เสาะหาที่ตั้งสถานีเป็นหลักแหล่งสำหรับค้าขาย ณ ที่ต่างๆ ในระหว่างอินเดียกับเมืองจีน ต่อออกมาอังกฤษเริ่มมาเกี่ยวข้องกับประเทศสยามในสมัยนี้ด้วยมาขอเช่าเกาะปีนัง (Penang) แปลว่าเกาะหมากจากเจ้าเมืองไทรเป็นที่ตั้งสถานีของบริษัทเมื่อในรัชกาลที่ ๑ สมัยนั้นไทยกำลังรบพุ่งกับพม่าติดพันกันอยู่ก็มิได้ห้ามปรามประการใด เมื่ออังกฤษตั้งสถานีที่เกาะปีนังมั่นคงแล้วไปขอเช่าเกาะสิงคโปร์จากสุลต่านเมืองมัวตั้งเป็นสถานีสาขาขึ้นอีกแห่ง ๑ (ไทยเราจึงเรียกกันแต่ก่อนว่า “เมืองใหม่”) แต่นั้นอังกฤษก็เริ่มมีความคิดที่จะเอาเมืองมลายูทั้งปวงไว้ในอำนาจตั้งแต่รัชกาลที่ ๒ เป็นต้นมา ด้วยเมื่อในรัชกาลที่ ๒ พม่าคิดจะยกกองทัพใหญ่มาตีเมืองไทยอีก รู้ว่าเจ้าพระยาไทร ปะแงรัน เกิดเป็นอริกับเจ้าพระยานครศรีธรรมราช (น้อย ณ นคร) ซึ่งเป็นผู้กำกับหัวเมืองมลายู พม่าจึงให้มาเกลี้ยกล่อมเจ้าพระยาไทร ๆ ก็เอาใจไปเข้ากับพม่า รับจะยกกองทัพมาตีเมืองนครศรีธรรมราชพร้อมกับพม่ามาตีกรุงเทพฯ แต่ความนั้นทราบมาถึงกรุงเทพฯ เสียก่อนพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย จึงโปรดให้พระยานครยกกองทัพลงไปตีเมืองไทรเมื่อปีมะเส็ง พ.ศ. ๒๓๖๔- เจ้าพระยาไทรสู้ไม่ได้ก็หนีไปอาศัยอังกฤษอยู่ที่เมืองปีนัง แล้วคิดอ่านให้พรรคพวกมลายูสลัด (Pirate) ลอบมาปล้นสะดมภ์ฆ่าฟันไทยที่ลงไปปกครองเมืองไทรฯ ไทยต่อว่าอังกฤษก็ว่าไม่ได้รู้เห็นเป็นใจด้วย แต่ก็ไม่ห้ามปราม พยายามแต่จะขอให้ไทยคืนเมืองให้เจ้าพระยาไทร ไทยกับอังกฤษก็เกิดบาดหมางกันขึ้นจนถึงเกือบจะรบกันในครั้งนั้น แต่เผอิญอังกฤษไปมีเหตุเกิดรบกับพะม่า (ครั้งที่ ๑) เมื่อปีวอก พ.ศ. ๒๓๖๗ อันเป็นปีต้นรัชกาลที่ ๓ อังกฤษจึงหันมาทำทางไมตรีชวนไทยให้เป็นสัมพันธมิตรช่วยกันตีเมืองพะม่า ครั้นชนะพะม่าแล้ว อังกฤษ (คือบริษัทอินเดีย) กับไทยจึงทำหนังสือสัญญากันเมื่อปีจอ พ.ศ. ๒๓๖๙ เป็นหนังสือสัญญาฉะบับแรกที่ไทยทำกับต่างประเทศในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์[1] มีเนื้อความว่า
(๑) อังกฤษรับจะเอาตัวเจ้าพระยาไทรไปไว้เสียเมืองอื่น มิให้มารบกวนไทยที่เมืองไทรได้
- ↑ เรียกกันว่า “สัญญาเบอร์นี” ตามนามของนายร้อยเอกเฮนรีเบอร์นีผู้เป็นทูตมาทำหนังสือสัญญานั้น
