หกถึงเจ็ดปี ซึ่งเป็นระยะเวลาที่อุตสาหกรรมสมัยใหม่จะผ่านช่วงของความรุ่งเรือง การผลิตล้นเกิน และวิกฤต กล่าวคือครบรอบวัฏจักรที่เลี่ยงไม่ได้
แน่นอนว่าถ้าราคาของสินค้าทุกชนิดถูกลง——ซึ่งเป็นผลที่จะต้องเกิดจากการค้าเสรี——ผมใช้หนึ่งฟรังก์ซื้อของได้เยอะกว่าเมื่อก่อน เงินหนึ่งฟรังก์ของกรรมกรคนไหนก็เหมือนกัน ดังนั้น การค้าเสรีต้องเป็นผลดีต่อกรรมกร แต่มีข้อแม้อย่างหนึ่งแฝงอยู่ นั่นคือ ก่อนกรรมกรคนนั้นจะแลกหนึ่งฟรังก์กับสินค้าอื่น เขาต้องแลกแรงงานของเขากับเงินของนายทุนเสียก่อน ถ้าแลกแล้วได้หนึ่งฟรังก์เท่าเดิมขณะที่สินค้าอื่นถูกลงหมด ข้อตกลงนี้ก็จะเป็นประโยชน์แก่เขาเสมอ ความยากไม่ใช่การพิสูจน์ว่าสินค้าทั้งหมดราคาถูกลงแล้วจะซื้อสินค้าได้มากกว่าด้วยเงินจำนวนเท่าเดิม
นักเศรษฐศาสตร์นับเฉพาะราคาของแรงงานขณะที่แลกเปลี่ยนกับสินค้าอื่นตลอด แต่ไม่เคยสนใจเวลาที่แรงงานแลกเปลี่ยนกับทุน เมื่อต้นทุนที่ใช้เดินเครื่องผลิตสินค้าลดลง สิ่งที่จำเป็นต้องใช้บำรุงเครื่องจักรที่เรียกว่ากรรมกรก็จะถูกลงด้วย ถ้าสินค้าทุกชนิดถูกลง แรงงาน ซึ่งก็เป็นสินค้า ก็จะราคาถูกลง และเราจะเห็นต่อไปว่าสินค้านี้นั้น คือแรงงาน เทียบกับสินค้าอื่นทั้งหมดแล้วจะถูกลงยิ่งกว่าอีกมาก ถ้ากรรมกรเขายังเชื่อมั่นในการให้เหตุผลของนักเศรษฐศาสตร์พวกนี้ เขาจะพบว่า ตื่นเช้ามาวันหนึ่ง ฟรังก์ในประเป๋าเขาหดลง เหลือไว้เพียงห้าซู
ครั้นแล้วนักเศรษฐศาสตร์จะบอกท่านว่า:——
“เรายอมรับว่าการแข่งขันระหว่างกรรมกรเองจะ
