อาณาเขตต์
จังหวัดแม่ฮ่องสอน เปนจังหวัดหนึ่งซึ่งรวมอยู่ในมณฑลพายัพ แห่งสยามประเทศ อาณาเขตของจังหวัด ทิศเหนือติดแดนเมืองเลี้ย ภาคตะวันออกเฉียงใต้ (South Eastern Shan State ตั้งที่ทำการ ที่ลอยแหลม Loi Lem) ทิศตะวันตกติดเขตเมืองกันทรวดี (เมือง ยางแดง Kareni) ทั้งที่ทำการที่ลอยก่อ เมืองที่ติดต่อทั้งสองเมือง ทิวเขาแดนลาวเป็นสันปันแดน (ลอยแหลมและลอยคอ เป็นเขตเมือง เลี้ยวใต้ขึ้นต่อเมืองต้องมี) ทิศตะวันตกเฉียงใต้ติดเขตเมืองยาปูน จัง หวัดซาละวิน (Salween District) มีลำน้ำคง (ชาละวัน) เป็น เขตปันแดน ทิศใต้ติดเขตจังหวัดตะกั่ง (Thaton District ) มี ลำน้ำเมยเป็นเขตต์ในแดน ทิศตะวันออกเฉียงเหนือ ทิศตะวันออกคิด เขตเมืองเชียงใหม่ ทิศตะวันออกเฉียงใต้ติดเขตเมืองเชียงใหม่แล อำเภอแม่สอด จังหวัดตาก มีทิวเขาถนนธงไชยเป็นเขตต์ ตั้งแต่อ่าน เหนือลงไปจนสุดด้านใต้
ภูมิประเทศและกำเนิด
กำเนิดของจังหวัดแม่ฮ่องสอน เท่าที่ได้หลักฐานมาคงได้ความ ว่าเมื่ออดีต-กาลล่วงแล้วมาถึงปิดยุบันสมัย ได้ ๙๘ ปี ตกใน พ.ศ.๒๓๗๙ (ร.ศ. ๕๐ จุลศักราช ๑๑๕๓) มีที่ป่าแห่งหนึ่ง เป็นเขตดีขึ้นนครเชียง ใหม่ฝ่ายทิศตะวันตก อยู่ห่างไกลนครเชียงใหม่ราว ๑๕ วัน บริบูรณ์ไป ด้วยพรรณพฤกษาชาติ มีไม้สัก.สน. เต็ง รัง, ประตูและไม้เพ็ญพรรณ ต่าง ๆ อเนกคณนา ป่าที่กล่าวตำบลนี้ เหมาะที่จะโกนสร้างบุกเบิกได้ นาทั้งบ้านเรือนได้ แต่ไม่ใคร่มีผู้ไปถึงและเดินไปมา เพราะพื้นที่ตาม ทางเดินกันดาร เต็มไปด้วยหวยเขาป่าพงดงใหญ่ เป็นที่สัตว์ป่าพักอาศัย ในบางตอนของป่ามีพวกเงี้ยวทางเขตต์จะมาที่อยู่ชายแดนเข้ามาตั้งทับ กระท่อมประกอบการทำมาหาเลี้ยงชีพอยู่บ้างเป็นขวบปีตามฤดูกาล แต่ หาได้ปลูกสร้างบ้านเรือนลงเป็นหลักฐานมั่นคง โดยคิดจะอยู่ประจำไม่ เพียงแต่เข้ามาอาศัยทำกินชั่วคราว และไป ๆ มา ๆ เท่านั้น โดยเหตุ
