นิราศพระประธม

จาก วิกิซอร์ซ
Jump to navigation Jump to search
 


๏________ถวิลวันจันทร์ทิวาขึ้นห้าค่ำ

 

ลงนาวาคลาเคลื่อนออกเลื่อนลำ
น้ำค้างย้อยพรอยพรมเป็นลมว่าว
มาลับเหมือนเดือนดับพยับโพยม
โอ้หน้าหนาวคราวนี้เป็นที่สุด
พี่เห็นนางห่างเหยังเรรวน

        ที่ปลูกรักจักได้ชื่นทุกคืนค่ำ
ที่ชื่นเชยเคยรักเหมือนหลักประโคน
ยังเหลือแต่แม่ศรีสาครอยู่
จะเชิญเจ้าเท่าไรก็ไม่ลง

        วัดระฆังตั้งแต่เสร็จสำเร็จศพ
โอ้แลเหลียวเปลี่ยวใจกระไรเลย
จนนาวาคลาคล่องเข้าคลองกว้าง
ตลาดแพแลตลอดเขาทอดพวน
ทุกเรือนแพแลลับระงับเงียบ
ในอากาศกลาดเกลื่อนด้วยเดือนดาว
โอ้บางกอกกอกเลือดให้เหือดโรค
แม้นได้แก้วแววตามายาใจ

        ดูวังหลังยังไม่ลืมที่ปลื้มจิต
มายามดึกนึกถึงที่พึ่งพิง
บางหว้าน้อยน้อยจิตด้วยพิสมัย
หมายว่ารักจักได้พึ่งเหมือนหนึ่งน้อง
ถึงวัดทองหมองเศร้าให้เหงาเงียบ
สงสารฉิมนิ่มน้องสองนารี
ขอบุญญาอานิสงส์จำนงสนอง
ศิวาลัยไตรภพจบสกล
ทั้งแก้วเนตรเกสรามณฑาทิพย์
จะเกิดไหนได้อยู่คู่ชีวัน

        วัดประขาวขาวเหลือเชื่อไม่ได้
แม่หม้ายสาวขาวโศกโฉลกมี
โอ้เคราะห์กรรมจำคลาดนิราศร้าง
ทั้งเกลียดลิ้นนินทาพาลาเลว
เสียดายแต่แม่ศรีเจ้าพี่เอ๋ย
เหมือนดอกไม้ไกลแดนเพราะแตนตอม

        บางบำหรุเหมือนบำรุบำรุงรัก
ไม่เหมือนนึกตรึกตรองเพราะสองราย
พอสิ้นแพแลล้วนสวนสงัด
ยิ่งดึกดาววาววามดังตามโคม
บางขุนนนท์ต้นลำภูดูหิ่งห้อย
จังหรีดร้องซ้องเสียงเรียงเรไร
บางระมาดมาดหมายสายสวาท
แสนสวาทมาดหมายมาหลายเดือน
วัดไก่เตี้ยไม่เห็นไก่เห็นไทรต่ำ
หอมระกำก็ยิ่งช้ำระกำใจ
ถึงสวนหลวงหวงห้ามเหมือนความรัก
แต่รวยรินกลิ่นผกาบุปผาพวง
โอ้ไม้ต้นคนเฝ้าแต่เสาวรส
แต่โกสุมภุมรินมาบินวอน
ดึกกำดัดสัตว์อื่นไม่ตื่นหมด
ระรวยรินกลิ่นโศกมาโบกโบย

พอเสียงย่ำยามสองกลองประโคม
อนาถหนาวนึกเคยได้เชยโฉม
ยิ่งทุกข์โทมนัสในใจรัญจวน
ไม่มีนุชแนบชมเมื่อลมหวน
มิได้ชวนเจ้าไปชมประธมประโทนฯ

ก็เตี้ยต่ำตายฝอยกรองกร๋อยโกร๋น
ก็หักโค่นขาดสูญประยูรวงศ์
ไปสิงสู่เสน่หานางสาหงส์
ให้คนทรงเสียใจมิได้เชย

