เสื่อมสูญ บรรดาประมวลกฎหมายที่เกิดขึ้นในสมัยของราชวงศ์ต่าง ๆ จึ่งยังมีบทบัญญัติติดต่อกันมาพร้อมด้วยพื้นเพอันกลมเกลียวแน่นแฟ้นเกือบครบถ้วนไม่ขาดมาจนถึงสมัยปัจจุบันนี้ การแก้ไขบางส่วนซึ่งได้ทำในรัชชกาลต่าง ๆ มีอยู่แต่เล็กน้อย. กฎหมายของจีนที่เกิดขึ้นในสมัยต่าง ๆ กันเหล่านี้ได้มีรัศมีแผ่ออกไปโดยรอบอย่างไพศาล มีอิทธิพลอยู่เหนือกฎหมายของญวน เกาหลี และญี่ปุ่นเป็นต้น. ชนชาติแมนจูซึ่งได้มามีอำนาจขึ้นในประเทศจีนเมื่อ พ.ศ. ๒๑๘๖ ตลอดมาจนถึง พ.ศ. ๒๔๕๕ ได้ประกาศใช้ประมวลกฎหมายฉะบับใหม่ขึ้นในปี พ.ศ. ๒๑๘๙ ประมวลกฎหมายฉะบับนี้ได้ชำระและพิมพ์ขึ้นครั้งหลังที่สุดเมื่อ พ.ศ. ๒๔๓๓ เป็นงานใหญ่โตทางกฎหมาย โดยคลุมครอบกิจการงานต่าง ๆ ของรัฐบาลและของเอกชนทุก ๆ แผนก[1] แต่ว่าในประมวลกฎหมายนี้เช่นเดียวกันกับในประมวลฉะบับก่อน ๆ, ผู้บัญญัติกฎหมายจีนได้เดินตามแนวคิดเห็นโดยฉะเพาะเหมาะแก่สภาพความคิดเห็นเป็นพิเศษของจีนอย่างหนึ่ง, คือสำหรับชนชาติจีนนั้นเป็นที่ถือกันว่า กฎหมายนั้นย่อมคงปะปนแยกออกไม่ได้จากการลงโทษทางอาชญา. กฎหมายกับอาชญาต้องคู่กันไป. อีกนัยหนึ่งก็คือกฎหมายได้แก่วิธีการบังคับกำหนดโทษอันจำเป็นต้องจัดขึ้นเพื่อให้บรรดาผู้ที่ไม่ได้เป็นสมาชิกของประชาคมจีน มีคนต่างด้าวเป็นต้น อยู่ในความเรียบร้อยอย่างกวดขัน. ส่วนพลเมืองจีนที่ดี, ชาวจีนที่แท้จริงนั้น ไม่จำต้องมีบทกฎหมายสำหรับบังคับความประพฤติของเขา เพราะเขาดำเนินชีวิตตามจารีตรต่าง ๆ อันมีอยู่แต่ดึกดำบรรพ์และที่เขาถือว่าเป็นข้อบังคับแห่งธรรมชาติ. แต่ธรรมชาตินั้นล้วนเป็นวัตถุแห่งปรัชญาวิทยา ๆ นั้นเองสอนให้ชาวจีนรู้ถึงข้อบังคับแห่งธรรมชาติว่าเป็นอย่างไร ฉะนั้นปรัชญาวิทยาจึ่งอยู่ในฐานะที่ใช้เป็นกฎหมายได้หรือทำให้กฎหมายไม่มีประโยชน์เสียเลย เนื่องจากแนวความคิดอันนี้ประมวลกฎหมายจีนจึ่งมีลักษณะอันสำคัญเป็นประมวลกฎหมายอาชญา, และหากจะมีลักษณะพาดิพิงกล่าวถึงกฎหมายเอกชนบ้างก็ต่อเมื่อบทบัญญัติของกฎหมายเอกชนที่นำมากล่าวไว้นั้นจำจะต้องประกอบด้วยการลงโทษทางอาชญา จริงอยู่กฎหมายของชุมชนต่าง ๆ ในครั้งโบราณย่อมจะมีลักษณะเป็นกฎหมายอาชญาทั้งสิ้น, แต่ถึงกระนั้น สำหรับในกฎหมายจีน ลักษณะอันเป็นกฎหมายอาชญาได้มีปรากฎเด่นชัดยิ่งกว่าในกฎหมายของชุมชนอื่นใดทั้งสิ้น. ทั้งนี้ก็เพราะลักษณะอันนี้ได้ประกอบเป็นส่วนหนึ่งแห่งระบอบกฎหมายของจีน และเป็นแง่แห่งความคิดเห็นอันหนึ่ง
- ↑ ขอกล่าวไว้ด้วยว่า ประมวลกฎหมายนี้ บาดหลวงกีบูแลส์ (Guy Boulais) ได้แปลออกเป็นภาษาฝรั่งเศสโดยใช้ชื่อว่า “Manuel de Code Chinois”
