๑. ภูมิพื้นที่ จังหวัดแม่ฮ่องสอน เป็นของที่ซึ่งเต็มไปด้วยภูเขา ภูมิลำเนาพลเมืองที่ตั้งเปนปึกแผ่นหนาแน่นสักหน่อยก็อยู่ตามทุ่งอันเป็นทางน้ำ ระวางภูเขา ซึ่งเปนที่ราบหรือลาดพอสมควรแก่การทำนาได้ ทางไปมา กับต่างจังหวัดยังค่อนข้างลำบาก และเปนระยะทางย่านไกล ๆ จึงขึ้นชื่อว่า เปนจังหวัดท้องที่กันดารจังหวัดหนึ่ง ซึ่งยังไม่เจริญ แต่แท้จริงถ้าจะว่าถึง ความเจริญแล้ว ก็ดีกว่าที่คาดหมายเมื่อก่อนได้ไปเห็น ถ้าจะเทียบกับ จังหวัดสมศักดิ์ก็ไม่ตอบกว่า ถ้าจะเทียบกับจังหวัดเพ็ชรบูรณ์หรือจังหวัด เลยแล้ว ในเวลานี้นับว่าจังหวัดแม่ฮ่องสอนเจริญกว่า แต่กาลส่วนอนาคต นั้น ยังคาดได้ยากอยู่ เหตุว่า ฝ่ายหนึ่ง ถ้าคิดถึงประวัติกาลว่าในเวลา เพียง ๑๐๐ ปีมานี้ ปรากฏว่าต้องที่ในจังหวัดแม่ฮ่องสอนมีแต่ป่า ซึ่งแม้ ชาวเชียงใหม่ก็ยังไม่รู้จัก พลเมืองในเวลานั้น นอกจากคนคอย ปรากฏ เบ่ง 200 ปีมาน . ว่ามีแต่เงี้ยวซึ่งเขามาแต่แวนแกวนเดี๋ยวนอกพระราชอาณาจักร เพลง!พอ ทำกินชั่วคราวฤดูเพาะปลูก เช่นนั้นแล้ว เทียบกับเวลานี้ ซึ่งมีพลเมือง ตั้งภูมิลำเนาเป็นจำนวนถึง ๕๔,๐๐๐ กับว่าได้เจริญขึ้นในเวลาไม่ช้า มากนัก นอกจากนั้น เป็นทางสินค้าผ่านออกไปในแดนจะมา ถ้าทางคมนา คมเจริญขึ้นอีกในเบื้องหน้า ความเจริญก็อาจจะเกิดขึ้นแก่ท้องที่เป็นเงา ตามตัว แต่อีกฝ่ายหนึ่งก็ต้องคิดว่า พื้นที่ตอนที่ราบหรือพอจ พื้นที่ตอนที่ราบหรือพอจะทำนาได้นั้น ในเวลานี้ราษฎรก็ได้ทำไปเกือบจะไม่มีเหลือแล้ว ยังจะทำได้ต่อไปก็แต่ ไร่ และการเพาะปลูกชะนิดอื่น อันอาจทำได้บนเขาสูง การที่พลเมืองจะ เพิ่มจำนวนขึ้น อาจมีข้อติดขัดด้วยที่ทำกิน หรือมิฉะนั้นก็จะต้องมีทางอาชีพ แก่พลเมืองอย่างอื่น นอกจากกสิกรรม เกิดขึ้น อันจะสามารถซื้อสะเบียง อาหารจากท้องที่อื่นเข้าไปบริโภค $
- #
๒. พลเมือง วาถึงพลเมือง ต้องแยกเป็นสองส่วน คือ คนคอย ส่วนหนึ่ง คนทุ่งส่วนหนึ่ง คนคอยนั้น ส่วนใหญ่ได้แก่พวกยางหรือกะเหรี่ยง