ไม่พานพบภคินีเจ้าพี่เอ๋ย
มาชวดเชยโฉมหอมถนอมนวล
ตำบลบางกอกน้อยละห้อยหวน
แลแต่ล้วนเรือตลาดไม่ขาดคราว
ยิ่งเย็นเยียบยามดึกให้นึกหนาว
เป็นลมว่าวเฉื่อยฉิวหวิวหวัวใจ
แต่ความโศกนี้จะกอกออกที่ไหน
แล้วก็ไม่พักกอกดอกจริงจริง

เคยมีมิตรมากมายทั้งชายหญิง
อนาถนิ่งน้อยหน้าน้ำตานอง
น้อยหรือใจจืดจางให้หมางหมอง
เห็นเจ้าของขายหน้าทั้งตาปี
เย็นยะเยียบหย่อมหญ้าป่าช้าผี
มาปลงที่เมรุทองทั้งสองคน
ช่วยส่งสองศรีสวัสดิ์ไปปัฏิสนธิ์
ประจวบจนได้พบประสบกัน
จงลอยลิบลุล่วงถึงสรวงสวรรค์
อย่ามีอันตรายเป็นเหมือนเช่นนี้

ด้วยดวงใจเจ้ามันคล้ำดำมิดหมี
เหมือนแม่ศรีสาครฉะอ้อนเอว
เพราะขัดขวางความในเหมือนไขว่เฉลว
เหมือนควันเปลวปลิวต้องให้หมองมอม
จะชวดเชยชวดชิดสนิทสนอม
ใครแปลงปลอมปลิดสอยมันต่อยตาย

จะพึ่งพักพิศวาสเหมือนมาดหมาย
เห็นฝักฝ่ายเฟือนลงด้วยทรงโลม
พยุพัดฮือฮือกระพือโหม
น้ำค้างโซมแสนหนาวให้เปล่าใจ
เหมือนเพชรพร้อยพรอยพร่างสว่างไสว
จะแลไหนเงียบเหงาทุกเหย้าเรือน
ว่าสมมาดเหมือนใจแล้วไม่เหมือน
มีแต่เคลื่อนแคล้วคลาดประหลาดใจ
กอระกำแกมสละขึ้นไสว
ระกำไม่เหมือนระกำที่ช้ำทรวง
เหลือที่จักจับต้องเป็นของหลวง
ระรื่นร่วงเรณูฟูขจร
ยังปรากฏกลิ่นกล่อมหอมเกสร
ไม่ดับร้อนร่วงกลิ่นให้ดิ้นโดย
แต่นกกดร้องเร้ากระเหว่าโหวย
โอ้โศกโรงเหมือนพี่ร้างมาทางจร

 


        ถึงบางขวางปางก่อนว่ามอญขวาง
ทำยกย่างขวางแขวนแสนแสงอน
วัดพิกุลฉุนกลิ่นระรินรื่น
เหมือนพิกุลอุ่นทรวงพวงมาลัย
โอ้ยามนี้มิได้เชยเหมือนเคยชื่น
พระพายโชยโรยรินกลิ่นลำดวน
บางสนามนึกขามแต่หนามเสี้ยน
ที่กีดขวางทางความแต่หนามเตย
ถึงสวนแดนแสนเสียดายสายสวาท
ไปสวรรค์ชั้นบนคนละแดน

       ถึงวัดเกดเจตนาแต่การะเกด
เคยสบเนตรเกษน้อยกลอยฤทัย
น้ำค้างพรมลมชายระบายโบก
เหมือนโศกร้างห่างเหเสน่ห์นวล
เห็นรักน้ำคร่ำคร่าไม่น่ารัก
แต่ละต้นผลลูกดังผูกพวง
เหมือนรักคนคนรักทำยักยอก
แม้นยางลูกถูกหัตถ์ก็กัดลาม

