มีการงานมาก การแห่ การสมโภช สมเดจพระนางเจ้ากวินก็ได้ภาไปในรถพร้อมกระบวนแห่น่าหลังคั่งดับเข้าในเมืองลอนดอนให้ราษฎรคำนับ การนี้ราษฎรได้มีความยินดีมาก อนึ่งวันที่ ๑๖ เดือนมารช เปนวันประสูตรปรินซ์ลุยศ์นาโปเลออนพระราชโอรสของสมเดจพระเจ้าเอมเปเรอราชาธิราชของชนชาวฝรังเสศที่สวรรคคตแล้ว ณวันนั้นอายุท่านได้ ๑๘ ปี รับที่เปนผู้ใหญ่ตามธรรมเนียมกฎหมายของสมเดจพระเจ้าเอมเปเรอราชาธิราชของชนชาวฝรังเสศ ไม่ต้องมีริเยนต์ ว่าการสิทธิฃาดแต่พระองค์เดียว ราษฎรฝรังเศสประมาณ ๖๐๐ คนได้มาเฝ้าท่านที่ชินเซวเหสต์ที่อยู่ในเมืองอังกฤษ ได้ถวายเอดเดรศสรรเสิญพระเจ้าเอมเปเรอที่สวรรคคต แลร้องอื้ออึงถวายภรตามธรรมเนียมเจ้าในยุโรปว่า ให้นโปเลออนที่ ๔ มีอายุมาก ซึ่งเปนเหมือนว่าฃอให้ท่านเปนเจ้าฝรังเสศ แล้วท่านตอบว่า ซึ่งท่านทั้งหลายได้มาประชุมในวันนี้ เปนที่สำแดงการซื่อสัตยในพระเจ้าเอมเปรอที่สวรรคคตนั้น เราก็มีความขอบใจท่านทั้งหลายเปนที่สุด แต่ก่อนมีผู้นินทาพระราชธิดาเรา แต่ในคราวนี้คนทั้งปวงรู้ความดีของพระราชธิดาเราแล้วจึ่งสรรเสริญ ท่านทั้งหลายก็ไม่เปนคนอยู่บ้านเดียวกันกับเรา เปนคนต่างบ้านต่างเมืองมาแต่ทุก ๆ ทิศ รู้ใจคนหลายที่หลายแห่ง เปนพยานในข้อนี้ ซึ่งว่าสมเดจพระเจ้าเอมเปเรอราชบิดาของเรานั้นได้เอาใจไส่ทำนุบำรุงให้บ้านเมืองเจริญขึ้นทุกหย่างจนถึงวันที่พระองค์เสดจนิราชจากเมือง ท่านก็ไม่ได้คิดให้พระองค์ท่านสบาย แต่ได้มีความอดทนต่อความเดือดร้อน แลได้สำแดงใจกล้าใจใหญ่เปนที่สุด ซึ่งท่านทั้งหลายได้มาหาเรา แลมีหลายคนไม่ได้มาเอง แต่มีหนังสือมา เราจึ่งรู้ว่าเมืองฝรังเสศมีความเดือดร้อนเพราะยังไม่ได้จัดการข้างน่า บัดนี้ดูกออฟมาเฮนตาได้อยู่กับบิดาฃองเราทั้งในวันมงคลแลวันปราไชย บัดนี้ท่านได้รักษาเมืองเพียงแต่เรียบร้อย เปนคนซื่อตรง ผู้หนึ่งผู้ใดจะหลอกลวงเอาราชสมบัตินั้นไม่ได้ แต่เมืองซึ่งเรียบร้อยนี้ยังไม่เปนที่เยนใจแก่ราษฎร เพราะไม่มีความแน่ มีแต่สงไสยกลัวว่าผู้หนึ่งผู้ใดเหนท่วงทีจะทำความลำบากในบ้านเมือง จึ่งคนเปนอันมากหยากจะจัดคอวเวรอนเมนต์ให้แน่ให้มั่นคง