๑๐. โพชฺฌงฺควิภโงฺค 2

จาก วิกิซอร์ซ
ไปยังการนำทาง ไปยังการค้นหา

๑๐. โพชฺฌงฺควิภโงฺค

๑. สุตฺตนฺตภาชนียํ

ปฐมนยวณฺณนา

๔๖๖. ปติฎฺฐานํ อิธ สํสาเร อวฎฺฐานํ, ตสฺส มูลํ กิเลสาติ อาห ‘‘กิเลสวเสน ปติฎฺฐาน’’นฺติฯ ปติฎฺฐานาย ปน พฺยาปาราปตฺติ กมฺมนฺติ วุตฺตํ ‘‘อภิสงฺขารวเสน อายูหนา’’ติฯ ยสฺมา กิเลเสสุ ตณฺหาทิฎฺฐิโย ตณฺหาทิฎฺฐิจริตานํ วิเสสโต สํสารนายิกา, กิเลสสหิตเมว จ กมฺมํ ปติฎฺฐานาย โหติ, น เกวลํ, ตสฺมา วุตฺตํ ‘‘ตณฺหาทิฎฺฐีหิ…เป.… อายูหนา’’ติฯ ตถา ตณฺหาย ภวสฺสาทภาวโต, ทิฎฺฐิยา วิภวาภินนฺทนภูตาย วิภวาภิสงฺขรณภาวโต ‘‘ตณฺหาวเสน ปติฎฺฐานํ, ทิฎฺฐิวเสน อายูหนา’’ติ วุตฺตํฯ ทิฎฺฐีสุปิ อโนฺตมุขปฺปวตฺตาย ภวทิฎฺฐิยา วิเสสโต สํสาเร อวฎฺฐานํ, ยโต โอลียนาติ วุจฺจตีติ อาห ‘‘สสฺสตทิฎฺฐิยา ปติฎฺฐาน’’นฺติฯ พหิมุขปฺปวตฺตาปิ วิภวทิฎฺฐิ ภวาภิสงฺขรณํ นาติวตฺตตีติ วุตฺตํ ‘‘อุเจฺฉททิฎฺฐิยา อายูหนา’’ติฯ ลยาปตฺติ ยถารทฺธสฺส อารมฺภสฺส อนิฎฺฐานํ อโนฺตสโงฺกจภาวโตติ อาห ‘‘ลีนวเสน ปติฎฺฐาน’’นฺติฯ อุทฺธตาปตฺติ อนุปายภูตา พฺยาปาราปตฺติ อสโงฺกจภาวโตติ วุตฺตํ ‘‘อุทฺธจฺจวเสน อายูหนา’’ติฯ ตถา โกสชฺชปกฺขิกตฺตา จ กามสุขานุโยคสฺส อุทฺธจฺจปกฺขิกตฺตา จ อตฺตกิลมถานุโยคสฺส ตทุภยวเสน ปติฎฺฐานายูหนา วุตฺตา, อิตรํ วุตฺตนยานุสาเรน เวทิตพฺพํฯ อิธาติ อิมิสฺสา สโมฺมหวิโนทนิยาฯ อวุตฺตานนฺติ ‘‘กิเลสวเสน ปติฎฺฐาน’’นฺติอาทีนํ วเสน เวทิตพฺพา ปติฎฺฐานายูหนาติ โยชนาฯ

สมปฺปวเตฺต ธเมฺมติ ลีนุทฺธจฺจวิรเหน สมปฺปวเตฺต สมฺปยุตฺตธเมฺมฯ ปฎิสญฺจิกฺขตีติ ปติรูปํ สงฺกเลติ คเณติ ตุเลติฯ เตนาห ‘‘อุปปตฺติโต อิกฺขตี’’ติฯ ตทากาโรติ ปฎิสงฺขานากาโร อุปปตฺติโต อิกฺขนากาโรฯ เอวญฺจ กตฺวาติ ปฎิสงฺขานสภาวตฺตา เอว อุเปกฺขาสโมฺพชฺฌงฺคสฺสฯ ปจฺฉิมปจฺฉิมการณภาโวติ ปจฺฉิมสฺส ปจฺฉิมสฺส การณภาโวฯ ปุริมํ ปุริมญฺหิ ปจฺฉิมสฺส ปจฺฉิมสฺส วิเสสปจฺจโยติฯ

๔๖๗. อวิปรีตกายาทิสภาวคฺคหณสมตฺถตาย พลวตี เอว สติฯ ปญฺญา คหิตา สติเนปเกฺกนาติ อโตฺถฯ เอวํจิโตฺตติ เอวํ ลาภสกฺการสิโลกสนฺนิสฺสิตจิโตฺตฯ จิรกตวตฺตาทิวเสนาติ จิรกตวตฺตาทิสีเสนฯ ‘‘วุโตฺต’’ติ อิมินาปิ ‘‘กตฺวา อาห กายวิญฺญตฺติํ…เป.… โกฎฺฐาส’’นฺติ โยชนาฯ

