ได้แต่ละวันละ ๒,๔๐๐ บาทเป็นอย่างมาก ไม่พอให้ฝรั่งแลกตามปรารถนา พวกกงสุลพากันร้องทุกข์ว่าเป็นการเสียประโยชน์ของพวกชาวต่างประเทศที่มาค้าขาย พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงทรงพระราชดำริจะเปลี่ยนรูปเงินตราสยามเป็นเหรียญ (ครั้งนั้นเรียกว่า “เงินแป”) ให้ทำได้ด้วยเครื่องจักร์ แลในเมื่อกำลังรอเครื่องจักร์นั้น โปรดฯ ให้ประกาสพระราชทานพระบรมราชานุญาตให้ราษฎรรับเหรียญดอลลาร์จากชาวต่างประเทศ แล้วเอามาแลกเงินบาทที่พระคลังมหาสมบัติได้โดยอัตรา ๓ เหรียญดอลลาร์ต่อ ๕ บาท ราษฎรยังไม่พอใจจะรับเงินดอลลาร์ โปรดฯ ให้เอาตรามหามงกุฎและตราจักร์ซึ่งสำหรับตีเงินพดด้วงตีลงเป็นสำคัญในเหรียญดอลลาร์ให้ใช้ไปพลาง[1] ก็ยังมิใคร่มีใครพอใจจะใช้ ครั้นถึงปีวอก พ.ศ. ๒๔๐๓ การสร้างโรงกระสาปน์สำเร็จ[2] ทำเงินตราสยามเป็นเหรียญมีตราพระมหามงกุฎกับฉัตรทั้งสองข้างด้านหนึ่งตราช้างเผือกอยู่ในวงจักรด้านหนึ่ง เป็นเหรียญเงิน ๔ ขนาด คือบาทหนึ่ง กึ่งบาท สลึงหนึ่ง เฟื้องหนึ่ง[3] และทำเหรียญทองคำราคาเหรียญละ ๑๐ สลึง (ตรงกับตำลึงจีน) ด้วยอีกอย่างหนึ่ง เมื่อประกาสให้ใช้เงินตราอย่างเหรียญแล้ว เงินพดด้วงก็ยังโปรดฯ อนุญาตให้ใช้อยู่ เป็นแต่ไม่ทำเพิ่มเติมขึ้น
ต่อมาอีก ๒ ปี ถึงปีจอ พ.ศ. ๒๔๐๕ โปรดฯ ให้โรงกระสาปน์ทำเหรียญดีบุกขึ้นเป็นเครื่องแลกใช้แทนเบี้ยหอย เหรียญดีบุกนั้นก็มีตราพระมหามงกุฎกับฉัตรแล
- ↑ เหรียญดอลลาร์ตีตราพระมหามงกุฎกับตราจักร์ยังมีเหลืออยู่บ้างแต่เดี๋ยวนี้หายาก
- ↑ โรงกระสาปน์ที่กล่าวนี้ ตัวตึกยังอยู่ข้างฟากตวันออกถนนประตูสุวรรณบริบาลเดี๋ยวนี้ใช้เป็นคลังชาวที่ สร้างขึ้นตรงโรงทำเงินพดด้วงของเดิม การสร้างโรงกระสาปน์มีเรื่องปรากฎว่าสั่งเครี่องจักร์มาจากเมืองเบอมิงฮัมประเทศอังกฤษ และเรียกช่างอังกฤษเข้ามาสำหรับตั้งเครื่องจักรด้วย แต่ช่างคนนั้นมาตายลงก่อนตั้งเครื่องจักร พระวิสูตรโยธามาตย์ (โหมด อามาตยกุล) รับอาสาตั้งเครื่องจักรโรงกระสาปน์ได้โดยลำภัง จึงโปรดฯ ให้เป็นเจ้ากรมโรงกระสาปน์ต่อมา
- ↑ ยังมีเงินเหรียญขนาดตำลึง (๔ บาท) ขนาดกึ่งตำลึง แลขนาดกึ่งเฟื้อง แต่มิได้ใช้เป็นเครื่องแลก
