มงคลสูตรคำฉันท์

จาก วิกิซอร์ซ
มงคลสูตรคำฉันท์
พระราชนิพนธ์:
ต้นฉบับคัดจาก มงคลสูตรคำฉันท์ พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราวุธ พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ร. ศ. ๑๓๐ พิมพ์ในงานพระราชทานเพลิงศพ พลเอกประพัทธ์ กุวานนท


นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมา สมฺพุทฺธสฺสฯ

ต้นมงคลสูตร[แก้ไข]

(๑) ยญฺจ ทฺวาทส วสฺสานิ จินฺตยึสฺ สเทวกา
สิบสองฉนำเหล่า นรอีกสุเทวา
รวมกันและตริหา สิริมังคะลาใด
(๒) จิรสฺสํ จินฺตยนฺตาปิ เนว ชานิสุ มํคลํ
จกฺกวาฬสหสฺเสสุ ทสสุ เยน ตตฺตกํ
กาลํ โกลาหลํ ชาตํ ยาว พฺรหฺมเวสนา
เทวามนุษทั่ว พหุภพประเทศใน
หมื่นจักรวาฬได้ ดำริห์สิ้นจิรังกาล
แล้วยังบ่รู้มง - คะละสมมโนมาลย์
ด้วยกาละล่วงนาน บ่มิได้ประสงค์สม
ได้เกิดซึ่งโกลา - หะละยิ่งมโหดม
ก้องถึง ณ ชั้นพรหม ธสถิตสเทือนไป
(๓) ยํ โลกนาโถ เทเสสิ
องค์โลกนาถเทศน์ วรมังคลาใด
(๔) สพฺพปาปวินาสนํ
ยังปาปะปวงให้ ทุษะเสื่อมวินาศมล
(๕) ยํ สุตฺวา สพฺพทุกฺเขหิ มุจฺจนฺตาสํขิยา นรา
ชนหลายบ่พึงนับ ผิสดับสุมงคล
ใดแล้วและรอดพ้น พหุทกขะยายี
(๖) เอวมาทิคุณูเปตํ มํคลนฺตมฺภฌาม เส.
เราควรจะกล่าวมง - คะละอันประเสริฐที่
ประกอบด้วยคุณามี วรอัตถะเฉิดเฉลา

มงคลสูตร[แก้ไข]

