อธิบายจารึกศิลาวัดจุฬามณี

จาก วิกิซอร์ซ
ไปยังการนำทาง ไปยังการค้นหา

ศิลาจารึกวัดจุฬามณี

อธิบายจาฤกศิลาวัดจุฬามณี

ในหนังสือพระราชพงษาวดารฉบับอื่นมีความปรากฎตอน ๑ ว่าสมเด็จพระบรมไตรโลกนารถสร้างวิหารวัดจุฬามณีแล้ว แลเสด็จออกทรงผนวชอยู่วัดจุฬามณี ๘ เดือน ความข้อนี้ ทราบว่าผู้ศึกษาพงษาวดารตั้งแต่ในรัชกาลที่ ๔ ได้พากันค้นหาวัดจุฬามณีในกรุงเก่าไม่พบ แลไม่มีใครรู้ว่า สมเด็จพระบรมไตรโลกนารถทรงผนวชที่วัดจุฬามณีไหน ต่อมาได้หนังสือพระราชพงษาวดารฉบับหลวงประเสริฐ จึ่งทราบชัดว่า สมเด็จพระบรมไตรโลกนารถเสด็จขึ้นไปเสวยราชสมบัติอยู่เมืองพิศณุโลกคราว ๑ ไปทรงผนวชที่วัดจุฬามณีเมืองพิศณุโลก แลจึงได้ความเข้าใจกันในพวกโบราณคดีว่าทำไมผู้ศึกษาพงษาวดารแต่ก่อนจึงหาวัดจุฬามณีในกรุงเก่าไม่พบ ในขณะที่โจทกันอยู่ในเรื่องนี้ สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้ากรมขุนลพบุรีราเมศวร์ เสด็จขึ้นไปตรวจราชการมหาดไทย ที่เมืองพิศณุโลก ไปพบศิลาจาฤกมีอยู่ที่วัดจุฬามณี จึงคัดประทานมาทันลงพิมพ์พร้อมกับเมื่อพิมพ์พระราชพงษาวดารฉบับหลวงประเสริฐครั้งแรก จาฤกนี้เปนพยานว่า สมเด็จพระบรมไตรโลกนารถได้ทรงผนวชที่เมืองพิศณุโลกแน่นอน จึงได้พิมพ์คำจาฤกไว้ด้วย

เนื้อความในจารึก

จลุศักราช ๘๒๖ ปีวอกนักษัตร อันดับน้นนสมเด็จพระรามาธิบดีศรีบรมไตรโลกนารถบพิตรเปนเจ้า ให้สร้างอารามจุฬามณีที่จะเสด็จออกทรงมหาภิเนษกรม ขณะน้นนเอกราชทั้งสามเมือง คือ พญาล้านช้างแลมหาราชพญาเชียงใหม่ แลพญาหงษาวดี ชมพระราชศรัทธา ก็แต่งเครื่องอัฐบริขารให้มาถวาย.

จลุศักราช ๘๒๗ ปีรกานักษัตร เดือนแปดขึ้นสิบสี่ค่ำครุเทพวารสมเด็จพระรามาธิบดีศรีบรมไตรโลกนารถบพิตรเปนเจ้า เสด็จทรงพระผนวช แลสมเด็จพระราชเอารสท่านกราบลงกับพระบาทแล้วก็สู่พระราเชนทรยาน แลท่านก็ให้บวชพระสงฆ์ปริวัตรก่อนห้าพระองค แล้วท่านจึงทรงเครื่องบรรพชิต แลพระสงฆ์บวชโดยเสด็จทั้งสี่คณะ ๒๓๔๘ พระองค์ แต่สมเด็จพระรามาธิบดีศรีบรมไตรโลกนารถบพิตรเปนเจ้าทรงพระผนวชอยู่ได้แปดเดือนสิบห้าวัน ครั้นเถิงเดือนห้าสมเด็จพระเอารสท่านแลพฤฒามาตย์ทั้งหลายถวายบังคมขออัญเชิญพระองค์เสด็จลาผนวช ช่วยครองราษฎรกรรมทั้งปวง ท่านก็เสด็จปริวัตร แล้วก็ล่องลงมายังกรุงพระมหานครศรีอยุทธยา.