       วัดชะลอใครหนอชะลอฉลาด
ช่วยชะลอวรลักษณ์ที่รักทรง
ถนอมแนบแอบอุ้มประทุมน้อย
เมื่อปลื้มใจไสยาอนาทร

       เห็นคลองขวางบางกรวยระทวยจิต
เคยร่วมสุขทุกข์ร้อนแต่ก่อนมา
แต่ก่อนกรรมทำสัตว์ให้พลัดพราก
เคยไปมาหาน้องในคลองนี้
สงสารบุตรสุดเศร้าทุกเช้าค่ำ
เขม้นมองคลองบ้านดูมารดา
ยิ่งตรอมตรึกดึกดื่นสะอื้นอั้น
เหมือนนิ่มน้องร้องเรียกสำเหนียกนาน

       บางสีทองคลองบ้านน้ำตาลสด
เหมือนปากพี่สีทองของน้องน้อย
ทุกวันนี้พี่ก็เฒ่าเราก็หง่อม
โอ้จอมพี่สีทองของน้องยา

       บางอ้อช้างโอ้ช้างที่ร้างโขลง
พี่คลาดแคล้วแก้วตาให้อาลัย


เดี๋ยวนี้นางไทยลาวแก่สาวสอน
ถึงนางมอญก็ไม่ขวางเหมือนนางไทย
โอ้หอมชื่นเช่นกับรสแป้งสดใส
ที่เคยใส่หัตถ์หอมถนอมนวล
มาหอมรื่นแต่ดอกไม้ที่ในสวน
เหมือนจะชวนชื่นใจเมื่อไกลเชย
หนามทุเรียนรักฉีกอีกเจ้าเอ๋ย
ไม่น่าเชยน่าชังล้วนรังแตน
มาสิ้นชาติชนมโลกให้โศกแสน
ไม่ร่วมแผ่นภพโลกยิ่งโศกใจ

ไม่สมเจตนาน่าน้ำตาไหล
มาจำไกลกลืนกลั้นที่รัญจวน
หอมดอกโศกเศร้าสร้อยละห้อยหวน
มาถึงสวนโศกช้ำระกำทรวง
จะเด็ดหักเสียก็ได้เขาไม่หวง
ก็โรยร่วงเปล่าหมดไม่งดงาม
จะเก็บดอกเด็ดผลคนก็ขาม
เหมือนรำรามรักรายริมชายพง

เอาอาวาสมาไว้ให้อาศัยสงฆ์
ให้มาลงเรือร่วมนวมที่นอน
แขนจะคอยเคียงวางไว้ต่างหมอน
จะกล่าวกลอนกล่อมขนิษฐ์ให้นิทรา

ไม่ลืมคิดนิ่มน้อยละห้อยหา
โอ้สิ้นอายุเจ้าได้เก้าปี
จึงจำจากนิ่มน้องให้หมองศรี
เห็นแต่ที่ท้องคลองนองน้ำตา
ด้วยเป็นกำพร้าแม่ชะแง้หา
เช็ดน้ำตาโซมซาบลงกราบกราน
จนไก่ขันเอื้อนเอกวิเวกหวาน
เจียนจะขานหลงแลชะแง้คอย

อร่อยรสซาบซ่านหวานคอหอย
เป็นคู่บอกดอกสร้อยสักรวา
เธอเป็นจอมเราเป็นจนต้องบ่นหา
เมื่อไรจะพาพิมน้อยมากลอยใจ

มาอยู่โรงรักป่าน้ำตาไหล
เหมือนอกไอยราร้างฝูงนางพัง

 


      พอจวนรุ่งฝูงนกวิหคร้อง
กระเหว่าหวานขานเสียงสำเนียงดัง
อโณทัยไตรตรัสจำรัสแสง
หอมดอกไม้หลายพรรณให้รัญจวน
โอ้บุปผาสารพัดที่กลัดกลีบ
ให้ชื่นชุ่มภุมรินสิ้นทั้งปวง
แต่ดอกฟ้าส่าหรีเจ้าพี่เอ๋ย
จะกลัดกลิ่นสิ้นรสเพราะมดตอม

