเนฺต, สโงฺฆ, อยํ อิตฺถนฺนาโม ภิกฺขุ เอกํ อาปตฺติํ อาปชฺชิ สเญฺจตนิกํ สุกฺกวิสฺสฎฺฐิํ เอกาหปฎิจฺฉนฺนํ, โส สงฺฆํ เอกิสฺสา อาปตฺติยา สเญฺจตนิกาย สุกฺกวิสฺสฎฺฐิยา เอกาหปฎิจฺฉนฺนาย เอกาหปริวาสํ ยาจิฯ สโงฺฆ อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน เอกิสฺสา อาปตฺติยา สเญฺจตนิกาย สุกฺกวิสฺสฎฺฐิยา เอกาหปฎิจฺฉนฺนาย เอกาหปริวาสํ อทาสิฯ โส ปริวุตฺถปริวาโสฯ อยํ อิตฺถนฺนาโม ภิกฺขุ เอกํ อาปตฺติํ อาปชฺชิ สเญฺจตนิกํ สุกฺกวิสฺสฎฺฐิํ อปฺปฎิจฺฉนฺนํ, โส สงฺฆํ ตาสํ อาปตฺตีนํ สเญฺจตนิกานํ สุกฺกวิสฺสฎฺฐีนํ ปฎิจฺฉนฺนาย จ อปฺปฎิจฺฉนฺนาย จ ฉารตฺตํ มานตฺตํ ยาจติฯ ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, สโงฺฆ อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน ทฺวินฺนํ อาปตฺตีนํ สเญฺจตนิกานํ สุกฺกวิสฺสฎฺฐีนํ ปฎิจฺฉนฺนาย จ อปฺปฎิจฺฉนฺนาย จ ฉารตฺตํ มานตฺตํ ทเทยฺย, เอสา ญตฺติฯ

สุณาตุ เม, ภเนฺต…เป.… โส ปริวุตฺถปริวาโสฯ อยํ อิตฺถนฺนาโม ภิกฺขุ เอกํ อาปตฺติํ อาปชฺชิ สเญฺจตนิกํ สุกฺกวิสฺสฎฺฐิํ อปฺปฎิจฺฉนฺนํ, โส สงฺฆํ ตาสํ…เป.… ยาจติฯ สโงฺฆ อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน ทฺวินฺนํ อาปตฺตีนํ สเญฺจตนิกานํ สุกฺกวิสฺสฎฺฐีนํ ปฎิจฺฉนฺนาย จ อปฺปฎิจฺฉนฺนาย จ ฉารตฺตํ มานตฺตํ เทติฯ ยสฺสายสฺมโต ขมติ อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน ทฺวินฺนํ อาปตฺตีนํ สเญฺจตนิกานํ สุกฺกวิสฺสฎฺฐีนํ ปฎิจฺฉนฺนาย จ อปฺปฎิจฺฉนฺนาย จ ฉารตฺตํ มานตฺตสฺส ทานํ, โส ตุณฺหสฺสฯ ยสฺส นกฺขมติ, โส ภาเสยฺยฯ

ทุติยมฺปิ เอตมตฺถํ วทามิ…เป.… ตติยมฺปิ เอตมตฺถํ วทามิ…เป.…

ทินฺนํ สเงฺฆน อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน ทฺวินฺนํ อาปตฺตีนํ สเญฺจตนิกานํ สุกฺกวิสฺสฎฺฐีนํ ปฎิจฺฉนฺนาย จ อปฺปฎิจฺฉนฺนาย จ ฉารตฺตํ มานตฺตํ, ขมติ สงฺฆสฺส, ตสฺมา ตุณฺหีฯ เอวเมตํ ธารยามีติ –

เอวํ กมฺมวาจํ กตฺวา มานตฺตํ ทาตพฺพํฯ จิณฺณมานตฺตสฺส จ อิมินาว นเยน กมฺมวาจํ โยเชตฺวา อพฺภานํ กาตพฺพํฯ

อญฺญสฺมินฺติ สุทฺธนฺตปริวาสวเสน อาปตฺติวุฎฺฐานโต อญฺญสฺมิํฯ ทสสตํ อาปตฺติโย รตฺติสตํ ฉาทยิตฺวาติ โยเชตพฺพํฯ