ปเรสนฺติ น อนนฺตรานํฯ สเพฺพสํ…เป.… โยเชตพฺพา ‘‘สเพฺพ โพชฺฌงฺคา สเพฺพสํ ปจฺจยวิเสสา โหนฺติเยวา’’ติฯ กาเมตีติ กาโม, อสฺสาทนวเสน อามสตีติ อามิสํ, กาโมว อามิสนฺติ กามามิสํ, กิเลสกาโมฯ วตฺถุกาโม ปน อามสียตีติ อามิสํฯ เอวํ เสสทฺวยมฺปิฯ เตสุ โลกียนฺติ เอตฺถ สุขวิเสสาติ โลโก, อุปปตฺติวิเสโสฯ วฎฺฎํ สํสาโรฯ กามสฺสาทวเสน ปวโตฺต โลโภ กามามิสํฯ ภววิเสสปตฺถนาวเสน ปวโตฺต โลกามิสํฯ วิภโว นาม กิมตฺถิโย, โก วา ตํ อภิปเตฺถยฺยาติ วฎฺฎานุเคธภูโต โลโภ วฎฺฎามิสนฺติ จ วทนฺติฯ ตทารมฺมณนฺติ ตสฺสา ตณฺหาย อารมฺมณํ, รูปาทิฯ โลกธมฺมา ลาภาทโยฯ วุตฺตาวเสสา สพฺพาว ตณฺหา สํสารชนโก ราโคฯ

ปฐมนยวณฺณนา นิฎฺฐิตาฯ

ทุติยนยวณฺณนา

๔๖๘-๙. สเพฺพ สตฺตาติ กามภวาทีสุ, สญฺญีภวาทีสุ, เอกโวการภวาทีสุ จ สพฺพภเวสุ สเพฺพ สตฺตาฯ อาหารโต ฐิติ เอเตสนฺติ อาหารฎฺฐิติกา, ปจฺจยฎฺฐิติกาฯ เยน ปจฺจเยน เต ติฎฺฐนฺติ, โส เอโกว ธโมฺม ญาตปริญฺญาสงฺขาตาย ‘‘อาหารฎฺฐิติกา’’ติ อภิญฺญาย อภิเญฺญโยฺยฯ เทฺว ธาตุโยติ สงฺขตาสงฺขตธาตุโยฯ ติโสฺส ธาตุโยติ กามธาตุรูปธาตุอรูปธาตุโยฯ ปญฺจ วิมุตฺตายตนานีติ ‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ อญฺญตโร วา ครุฎฺฐานิโย’’ติอาทินา (ที. นิ. ๓.๓๒๒, ๓๕๕; อ. นิ. ๕.๒๖) อาคตานิ วิมุจฺจนการณานิฯ อนุตฺตริยานีติ ทสฺสนานุตฺตริยาทีนิ ฉ อนุตฺตริยานิฯ นิทฺทสวตฺถูนีติ เยหิ การเณหิ นิทฺทโส โหติ, ตานิ นิทฺทสวตฺถูนิ นามฯ เทสนามตฺตเญฺจตํฯ ขีณาสโว หิ ทสวโสฺส หุตฺวา ปรินิพฺพุโต ปุน ทสวโสฺส น โหติฯ น เกวลญฺจ ทสวโสฺส, นววโสฺสปิ…เป.… เอกมุหุตฺติโกปิ น โหติเยว ปุน ปฎิสนฺธิยา อภาวา, อฎฺฐุปฺปตฺติวเสน ปเนวํ วุตฺตํฯ ตานิ ปน ‘‘อิธ, ภิกฺขุ, สิกฺขาสมาทาเน ติพฺพจฺฉโนฺท โหตี’’ติอาทินา (ที. นิ. ๓.๓๓๑) สุเตฺต อาคตานิเยวฯ ‘‘สมฺมาทิฎฺฐิสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส มิจฺฉาทิฎฺฐิ นิชฺชิณฺณา โหตี’’ติอาทีนิ (ที. นิ. ๓.๓๖๐; อ. นิ. ๑๐.๑๐๖) ทส นิชฺชรวตฺถูนิฯ ขนฺธาทโยติ ขนฺธายตนธาตาทโยฯ วินนฺธนนฺติ ‘‘ภวาทิวินนฺธนเฎฺฐน วานํ วุจฺจติ ตณฺหา’’ติ ทเสฺสติฯ คมนนฺติ อสฺสาทนวเสน อารมฺมเณ ปวตฺติมาหฯ เตน วุตฺตํ ‘‘ปิยรูปสาตรูเปสู’’ติฯ