       ถึงวัดสักเหมือนพึ่งรักที่ศักดิ์สูง
แม้นดอกฟ้าคลาเคลื่อนหล่นเลื่อนลอย
บางขนุนขุนกองมีคลองกว้าง
เป็นเรื่องหลังครั้งคราวท้าวอู่ทอง
สุดาใดได้เพื่อนอย่าเฟือนพี่
อันน้ำในใจรักช่วยตักเติม
บางนายไกรไกรทองอยู่คลองนี้
ไปเข่นฆ่าชาละวันให้พลันตาย
ได้ครอบครองสองสาวชาวพิจิตร
เหมือนตัวพี่นี้ได้ครองแต่น้องยา
ถึงคลองขวางบางระนกโอ้อกพี่
ไปอุ้มแก้วแววตาพาจรัล
คงร่วมเรือเมื่อว่าตื่นสะอื้นอ้อน
ให้แย้มสรวลชวนเสบยเฝ้าเชยชิม
บางคูเวียงเสียงเงียบเซียบสงัด
ดูรูปนางบางคูเวียงเหมือนเหนียงนา
เห็นโรงหีบหนีบอ้อยเขาคอยป้อน
เห็นน้ำอ้อยย้อยรางที่อ่างเรียง
อันลำอ้อยย่อยยับเหมือนกับอก
เขาโหมไฟในโรงโขมงควัน
โอ้น้ำในใจคนเหมือนต้นอ้อย
ต้องหันหีบหนีบแตกให้แหลกลำ


ประสานซ้องเซ็งแซ่ดังแตรสังข์
เหมือนชาววังหวีดเสียงสำเนียงนวล
กระจ่างแจ้งแจ่มฟ้าพฤกษาสวน
เหมือนกลิ่นนวลน้ำกุหลาบซึ่งซาบทรวง
ครั้นรุ่งรีบบานงามไม่ห้ามหวง
ได้ซาบทรวงเสาวรสไม่อดออม
มิหล่นเลยละให้หมู่แมงภู่สนอม
จนหายหอมแลกลอกเหมือนดอกกลอย

สูงกว่าฝูงเขาเหินเห็นเกินสอย
จะได้คอยเคียงรับประคับประคอง
ว่าเดิมบางชื่อถนนเขาขนของ
แต่คนร้องเรียกเฟือนไม่เหมือนเดิม
เหมือนมณีนพรัตน์ฉัตรเฉลิม
ให้พูนเพิ่มพิศวาสอย่าคลาดคลาย
ชื่อจึงมีมาทุกวันเหมือนมั่นหมาย
เป็นยอดชายเชี่ยวชาญการวิชา
สมสนิทนางตะเข้เสน่หา
จะเกื้อหน้าพางามขึ้นครามครัน
แม้นปีกมีเหมือนหนึ่งนกจะผกผัน
มาด้วยกันกับทั้งคู่ที่อยู่ริม
จะคอยช้อนโฉมอุ้มไม่หยุมหยิม
กว่าจะอิ่มอกแอบแนบนิทรา
เป็นจังหวัดเวียงสวนล้วนพฤกษา
ไม่เหมือนหน้านางนั่งในวังเวียง
มีคนต้อนควายตวาดไม่ขาดเสียง
โอ้พิศเพียงชลนาพี่จาบัลย์
น้ำอ้อยตกเหมือนน้ำตาพี่กว่าขัน
เหมือนอ้นอั้นอกกลุ้มรุมระกำ
ข้างปลายกร่อยชืดชิมไม่อิ่มหนำ
นั่นแลน้ำจึงจะหวานเพราะจานเจือ

 


       ถึงบางม่วงง่วงจิตคิดถึงม่วง
มะม่วงงอมหอมหวนเหมือนนวลเนื้อ
เห็นต้นรักหักโค่นต้นสนัด
เหมือนตัดรักหักสวาทขาดอาลัย