ให้คนทั้งเมืองแสดงใจให้คนทั้งหมดรู้ว่าคนเปนอันมากเข้าด้วยข้างไหน การที่จับฉลากเปนความรอดกับเมือง เปนหลักที่อาไศรยได้ เปนแรงฃองผู้ที่จะครองเมืองอยู่ได้นาน ในการจับฉลากนี้ไม่มีผู้แพ้ผู้ชนะเปนเมืองเอง ซึ่งได้วิวาทกันเพราะเข้าคลพวก ด้วยเปน (อ่านไม่ออก) การแยกเปนพวก ถ้าจะปฤกษาเมืองดังนี้ คนจะตั้งหน้ามาเข้ากับเราฤๅไม่หาทราบไม่ เรานึกในการนี้ มีความท้อใจ จะมีแรงภอการฤๅไม่ พระราชบิดาฃองเราได้เคยสอนเราว่า ถึงว่าเปนผู้ใหญ่แล้ว อำนาทท่านผู้ครองเมืองเปนฃองหนัก ตัวจะแบกยาก ผู้ที่จะรับการซึ่งเปนการสูงสุดต้องไว้ใจตัวเอง ต้องตั้งใจว่าเปนธุระของเรา ๆ จะต้องทำให้สำเรจ เราถือดังนี้ เหนว่าอายุเราน้อย เหนจะไปได้เพราะถือดังนี้ เรากับพระชนนีที่ได้เลี้ยงดูแลเรามีกะตัญูมาก จะอยู่ด้วยกัน คิดร่ำเรียนฝึกหัดเพื่อการข้างน่า ถ้าแลเมื่อจะปฤกษาราษฎร ๆ จะชอบคอเวรอนเมนต์อื่น เราก็จะรับตามราษฎรได้ตัดสิน ถ้าว่าอีกคราวหนึ่งซึ่งจะเปนที่ ๘ ในการจับฉลาก ชื่อนโปเลออนจะออกในหีบฉลาก เราก็รับตามราษฎรให้รับนั้น เราคิดดังนี้ ซึ่งท่านได้มาจากที่ไกล มาเยี่ยมฟังความคิดฃองเรา ๆ มีความขอบใจมาก ฯลฯ อนึ่งสมเดจพระเจ้าเอมเปรอพระบิดาเจ้าลุวสนโปเลออนคนนี้ได้เสวยราชสมบัติในเมืองฝรั่งเสศ ๑๘ ปี แล้วได้ทำสงครามกับพระเจ้าเอมเปเรอเยอร์มนีย์ พระเจ้าเอมเปรอฝรังเสศปราไชย เมืองฝรั่งเสศจึ่งได้เปนขบถ ไม่ยอมให้พระองค์ท่านเปนเจ้าเอมเปเรอต่อไป ท่านจึ่งได้ไปอาไศรยอยู่ณเมืองอังกฤษจนสิ้นพระชนม์ แลเมืองฝรั่งเสศนั้นหาได้มีเจ้าต่อไปไม่ ว่างอยู่ มีขุนนางใหญ่เปนหัวน่าซึ่งออกชื่อข้างบนแล้วเปนผู้รักษาให้เรียบร้อย แต่ฅนเปนอันมากเสียใจอยู่ด้วยว่าไม่ได้ตั้งธรรมเนียมให้มั่นคงเปนหลักที่จะใช้ต่อไป มีแต่การยุแยงแกล้งจะชิงสมบัติกัน คือเปนพวกเจ้าเอมเปรอเก่านั้นพวกหนึ่ง พวกปอวรบอนเปนเชื้อวงษเจ้าฝรังเสศผู้ครองราชสมบัติก่อนพระเจ้าเอมเปเรอพวกหนึ่ง แลพวกดอมต์ตจามปารค์เปนเชื้อวงษพระเจ้าฝรังเสศเก่าพวกหนึ่ง แลพวกริปับลิกซึ่งจะให้ราษฎรครองเมืองเอง แต่ต่างคน
หน้า:Ratchakitcha Ratchakan Thi Ha (1).pdf/16
หน้าตา