ตอนที่ ๙ แก้ไขระเบียบการในราชสำนัก
ถึงรัชกาลที่ ๕ มีความจำเป็นต้องแก้ไขวิธีบังคับบัญชาราชการบ้านเมือง เพราะพระเจ้าแผ่นดินยังทรงพระเยาว์ ต้องมีผู้สำเร็จราชการแผ่นดินว่าราชการแทนพระองค์ การอย่างนี้ไม่มีตำรับตำรามาแต่ก่อน นอกจากปรากฏในพงศาวดารว่าเคยมีเมื่อครั้งกรุงศรีอยุธยา แต่ก็ล้วนเกิดภัยอันตรายแก่พระเจ้าแผ่นดินทุกครั้ง เมื่อจะต้องมีผู้สำเร็จราชการแผ่นดินขึ้นอีก คนทั้งหลายจึงพากันหวาดหวั่นอยู่ทั่วไป เจ้าพระยาศรีสุริยวงศคงจะได้คิดเห็นและตริตรองหาอุบายแก้ไขความลำบากเรื่องนี้มาแต่แรกรู้ตัวว่า จะต้องเป็นผู้สำเร็จราชการแผ่นดิน ข้อนี้พึงเห็นได้ในความคิดของท่านที่ยกกรมหมื่นบวรวิชัยชาญขึ้นเป็นมหาอุปราช และเมื่อที่ประชุมพระราชวงศกับเสนาบดีพร้อมกันสมมุติตัวท่านเป็นผู้สำเร็จราชการแผ่นดิน ท่านขอให้สมมติสมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมขุนบำราบปรปักษ์เป็นผู้สำเร็จราชการในพระราชสำนักอีกพระองค์ ๑ ก็คงเป็นโดยประสงค์จะมิให้คนทั้งหลายหมายมุ่งเอาตัวท่านคนเดียวเป็นผู้รับผิดชอบ เห็นจะเป็นด้วยความดำริดังกล่าวมาเมื่อเริ่มรัชกาลที่ ๕ จึงวางระเบียบราชการให้มีหัวหน้าบัญชาการคล้ายกับเป็น ๓ แผนก คือ เจ้าพระยาศรีสุริยวงศเป็นผู้สำเร็จราชการแผ่นดิน (มีอำนาจเหนือแผนกอื่นทั่วไป) สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมขุนบำราบปรปักษ์เป็นผู้สำเร็จราชการในพระราชสำนัก แต่การในพระราชสำนักนั้นย่อมกำหนดเป็น ๒ ฝ่าย คือ ฝ่ายหน้าบังคับบัญชาว่ากล่าวส่วนผู้ชายฝ่าย ๑ ฝ่ายในบังคับบัญชาว่ากล่าวส่วนผู้หญิงฝ่าย ๑ ในรัชกาลที่ ๕ กรมพระสุดารัตนราชประยูร ซึ่งดำรงพระยศเป็นสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง จึงได้ทรงบัญชาการฝ่ายในอีกพระองค์ ๑ ท่านทั้ง ๓ นี้ช่วยกันคิดอ่านจัดการในพระราชสำนักส่วนราชการแผ่นดินนั้น มีสภาเสนาบดีเจ้ากระทรวงต่าง ๆ ให้กรมหลวงวงศาธิราชสนิทประทับเป็นที่ปรึกษาด้วยอีกพระองค์ ๑ แต่กรมหลวงวงศาฯ ทรงประชวรโรคอัมพาตทุพลภาพมาแต่ในรัชกาลที่ ๔ เป็นแต่พอเสด็จเข้าวังได้ อยู่ไม่ช้าก็สิ้นพระชนมายุ