วิปสฺสนาสหคตนฺติ เวทิตพฺพํ วิญฺญตฺติสมุฎฺฐาปกตฺตาฯ ‘‘มคฺคํ อปฺปตฺตํ กายิกํ วีริย’’นฺติ วิเสเสตฺวา วุตฺตตฺตา ปน โลกุตฺตรวีริยมฺปิ ปริยาเยน กายิกํ นาม อตฺถีติ ทีปิตํ โหติฯ

รูปาวจเร ปีติสโมฺพชฺฌโงฺคติ น วุจฺจตีติ อาห ‘‘รูปาวจเร…เป.… ปฎิกฺขิตฺตา’’ติฯ ยถา วิปสฺสนาสหคตา ปีติ ปริยาเยน ‘‘ปีติสโมฺพชฺฌโงฺค’’ติ วุจฺจติ, เอวํ รูปาวจเร ปีติ นิเพฺพธภาคิยา วตฺตพฺพา สิยาฯ เอวํ ลพฺภมานาปิ อลพฺภมานํ อุปาทาย น วุตฺตาฯ ‘‘อวิตกฺกอวิจารา’’ติ วิเสสนํ สนฺตปณีตาย ปีติยา ทสฺสนตฺถํฯ โพชฺฌงฺคภูตาติ ปริยายโพชฺฌงฺคภูตาฯ อวิตกฺกอวิจาโร ปีติ…เป.… น วุโตฺต สวิตกฺกสวิจารตฺตา ตสฺสฯ น หิ กามาวจรา อวิตกฺกอวิจารา ปีติ อตฺถิฯ

อิธ วุโตฺต ปริยาเยนาติ อโตฺถฯ มคฺคปฎิเวธานุโลมนโต วิปสฺสนาย วิย ปาทกชฺฌาเนสุปิ สติอาทโย ‘‘โพชฺฌงฺคา’’เตฺวว วุจฺจนฺตีติ อาห ‘‘นิเพฺพธภาคิยตฺตา น ปฎิกฺขิปิตโพฺพ’’ติฯ เอวํ กสิณชฺฌานาทีสุ โพชฺฌเงฺค อุทฺธรนฺตานํ อธิปฺปายํ วตฺวา อนุทฺธรนฺตานํ อธิปฺปายํ วตฺตุํ ‘‘อนุทฺธรนฺตา ปนา’’ติอาทิมาหฯ เต หิ อาสเนฺนกนฺตกิจฺจนิพฺพตฺตีหิ วิปสฺสนากฺขเณ โพชฺฌเงฺค อุทฺธรนฺติ, น ฌานกฺขเณ ตทภาวโตฯ เตนาห ‘‘วิปสฺสนากิจฺจสฺส วิย…เป.… น อุทฺธรนฺตี’’ติฯ กสิณนิสฺสโนฺท อรูปานีติ อาห ‘‘ตทายตฺตานี’’ติฯ

ทุติยนยวณฺณนา นิฎฺฐิตาฯ

ตติยนยวณฺณนา

๔๗๐-๑. โวสฺสชฺชนํ ปหานํ โวสฺสโคฺค, โวสฺสชฺชนํ วา วิสฺสฎฺฐภาโว นิราสงฺกานุปฺปเวโสติ อาห ‘‘โวสฺสคฺคสโทฺท…เป.… ทุวิธตา วุตฺตา’’ติฯ วิปสฺสนากฺขเณ ตทงฺคตนฺนินฺนปฺปกาเรน, มคฺคกฺขเณ สมุเจฺฉทตทารมฺมณกรณปฺปกาเรนฯ

ตติยนยวณฺณนา นิฎฺฐิตาฯ

สุตฺตนฺตภาชนียวณฺณนา นิฎฺฐิตาฯ

๒. อภิธมฺมภาชนียวณฺณนา

๔๗๒. อุเปกฺขนมุเปกฺขาสโมฺพชฺฌงฺคสฺส สภาโว, โส จ สมาธิวีริยสโมฺพชฺฌโงฺค วิย สมฺปยุตฺตานํ อูนาธิกภาวพฺยาวโฎ อหุตฺวา เตสํ อนูนานธิกภาเว มชฺฌตฺตาการปฺปวตฺตีติ อิมมตฺถํ อาห ‘‘อุเปกฺขนวเสนา’’ติอาทินาฯ ตตฺถ อุปปตฺติโต อิกฺขนนฺติ ปฎิสงฺขานมาหฯ