          (๑) เอวมฺเม สุตํ.
          องค์พระอานนท์ท่านเล่า ว่าข้าพเจ้า
ได้ฟังมาแล้วดังนี้
          (๒) เอกํ สมยํ ภควา
          สมัยหนึ่งพระผู้มี พระภาคชินสีห์
ผู้โลกนาถจอมธรรม์
          (๓) สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม.
          ประทับ ณ เชตะวัน วิหาระอัน
อนาถบิณฑิกไซร้
          จัดสร้างอย่างดีที่ใน สาวัตถีให้
เป็นที่สถิตสุขา
          (๔) อถ โข อญฺญตรา เทวตา
          ครั้งนั้นแลเทวะดา องค์หนึ่งมหา -
นุภาพมหิทธิ์ฤทธี
          (๕) อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา
          ล่วงประถมยามราตรี เธอเปล่งรัสมี
อันเรืองระยับจับเนตร์
          (๖) เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา
          แสงประกายเธอปลั่งยังเขต สวนแห่งเจ้าเชต
สว่างกระจ่างทั่วไป
          (๗) เยน ภควา เตนุปสํกมิ
          องค์ภควันนั้นไซร์ ประทับแห่งใด
ก็เข้าไปถึงที่นั้น
          (๘) อุปสํกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา
          ครั้นเข้าใกล้แล้วจึ่งพลัน ถวายอภิวันท์-
แด่องค์สมเด็จทศพล
          (๙) เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ.
          แล้วยืนที่ควรดำกล เสงี่ยมเจียมตน
แสดงเคารพนบศีร์
          (๑๐) เอกมนฺตํ ฐิตา โข สา เทวตา
          เมื่อเทวดายืนดี สมควร ณ ที่
ข้างหนึ่งดังกล่าวแล้วนั้น
          (๑๑) ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ ฯ
          จึ่งได้ทูลถามภควัน ด้วยถ้อยประพันธ์
เป็นพระคาถาบรรจง
พหู เทวา มนุสฺสา จ มํคลานิ อจินฺตยุํ
อากํขมานา โสตฺถานํ พฺรูหิ มํคลมุตฺตมํฯ
เทพอีกมนุษหวัง คติโสตถิจำนง
โปรดเทศะนามง คะละเอกอุดมดี
(ฝ่ายองค์สมเด็จชินสีห์ ตรัสตอบวาที
ด้วยพระคาถาไพจิตร์)
๑. อเสวนา จ พาลานํ ปณฺฑิตานญฺจ เสวนา
ปูชา จ ปูชนียานํ เอตมฺมํคลมุตฺตมํ
หนึ่งคือบ่คบพาล เพราะจะพาประพฤติผิด
หนึ่งคบกะบัณฑิต เพราะจะพาประสพผล
หนึ่งกราบและบูชา อภิบูชะนีย์ชน
ข้อนี้แหละมงคล อดิเรกอุดมดี
๒. ปฏิรูปเทสวาโส จ ปุพฺเพ จ กตปุญฺญตา
อตฺตสมฺมาปณิธิ จ เอตมฺมํคลมุตฺตมํ
ความอยู่ประเทศซึ่ง เหมาะและควรจะสุขี
อีกบุญญะการที่ ณ อดีตะมาดล
อีกหมั่นประพฤติควร ณ สะภาวะแห่งตน
ข้อนี้แหละมงคล อดิเรกอุดมดี
๓. พาหุสจฺจญฺะ สิปฺปญฺจ วินฺโย จ สุสิกฺขิโต
สุภาสิตา จ ยา วาจา เอตมฺมํคลมุตฺตมํ
ความได้สดับมาก และกำหนดสุวาที
อีกศิลปะศาสตร์มี จะประกอบมนุญการ
อีกหนึ่งวินัยอัน นรเรียนและเชี่ยวชาญ
อีกคำเพราะบรรสาน ฤดิแห่งประชาชน
ทั้งสี่ประการล้วน จะประสิทธิ์มนุญผล
ข้อนี้แหละมงคล อดิเรกอุดมดี
๔. มาตาปิตุอุปฏฺฐานํ ปุตฺต ทารสฺส สํคโห
อนากุลา จ กมฺมนฺตา เอตมฺมํคลมุตฺตมํ
บำรุงบิดามา- ตุระด้วยหทัยปรีย์
หากลูกและเมียมี ก็ถนอมประหนึ่งตน
การงานกระทำไป บ่มิยุ่งและสับสน
ข้อนี้แหละมงคล อดิเรกอุดมดี
๕. ทานญฺจ ธมฺมจริยา จ ญาตกานญฺจ สํคโห
อนวชฺชานิ กมฺมานิ เอตมฺมํคลมุตฺตมํ
ให้ทาน ณ กาลควร และประพฤติสุธรรมศรี
อีกสงเคราะห์ญาติที่ ปฏิบัติบำเรอตน
กอบกรรมะอันไร้ ทุษะกลั้วและมัวมล
ข้อนี้แหละมงคล อดิเรกอุดมดี
๖. อารตี วิรติ ปาปา มชฺชปานา จ สํยโม
อปฺปมาโท จ ธมฺเมสุ เอตมฺมํคลมุตฺตมํ
ความงดประพฤติบาป อกุศลบ่ให้มี
สำรวมวรินทรีย์ และสุราบ่เมามล
ความไม่ประมาทใน พหุธรรมะโกศล
ข้อนี้แหละมงคล อดิเรกอุดมดี
๗. คารโว จ นิวาโต จ สนฺตุฏฺฐิ จ กตญฺญุตา
กาเลนฺน ธมฺมสฺสวนํ เอตมฺมํคลมุตฺตมํ
เคารพ ณ ผู้ควร จะประณตและน้อมศีร์
อีกหนึ่งมิได้มี จะกระด้างและจองหอง
ยินดี ณ ของตน บ่มิโลภทยานปอง
อีกรู้คุณาของ นรผู้ประคองตน
ฟังธรรมะโดยกา- ละเจริญคุณานนท์
ข้อนี้แหละมงคล อดิเรกอุดมดี
๘. ขฺนตี จ โสวจสฺสตา สมณานญฺะ ทสฺสนํ
กาเลนฺน ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมํคลมุตฺตมํ
มีจิตตะอดทน และสถิต ณ ขันตี
อีกหนึ่งบ่พึงมี ฤดิดื้อทนงหาญ
หนึ่งเห็นคณาเลิด สมณาวราจารย์
กล่าวธรรมะโดยกาล วรกิจจะโกศล
ทั้งสี่ประการล้วน จะประสิทธิ์มนุญผล
ข้อนี้แหละมงคล อดิเรกอุดมดี
๙. ตโป จ พฺรหฺมจริยญฺจ อริยสจฺจาน ทสฺสนํ
นิพฺพานสจฺฉิกิริยา จ เอตมฺมํคลมุตฺตมํ
เพียรเผากิเลสล้าง มละโทษะยายี
อีกประการหนึ่งประพฤติดี ดุจะพรหมพิสุทธ์สรรพ์
เห็นแจ้ง ณ สี่องค์ พระอะรียะสัจอัน
อาจนำมนุษผัน ติระข้ามทเลวน
อีกทำพระนิพพา- นะประจักษะแก่ชน
ข้อนี้แหละมงคล อดิเรกอุดมดี
๑๐. ผุฏฺฐสฺส โลกธมฺเมหิ จิตฺตํ ยสฺส น กมฺปติ
อโสกํ วิรชํ เขมํ เอตมฺมํคลมุตฺตมํ
จิตใครผิได้ต้อง วรโลกะธรรมศรี
แล้วย่อมบ่พึงมี จะประหวั่นฤกังวล
ไร้โศกธุลีสูญ และสบายบ่มั่วมล
ข้อนี้แหละมงคล อดิเรกอุดมดี
๑๑. เอตาทิสานิ กตฺวาน สพฺพตฺถมปราชิตา
สพฺพตฺถ โสตฺถึ คจฺฉนฺติ ตนฺเตสํ มํคลมุตฺตมนฺติ
เทวามนุษทำ วรมงคะลาฉนี้
เป็นผู้ประเสริฐที่ บ่มิแพ้ ณ แห่งหน
ย่อมถึงสวัสดี สิริทุกประเทศดล
ข้อนี้แหละมงคล อดิเรกอุดมดี