       ถึงบางใหญ่ให้จอดทอดประทับ
เมื่อกินข้าวเขาก็หักใบรักมา
อร่อยนักรักอ่อนปลาช่อนย่าง
อยากรู้จักรักใคร่พึ่งได้ชิม
โอ้รักต้นคนรักเขาหักให้
แต่รักน้องต้องประสงค์ถึงงงงวย

       เสพอาหารหวานคาวเมื่อคราวยาก
แต่มะแป้นแกนในจะไปคืน
เห็นสิ่งของน้องรักฟักจันอับ
พี่จรจากฝากชิดสนิทมา
แผ่นขนุนวุ้นแท่งของแห้งสิ้น
ได้ชื่นชิมอิ่มหนำทั้งลำเรือ

       แล้วเข้าทางบางใหญ่ครรไลล่อง
เห็นสิ่งไรในจังหวัดรัถยา
แม้นแก้วตามาเห็นเหมือนเช่นนี้
ไม่แจ้งนามถามพี่จะชี้ชวน
ที่ริมน้ำง้ำเงื้อมจะเอื้อมหัก
ไม่เหมือนหมายสายสวาทมาขาดกลาง


ต้องจากทรวงเสียใจอาลัยเหลือ
มิรู้เบื่อบางม่วงเหมือนดวงใจ
เป็นรอยตัดรักขาดให้หวาดไหว
ด้วยเห็นใจเจ้าเสียแล้วเจ้าแก้วตา

เข้าเทียบกับกิ่งรักไม่พักหา
จิ้มปลาร้าลองดูด้วยอยู่ริม
เปรียบเหมือนนางเนื้อนุ่มที่หยุมหยิม
ชอบแต่จิ้มปลาร้าจึงพารวย
ไม่พักได้เด็ดรักไม่พักฉวย
ใครไม่ช่วยชักนำให้กล้ำกลืน

ล้วนของฝากเฟื่องฟูค่อยชูชื่น
ของอื่นอื่นอักโขล้วนโอชา
แช่อิ่มพลับผลชิดเป็นปริศนา
เหมือนแก้วตาตามติดมาชิดเชื้อ
แต่ละชิ้นชูใจอาลัยเหลือ
เพราะน้องเนื้อนพคุณกรุณา

ไปตามคลองเคลื่อนคล้อยละห้อยหา
สะอื้นอาลัยถึงคะนึงนวล
จะยินดีด้วยดอกไม้ที่ในสวน
ชมลำดวนดอกส้มต้นนมนาง
เอายอดรักให้น้องเมื่อหมองหมาง
โอ้อ้างว้างวิญญาณ์ในสาคร

 


       บางกระบือเห็นกระบือเหมือนชื่อบ้าน
ลงปลักเปลือกเกลือกเลนระเนนนอน
โอ้อกพี่นี้ก็ร้อนเพราะศรรัก
แม้นเหมือนรสพจมานเมื่อวานซืน
โอ้เปรียบชายคล้ายนกวิหคน้อย
ได้ใกล้เคียงเรียงริมจะอิ่มเอม

       ถึงคลองย่านบ้านบางสุนัขบ้า
เป็นบ้าจิตคิดแค้นด้วยแสนร้าย

       ถึงลำคลองช่องกว้างชื่อบางโสน
โสนออกดอกระย้าริมสาชล
แต่ต้นเบาเขาไม่ใช้เช่นใจหญิง
เห็นตะโกโอ้แสนแค้นตะโก
พอสุดสวนล้วนแต่เหล่าเถาสวาด
ชื่อสวาดพาดเพราะเสนาะนาม
สวาดต้นคนต้องแล้วร้องอุ่ย
จนชั้นลูกถูกต้องเป็นกองกลาง
ริมลำคลองท้องทุ่งดูวุ้งเวิ้ง
ดอกบัวเผื่อนเกลื่อนกลาดดาษดา

