หาได้เคยแยกออกมาเป็นวิทยามีความเป็นอยู่ตามลำพังต่างหากไม่. ยิ่งกว่านั้นพวกกริ๊กใฝ่ใจอยู่ฉะเพาะแต่ในเรื่องจัดวางระเบียบทางการเมืองเสียมากกว่า. ผู้บัญญัติกฎหมายของกริ๊กจะเอาใจใส่กับระเบียบต่าง ๆ ของชุมชน ในส่วนที่เกี่ยวกับเอกชนก็ฉะเพาะเพื่อปรับปรุงให้เหมาะแก่ความคิดเห็นในเรื่องรัฐตามแง่ปรัชญาเท่านั้น. เพราะเหตุนี้แม้ประเทศกริ๊กได้เป็นประเทศอันมีอารยธรรมอันสูงก็ดี กฎหมายเอกชนกริ๊กจึ่งคงอยู่ในขั้นซึ่งออกจะล้าหลัง. อนึ่งส่วนสิ่งที่ดีเป็นที่น่าถือตามและสามารถอำนวยผลได้อย่างดีซึ่งนักปราชญ์กฎหมายกริ๊กได้ค้นคว้าจัดวางไว้นั้น นักนีติศาสตร์โรมันได้รวบรวมรับเอามาไว้ในกฎหมายโรมันหมด.
9.ยังมีกฎหมายของประเทศผู้ก่อกำเนิดอารยธรรมอันสำคัญอีกสองประเทศที่เราจะผ่านเลยไปโดยไม่กล่าวถึงบ้างนั้นหาได้ไม่. กฎหมายของประเทศทั้งสองนี้อย่างน้อยในชั้นต้นดูเป็นเรื่องที่เราน่าจะต้องทำการศึกษาค้นคว้าไม่น้อยไปกว่ากฎหมายโรมัน. ตามที่กล่าวมานี้ ข้าพเจ้าหมายถึงกฎหมายของประเทศจีนและฮินดู.
ประเทศจีน ได้เจริญรุ่งเรืองมาเป็นร้อย ๆ ปีก่อนที่กรุงโรมจะได้สร้างขึ้น แต่ว่าหลักฐานที่แน่นอนอันเราจะพึงอาศัยใช้ค้นคว้าสำหรับศึกษากฎหมายจีนนั้น เมื่อพูดตามส่วนความเก่าแก่ของประเทศแล้ว มีอายุไม่สู้นานนัก. ประมวลกฎหมายจีนที่เรารู้จักเป็นฉะบับแรกได้มีกำเนิดขึ้นในราว พ.ศ. ๑๔๐. ประมวลกฎหมายฉะบับนี้ว่าด้วยกฎหมายอาชญาโดยฉะเพาะแต่อย่างเดียว และแบ่งออกเป็น ๖ ภาค. สองร้อยปีต่อมาได้มีการเพิ่มเติมบทบัญญัติขึ้นในประมวลกฎหมายนี้อีกสามภาค ในทั้งสามภาคนี้มีอยู่ภาคหนึ่งซึ่งกล่าวถึงระเบียบต่าง ๆ แห่งชุมชนในทางกฎหมายแพ่ง, คือ กล่าวถึงกฎหมายว่าด้วยการสำมะโนครัว ซึ่งมีบทบัญญัติอันว่าด้วยการสมรสรวมอยู่, ประมวลกฎหมายฉะบับนี้ได้เรียกกันว่า “ประมวลเก้าภาค” ประมวลนี้คงได้ใช้เป็นเค้าโครงเดิมของการร่างประมวลกฎหมายที่สำคัญ ๆ ของจีนในเวลาต่อมา, ประมวลที่สำคัญที่สุดที่เกิดขึ้นเวลาต่อมานี้คือฉะบับที่ได้จัดทำขึ้นใน พ.ศ. ๑๑๙๗ ในสมัยของราชวงศ์ถัง อันเป็นราชวงศ์ใหญ่ราชวงศ์หนึ่งของจีน. เค้าโครงและส่วนใหญ่แห่งข้อบังคับต่าง ๆ ของประมวลกฎหมายฉะบับนี้ กษัตริย์ในราชวงศ์ต่อ ๆ มาของจีนได้รับเอามาปรับปรุงถือตามเป็นลำดับมา. อาศัยที่ชนชาติจีนมีอุปนิสสัยสงวนรักษาอารยธรรมของตนมิให้