ปริวาสกถาวณฺณนา นิฎฺฐิตาฯ

อตฺตโน สีมํ โสเธตฺวา วิหารสีมายาติ วิหาเร พทฺธสีมเมว สนฺธาย วุตฺตํฯ วิหารูปจารโตปิ เทฺว เลฑฺฑุปาตา อติกฺกมิตพฺพาติ ภิกฺขุวิหารํ สนฺธาย วทติ คามูปจาราติกฺกเมเนว ภิกฺขุนีวิหารูปจาราติกฺกมสฺส สิทฺธตฺตาฯ วิหารสฺส จาติ ภิกฺขุวิหารสฺสฯ คามสฺสาติ น วุตฺตนฺติ คามสฺส อุปจารํ มุญฺจิตุํ วฎฺฎตีติ น วุตฺตํ, ตสฺมา คามูปจาเรปิ วฎฺฎตีติ อธิปฺปาโยฯ

ตเตฺถว ฐานํ ปจฺจาสีสนฺตีติ ภิกฺขูนํ ฐานํ ปจฺจาสีสนฺติฯ ปริวาสวตฺตาทีนนฺติ ปริวาสนิสฺสยปฎิปฺปสฺสทฺธิอาทีนํฯ ยุตฺตตรํ ทิสฺสตีติ อิมินา อนิกฺขิตฺตวตฺตภิกฺขุนา วิย ภิกฺขุนิยาปิ อโนฺตอุปจารสีมคตานํเยว อาโรเจตพฺพํ, น คาเม ฐิตานมฺปิ คนฺตฺวา อาโรเจตพฺพนฺติ ทีเปติฯ ตสฺมิํ คาเมติ ยสฺมิํ คาเม ภิกฺขุนุปสฺสโย โหติ, ตสฺมิํ คาเมฯ พหิ อุปจารสีมาย ฐตฺวาติ อุปจารสีมโต พหิ ฐตฺวาฯ สมฺมนฺนิตฺวา ทาตพฺพาติ เอตฺถ สมฺมนฺนิตฺวา ทินฺนาย สหวาเสปิ รตฺติเจฺฉโท น โหติฯ

ปฎิจฺฉนฺนปริวาสกถาวณฺณนา

๑๐๘. วิสุํ มานตฺตํ จริตพฺพนฺติ มูลายปฎิกสฺสนํ อกตฺวา วิสุํ กมฺมวาจาย มานตฺตํ คเหตฺวา จริตพฺพํฯ

สุกฺกวิสฺสฎฺฐิกถาวณฺณนา นิฎฺฐิตาฯ

อคฺฆสโมธานปริวาสกถาวณฺณนา

๑๓๔. เอกาปตฺติมูลกนฺติ ‘‘เอกา อาปตฺติ เอกาหปฺปฎิจฺฉนฺนา, เอกา อาปตฺติ ทฺวีหปฺปฎิจฺฉนฺนา’’ติอาทินา วุตฺตนยํ สนฺธาย วทติฯ อาปตฺติวฑฺฒนกนฺติ ‘‘เอกา อาปตฺติ เอกาหปฺปฎิจฺฉนฺนา, เทฺว อาปตฺติโย ทฺวีหปฺปฎิจฺฉนฺนา’’ติอาทินา วุตฺตํ อาปตฺติวฑฺฒนกนยํ สนฺธายฯ

เทฺวภิกฺขุวารเอกาทสกาทิกถาวณฺณนา

๑๘๑. ถุลฺลจฺจยาทีหิ มิสฺสกนฺติ เอกวตฺถุมฺหิ ปุพฺพภาเค อาปนฺนถุลฺลจฺจยทุกฺกเฎหิ มิสฺสกํฯ มกฺขธโมฺม นาม ฉาเทตุกามตาฯ

๑๘๒. สมฺพหุลา สงฺฆาทิเสสา อาปตฺติโย อาปชฺชติ ปริมาณมฺปีติอาทิ ชาติวเสเนกวจนํ, ภาวนปุํสกนิเทฺทโส วาฯ เสสเมตฺถ ปาฬิโต อฎฺฐกถาโต จ สุวิเญฺญยฺยเมวฯ

สมุจฺจยกฺขนฺธกวณฺณนา นิฎฺฐิตาฯ