ข้ามไปเนื้อหา

จดหมายเหตุ เรื่อง พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงประชวรฯ/อธิบายประกอบ

บุคคล

[แก้ไข]

สถานที่

[แก้ไข]

วัน

[แก้ไข]
  • วันจันทร์ ขึ้น 5 ค่ำ เดือน 11 ปีมะโรง สัมฤทธิศก จ.ศ. 1230 — ตรงกับวันที่ 21 กันยายน พ.ศ. 2411[8]
  • วันจันทร์ แรม 13 ค่ำ เดือน 10 ปีมะโรง สัมฤทธิศก จ.ศ. 1230 — ตรงกับวันที่ 14 กันยายน พ.ศ. 2411[9]
  • วันปวารณา — ดู วันพฤหัสบดี ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 11 ปีมะโรง สัมฤทธิศก จ.ศ. 1230
  • วันพุธ ขึ้น 7 ค่ำ เดือน 11 ปีมะโรง สัมฤทธิศก จ.ศ. 1230 — ตรงกับวันที่ 23 กันยายน พ.ศ. 2411[10]
  • วันพุธ ขึ้น 9 ค่ำ เดือน 10 ปีมะโรง สัมฤทธิศก จ.ศ. 1230 — ตรงกับวันที่ 26 สิงหาคม พ.ศ. 2411[9]
  • วันพุธ ขึ้น 14 ค่ำ เดือน 11 ปีมะโรง สัมฤทธิศก จ.ศ. 1230 — ตรงกับวันที่ 30 กันยายน พ.ศ. 2411[11]
  • วันพุธ แรม 8 ค่ำ เดือน 10 ปีมะโรง สัมฤทธิศก จ.ศ. 1230 — ตรงกับวันที่ 9 กันยายน พ.ศ. 2411[9]
  • วันพฤหัสบดี ขึ้น 14 ค่ำ เดือน 11 ปีชวด ฉศก จ.ศ. 1166 — ตรงกับวันที่ 18 ตุลาคม พ.ศ. 2347[12]
  • วันพฤหัสบดี ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 11 ปีมะโรง สัมฤทธิศก จ.ศ. 1230 — ตรงกับวันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2411[13] เป็นวันมหาปวารณาในปีนั้น
  • วันพฤหัสบดี แรม 12 ค่ำ เดือน 3 ปีมะแม ตรีศก จ.ศ. 1233 — คำนวณได้ตรงกับวันที่ 6 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2414 แต่เป็นวันอังคาร[1]
  • วันเพ็ญ ขึ้นสิบห้าค่ำ วันนี้ — ดู วันพฤหัสบดี ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 11 ปีมะโรง สัมฤทธิศก จ.ศ. 1230
  • วันเพ็ญ เดือนสิบเอ็ด — ดู วันพฤหัสบดี ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 11 ปีมะโรง สัมฤทธิศก จ.ศ. 1230
  • วันมหาปวารณา — ดู วันพฤหัสบดี ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 11 ปีมะโรง สัมฤทธิศก จ.ศ. 1230
  • วันศุกร์ แรม 1 ค่ำ เดือน 11 ปีมะโรง สัมฤทธิศก จ.ศ. 1230 — ตรงกับวันที่ 2 ตุลาคม พ.ศ. 2411
  • วันอังคาร ขึ้น 13 ค่ำ เดือน 11 ปีมะโรง สัมฤทธิศก จ.ศ. 1230 — ตรงกับวันที่ 29 กันยายน พ.ศ. 2411[11]
  • วันอังคาร แรม 14 ค่ำ เดือน 10 ปีมะโรง สัมฤทธิศก จ.ศ. 1230 — ตรงกับวันที่ 15 กันยายน พ.ศ. 2411[8]
  • วันอังคาร ขึ้น 6 ค่ำ เดือน 11 ปีมะโรง สัมฤทธิศก จ.ศ. 1230 — ตรงกับวันที่ 22 กันยายน พ.ศ. 2411[10]
  • วันอาทิตย์ ขึ้น 11 ค่ำ เดือน 11 ปีมะโรง สัมฤทธิศก จ.ศ. 1230 — ตรงกับวันที่ 27 กันยายน พ.ศ. 2411[10]
  • วันอาทิตย์ ขึ้น 13 ค่ำ เดือน 10 ปีมะโรง สัมฤทธิศก จ.ศ. 1230 — ตรงกับวันที่ 30 สิงหาคม พ.ศ. 2411[9]

เวลา

[แก้ไข]
  • เช้าสองโมง — ได้แก่ 8 นาฬิกา ตามระบบ 24 ชั่วโมง
  • เช้าสามโมงเศษ — ได้แก่ 9 นาฬิกาเศษ ตามระบบ 24 ชั่วโมง
  • เช้าสี่โมงเศษ — ได้แก่ 10 นาฬิกาเศษ ตามระบบ 24 ชั่วโมง
  • เช้าห้าโมงเศษ — ได้แก่ 11 นาฬิกาเศษ ตามระบบ 24 ชั่วโมง
  • เต็มปฐมยาม — ได้แก่ 21 นาฬิกา ตามระบบ 24 ชั่วโมง[14]
  • ทุ่มเศษ — ได้แก่ 19 นาฬิกาเศษ ตามระบบ 24 ชั่วโมง
  • บ่ายห้าโมงเศษ — ได้แก่ 17 นาฬิกาเศษ ตามระบบ 24 ชั่วโมง
  • ยามหนึ่ง — ได้แก่ 18–21 นาฬิกา ตามระบบ 24 ชั่วโมง, ในกรณีที่หมายถึงเวลาสวรรคต ได้แก่ 21 นาฬิกา ตามระบบ 24 ชั่วโมง[14]
  • สองยาม — ได้แก่ 21–24 นาฬิกา ตามระบบ 24 ชั่วโมง
  • สี่ทุ่มเศษ — ได้แก่ 22 นาฬิกาเศษ ตามระบบ 24 ชั่วโมง