คำอนุโมทนา[แก้ไข]

คำฉันท์ประพันธะอธิบาย วรสูตระอันมี
นามว่าพระมังคะละฉนี้ ฤก็จบบรีบูรณ์
ตูข้ามิใช่วรปะริญ ณะผิแต่งบ่ถูกมูล
ขอผู้ปะริญญะอนุกูล และประดิษฐะแก้ไข
ข้ามุ่งประพันธ์พจนะเพื่อ จะจำแนกกำนัลให้
แด่ญาติและมิตระสหทัย ดุจะของสนองคุณ
ที่ท่านประกอบกรุณะให้ วรวัตถุเพื่อจุน
เจือสุขดะนูณวรสุน- ทะระวารเฉลิมชนม์
ขอบใจสุมิตร์และวรญาติ และประสาทพระพรดล
สมจิตรสะมิทธิศุภะผล พหุแม้นมโนหมาย
เต อทฺธลทฺธา สุขิตา วิรุฬหา พุทฺธสาสเน
อโรคา สุขิตา โหถ สห สพฺเพหิ ญาติภิ
ขอท่านบุรุษนา- ริสุมิตระทั้งหลาย
จงรับประโยชน์กาย ฤดิสุขและหรรษา
อีกทั้งเจริญใน วรพุทธะศาสนา
ไร้โรคะบีฑา ฤดิสุขและเปรมปรีด์
พร้อมทั้งคณาญา- ติก็จงเจริญศรี
สมดังพระพรที่ ดนุมุ่งอำนวยสรรพ์
ภวตุ สพฺพมํคลํ รกฺขนฺตุ สพฺเพเทวตา
รตนตฺตยานุภาเวน สทา โสตฺถี ภวนฺตุ เต
ขอสรรพะมงคล สิริมี ณ ท่านพลัน
ขอเทวะเทวัน บริรักษะท่านไว้
ด้วยอานุภาพแห่ง วรรัตน์วิเศษไตรย์
ทุกเมื่อเจริญใน สิริโสตถิถ้วนเทอญ