พุทธศักราชได้ ๒๒๒๒ ปีปลาย ๑๐ เดือนห้าวันวอกโทศก (จุล ศักราช ๑๐๔๒) รุ่งแล้วห้าโมง หลวงสิทธิมหาดเล็กรับพระราชโองการแลหมื่นราชสังฆการีรับหมายรับผ้าพระราชทาน ให้พระครูธรรมไตรโลกนารถราชมุนีสีลวิสุทธาจารย์อธิการณอารามจุลามณีทาบรอยพระพุทธบาท ด้วยพระเดชสมเด็จบรมบพิตรพระราชสมภารธรรมิกราชาธิราชเจ้าผู้ประเสริฐในภพมีพระโองการตรัสให้อนุญาต ให้ไปประดิษ ฐานไว้ณอารามวัดจุฬามณีเปนที่นมัสการ แต่สมณะพราหมณาจารยแลประชาราษฎรอันมิได้มานมัสการพระพุทธบาท แลจึงพระราชทานแผ่นศิลาควร (ถุทุณา) พระพุทธบาทแลแผ่นศิลาแผ่นหนึ่งให้ลงจาฤกพระราชวงษาวดารแลพระราชตำราแลกัลปนาข้าพระจุลามณีอันประจุพระ เกษาแลเปนข้าพระพุทธบาท ลุศักราช ๑๐๔๓ ปีรกาตรีณิศกวันสุกรขึ้นค่ำหนึ่งยามศุกร ๑๐ ชั้นฤกษ ๒๑ รับพระพุทธบาทประดิษฐานไว้ในมณฑป

ตำรานี้พิจารณาแล้ว แลปิดตรามนุษถือสมุดพระศรีสุเรนทราธิบดี อภัยพิริยาพรหมเทพราชมาตยาธิบดีศรีกลาสมุด สมุหพระสุรัสวดีประจำอักษรไว้กลาง (ขหนบวน) ศกเดือนอ้ายขึ้นสิบเบ็จค่ำรกานักษัตรตรีณิศก จึงพระศรีสรรเพ็ชสมเด็จพระรามาธิบดีศรีสินทร บรมมหาจักรพรรดิศวรราชาธิราชเมศวรธรรมิกราชเดโชชัยบรมเทพาดิ เทพตรีภูวนาธิเบศรโลกเชษฐวิสุทธิมกุฏพุทธางกูรบรมจักรพรรดิศวรธรร มิกราชาธิราชอันประเสริฐ เสด็จอยู่ในพระที่นั่งศรีสุริยาศน์อมรินทราชมหาสถานโดยอุตราภิมุข จึงพระพิมลธรรมอนันตญาณสุทธอุดม ราชกระวีศรีสงฆบรินายกติปิฎกธรวรญาณคำภีรสธรรมราชมุณีบพิตรถวายพระพรทูลพระกรุณา ว่าเมืองพิศณุโลกแต่ก่อนนั้น มีข้าพระเปนกัลปนาพระราชทานอุทิศไว้สำหรับพระอาราม แลบัดนี้ข้าพระทั้งปวงแตกฉานซ่านเซนอยู่แลคนเปนเดิมข้าพระไปอยู่อื่นนั้นควรภิกษุ... (ศิลาชำรุด)..... ทังสิบแปดคนนี้เปนข้าพระณอารามจุลามณี.............(ชำรุด)..... สิบแปดคนนี้แลถวายไว้ให้คงเปนข้าพระณอารามจุลามณีตามเดิมมาแต่ก่อนแล้ว ถ้าบุคคลผู้ใดแลเอาคนข้าพระสิบแปดคนอันพระกัลปนาพ..... (ชำรุด) ........ท่านไว้เปนข้าพระอารามพระจุลามณีไปใช้สอยกิจราชการ......(ชำรุด)......ไปทำสิ่งใดสิ่งหนึ่ง......(ชำรุด) บุท......(ชำรุด)..........จงไปตกนรกหมกไหม้ใต้บาดาลได้ทุกข์นิรันดรแล้วอย่าได้พบพระพุทธพระธรรมพระสงฆ์จงทุกชาติเลย