อื่น ๆ

[แก้ไข]
  • นกตุ๊ด — อาจหมายถึง นกในนาฬิกากุ๊กกู (cuckoo clock) ในข้อความว่า "นกตุ๊ดก็ร้องขึ้นตุ๊ดหนึ่ง"
  • พระพุทธบุศยรัตนจักรพรรดิพมลมณีมัย — ได้แก่ พระพุทธบุษยรัตน์จักรพรรดิพิมลมณีมัย พระพุทธรูปในพระบรมมหาราชวัง
  • พระแสงองค์ใหญ่องค์เล็ก — ได้แก่ พระแสงที่จักรพรรดินโปเลียนที่ 3 แห่งฝรั่งเศส ถวายใน พ.ศ. 2410 พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 4[15] ว่า เป็นพระแสงกระบี่องค์หนึ่ง (คือ "องค์ใหญ่" ตามจดหมายเหตุนี้) ถวายรัชกาลที่ 4 กับพระแสงกระเบาองค์หนึ่ง (คือ "องค์เล็ก" ตามจดหมายเหตุนี้) ถวายพระราชโอรสพระองค์ใหญ่ของรัชกาลที่ 4 คือ สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าจุฬาลงกรณ์ กรมขุนพินิตประชานาถ มีการถวายในวันจันทร์ แรม 6 ค่ำ เดือน 8 ปีเถาะ นพศก จ.ศ. 1229 ตรงกับวันที่ 22 กรกฎาคม พ.ศ. 2410 ณ พระที่นั่งอนันตสมาคมองค์เก่า นอกจากนี้ ปรามินทร์ เครือทอง[6] ว่า พระแสงองค์ใหญ่มีจารึกว่า "ของเอมปเรอฝรั่งเศสถวายพระเจ้าแผ่นดินสยาม" และองค์เล็กมีจารึกว่า "ของยุพราชกุมารฝรั่งเศสถวายพระยุพราชกุมารสยาม"
  • เรือเจ้าพระยา — ได้แก่ เรือหลวงเจ้าพระยาลำแรก
  • อนาถปิณฑิโกวาทะ — ได้แก่ อนาถปิณฑิโกวาทสูตร พระสูตรในพระไตรปิฎก

เชิงอรรถ

[แก้ไข]

อ้างอิง

[แก้ไข]
  1. ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 ปรามินทร์ เครือทอง (2547, น. 40)
  2. ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 ปรามินทร์ เครือทอง (2547, น. 44)
  3. ↑ ปรามินทร์ เครือทอง (2547, น. 41)
  4. ↑ 4.0 4.1 4.2 ปรามินทร์ เครือทอง (2547, น. 42)
  5. ↑ ปรามินทร์ เครือทอง (2547, น. 43–44)
  6. ↑ 6.0 6.1 ปรามินทร์ เครือทอง (2547, น. 43)
  7. ↑ มหาวิทยาลัยศิลปากร (2558)
  8. ↑ 8.0 8.1 ทิพากรวงศมหาโกษาธิบดี (ขำ บุนนาค), เจ้าพระยา (2548, น. 321)
  9. ↑ 9.0 9.1 9.2 9.3 ทิพากรวงศมหาโกษาธิบดี (ขำ บุนนาค), เจ้าพระยา (2548, น. 320)
  10. ↑ 10.0 10.1 10.2 ทิพากรวงศมหาโกษาธิบดี (ขำ บุนนาค), เจ้าพระยา (2548, น. 323)
  11. ↑ 11.0 11.1 ทิพากรวงศมหาโกษาธิบดี (ขำ บุนนาค), เจ้าพระยา (2548, น. 324)
  12. ↑ ทิพากรวงศมหาโกษาธิบดี (ขำ บุนนาค), เจ้าพระยา (2548, น. (5))
  13. ↑ ทิพากรวงศมหาโกษาธิบดี (ขำ บุนนาค), เจ้าพระยา (2548, น. 327)
  14. ↑ 14.0 14.1 ปรามินทร์ เครือทอง (2547, น. 45)
  15. ↑ ทิพากรวงศมหาโกษาธิบดี (ขำ บุนนาค), เจ้าพระยา (2548, น. 239)

บรรณานุกรม

[แก้ไข]
  • ทิพากรวงศมหาโกษาธิบดี (ขำ บุนนาค), เจ้าพระยา. (2548). พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 4 ของเจ้าพระยาทิพากรวงศมหาโกษาธิบดี. (พิมพ์ครั้งที่ 6). กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง. ISBN 9749528115.
  • ปรามินทร์ เครือทอง (บรรณาธิการ). (2547). จดหมายเหตุรัชกาลที่ 4 สวรรคต วันสุดท้ายของกษัตริย์นักปราชญ์. กรุงเทพฯ: มติชน. ISBN 9743232036.
  • มหาวิทยาลัยศิลปากร, สำนักหอสมุดกลาง. (2558). ประตูในเขตพระบรมมหาราชวัง. สืบค้นจาก http://www.resource.lib.su.ac.th/rattanakosin/index.php/2014-10-27-08-52-05/2014-10-29-01-27-45/2015-10-15-04-25-28/2015-10-15-04-29-51