อภิธมฺมภาชนียวณฺณนา นิฎฺฐิตาฯ

โพชฺฌงฺควิภงฺควณฺณนา นิฎฺฐิตาฯ

งานนี้ประกอบด้วยงานย่อยหลายส่วนซึ่งอยู่ในบังคับแห่งลิขสิทธิ์หลายเรื่องต่างกัน เช่น งานอันลิขสิทธิ์หมดอายุ และงานที่ไม่มีลิขสิทธิ์ อย่างไรก็ดี งานนี้ทุกส่วนล้วนเป็นสาธารณสมบัติแล้ว
ส่วนบทประพันธ์:
PD-icon.svg งานนี้เป็นสาธารณสมบัติ เพราะการคุ้มครองลิขสิทธิ์หมดอายุลงแล้ว ตามมาตรา ๑๙ และมาตรา ๒๐ แห่ง พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. ๒๕๓๗ ซึ่งว่า

"มาตรา ๑๙

  "ภายใต้บังคับมาตรา ๒๑ และมาตรา ๒๒ ลิขสิทธิ์ตามพระราชบัญญัตินี้ ให้มีอยู่ตลอดอายุของผู้สร้างสรรค์ และมีอยู่ต่อไปอีกเป็นเวลาห้าสิบปี นับแต่ผู้สร้างสรรค์ถึงแก่ความตาย

  "ในกรณีที่มีผู้สร้างสรรค์ร่วม ลิขสิทธิ์ในงานดังกล่าวให้มีอยู่ตลอดอายุของผู้สร้างสรรค์ร่วม และมีอยู่ต่อไปอีกเป็นเวลาห้าสิบปีนับแต่ผู้สร้างสรรค์ร่วมคนสุดท้ายถึงแก่ความตาย

  "ถ้าผู้สร้างสรรค์ หรือผู้สร้างสรรค์ร่วม ทุกคนถึงแก่ความตาย ก่อนที่ได้มีการโฆษณางานนั้น ให้ลิขสิทธิ์ดังกล่าวมีอายุห้าสิบปีนับแต่ได้มีการโฆษณาเป็นครั้งแรก

  "ในกรณีที่ผู้สร้างสรรค์เป็นนิติบุคคล ให้ลิขสิทธิ์มีอายุห้าสิบปีนับแต่ผู้สร้างสรรค์ได้สร้างสรรค์ขึ้น แต่ถ้าได้มีการโฆษณางานนั้นในระหว่างระยะเวลาดังกล่าว ให้ลิขสิทธิ์มีอายุห้าสิบปีนับแต่ได้มีการโฆษณาเป็นครั้งแรก

"มาตรา ๒๐

  "งานอันมีลิขสิทธิ์ตามพระราชบัญญัตินี้ที่ได้สร้างสรรค์ขึ้น โดยผู้สร้างสรรค์ใช้นามแฝง หรือไม่ปรากฏชื่อผู้สร้างสรรค์ ให้ลิขสิทธิ์มีอายุห้าสิบปีนับแต่ได้สร้างสรรค์งานนั้นขึ้น แต่ถ้าได้มีการโฆษณางานนั้นในระหว่างระยะเวลาดังกล่าว ให้ลิขสิทธิ์มีอายุห้าสิบปีนับแต่ได้มีการโฆษณาเป็นครั้งแรก

  "ในกรณีที่รู้ตัวผู้สร้างสรรค์ ให้นำมาตรา ๑๙ มาใช้บังคับโดยอนุโลม"

Flag of Thailand.svg


ส่วนอื่น ๆ:
PD-icon.svg งานนี้ไม่มีลิขสิทธิ์ ตามมาตรา ๗ แห่ง พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. ๒๕๓๗ เนื่องจากงานนี้เป็น
  • (๑) ข่าวประจำวัน และข้อเท็จจริงต่าง ๆ ที่มีลักษณะเป็นเพียงข่าวสารอันมิใช่งานในแผนกวรรณคดี แผนกวิทยาศาสตร์ หรือแผนกศิลปะ
  • (๒) รัฐธรรมนูญ และกฎหมาย
  • (๓) ระเบียบ ข้อบังคับ ประกาศ คำสั่ง คำชี้แจง และหนังสือโต้ตอบของกระทรวง ทบวง กรม หรือหน่วยงานอื่นใดของรัฐหรือของท้องถิ่น
  • (๔) คำพิพากษา คำสั่ง คำวินิจฉัย และรายงานของทางราชการ
  • (๕) คำแปลและการรวบรวมสิ่งต่าง ๆ ตาม (๑) ถึง (๔) ที่กระทรวง ทบวง กรม หรือหน่วยงานอื่นใดของรัฐหรือของท้องถิ่นจัดทำขึ้น
Thai government Garuda emblem (Version 2).svg