ตอนที่ ๑๐ เหตุการณ์ซึ่งต้องระงับเมื่อแรกขึ้นรัชกาลที่ ๕ ขอพระราชทานทูลเกล้าฯ ถวาย เมื่อวันที่ ๑๒ เมษายน พระพุทธศักราช ๒๔๗๑ การเกี่ยวข้องกับฝรั่งต่างประเทศ
เรื่องพงศาวดารรัชกาลที่ ๕ มีการเกี่ยวข้องกับฝรั่งต่างประเทศมากจะเล่าถึงเรื่องที่ไทยเริ่มเกี่ยวข้องกับฝรั่งมาในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์นี้ ให้ผู้อ่านทราบความเป็นเค้าเงื่อนเสียก่อน เมื่ออ่านเรื่องต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับฝรั่งในรัชกาลที่ ๕ จึงจะเข้าใจได้ตระหนัก
เมื่อตั้งกรุงรัตนโกสินทร์ประจวบกับสมัยมหาสงครามคราวเอมปเรอนโปเลียนที่ ๑ ในยุโรป มหาสงครามครั้งนั้นอังกฤษเป็นฝ่ายชนะได้เมืองขึ้นของฝรั่งเศสและฮอลันดาที่มีอยู่ในอาเซียไปเป็นของอังกฤษโดยมาก ฝรั่งอังกฤษก็มีอำนาจขึ้นทางตะวันออกนี้แต่ชาติเดียวต่อมา แต่ลักษณะการที่อังกฤษปกครองเมืองขึ้นทางตะวันออกในสมัยนั้น รัฐบาลมอบอำนาจแก่บริษัทอีสต์อินเดีย ซึ่งได้ลงทุนมาตั้งค้าขายอยู่เป็นหลักแหล่ง และได้ช่วยแผ่อาณาเขตต์อังกฤษในอินเดียมาแต่ก่อนแล้ว ให้อำนวยการปกครองเหมือนอย่างเป็นรัฐบาลอันหนึ่งต่างหาก รัฐบาลเมืองอังกฤษเป็นแต่ตั้งผู้สำเร็จราชการ Governor General (ไทยเราเรียกกันแต่ก่อนว่า “เจ้าเมืองบังกล่า” เพราะตั้งอยู่ในภาคเบงคอล Bengal) เป็นประธานบัญชาการตามอนุมัติของบริษัท และยอมให้บริษัทคงมีอำนาจ “ปิดประตูค้า” กับประเทศต่างๆ ทางตะวันออกนี้ได้แต่พวกเดียวอยู่อย่างเดิม บริษัทอินเดียได้ปกครองอาณาเขตต์มากขึ้นก็คิดจะขยายการค้าหาผลประโยชน์ให้กว้างขวาง จึงเที่ยว