       ถึงบ้านใหม่ธงทองริมคลองลัด
ขอความรักหนักแน่นให้แสนตรง
ได้ชมวัดศรัทธาสาธุสะ
นาวาล่องคล่องแคล่วเขาแจวเจน
ดูชาวบ้านพรานปลาทำลามก
เป็นทุ่งนาป่าไม้รำไรราย


แสนสงสารสัตว์นาฝูงกาสร
เหมือนจะร้อนรนร่ำทุกค่ำคืน
ถึงฝนสักแสนห่าไม่ฝ่าฝืน
จะชูชื่นใจพี่ด้วยปรีดิ์เปรม
จะเลื่อนลอยลงสรงกับหงส์เหม
แสนเกษมสุดสวาทไม่คลาดคลาย

เหมือนขี้ข้านอกเจ้าเฉาฉงาย
ใครใกล้กรายเกลียดกลัวทุกตัวคน

สะอื้นโอ้อ้างว้างมากลางหน
บ้างร่วงหล่นแลงามเมื่อยามโซ
เบาจริงจริงเจียวใจเหมือนไม้โสน
ถึงแสนโซสิ้นคิดไม่ติดตาม
ขึ้นพ้นพาดเพ่งพิศให้คิดขาม
แต่ว่าหนามรกระชะกะกาง
ด้วยรุกรุยรกเรื้อรังเสือสาง
เปรียบเหมือนอย่างลูกสวาทศรียาตรา
ด้วยน้ำเจิ่งจอกผักขึ้นหนักหนา
สันตะวาสายติ่งต้นลินจง

ที่หน้าวัดเห็นเขาปักเสาหงส์
เหมือนคันธงแท้เที่ยงอย่าเอียงเอน
ไหว้ทั้งพระปฏิมามหาเถร
เฟือยระเนนน้ำพร่างกระจ่างกระจาย
เที่ยวดักนกยิงเนื้อมาเถือขาย
พวกหญิงชายชาวเถื่อนอยู่เรือนโรง

 


       ที่ริมคลองสองฝั่งเขาตั้งบ้าน
ถึงชะวากปากช่องชื่อคลองโยง
มีบ้านช่องสองฝั่งชื่อบางเชือก
ที่เรือน้อยลอยล่องค่อยคล่องไป
เวทนากาสรสู้ถอนถีบ
ถึงแสนชาติจะมาเกิดกำเนิดกาย

       ตามแถวทางกลางย่านนั้นบ้านว่าง
เจ๊กจีนใหม่ไทยมั่งไปตั้งโรง
ดูทุ่งกว้างวางเวกหมอกเมฆมืด
ฝูงวิหคนกกาเที่ยวหากิน
บ้างเดินดินบินว่อนขึ้นร่อนร้อง
ค้อนหอยย่องมองปลาแข้งขายาว
กระทุงทองล่องเลื่อนดูเกลื่อนกลาด
มีต่างต่างยางกรอกนกดอกบัว
นกกระจาบคาบคุ่มอีลุ้มร่อน
เห็นยางเจ่าเซาจับคอยสับปลา
โอ้ดูนกอกใจให้ไหวหวาด
เห็นสิ่งไรใจพี่ไม่มีเพลิน

       จะออกช่องคลองโยงเห็นโรงบ้าน
โอ้แผ่นฟ้ามาตากถึงภาคพื้น
เจ้าหนูน้อยพลอยว่าฟ้าตกน้ำ
แม้นแดนดินสิ้นฟ้าสุราลัย


น่าสำราญเรียงรันควันโขมง
เป็นทุ่งโล่งลิบลิ่วหวิวหวิวใจ
ล้วนตมเปือกเปอะปะสวะไสว
ที่เรือใหญ่โป้งโล้งต้องโยงควาย
เขาตีรีบเร่งไปน่าใจหาย
อย่าเป็นควายรับจ้างที่ทางโยง

เขาปลูกสร้างศาลาเปิดฝาโถง
ขุดร่องน้ำลำกระโดงเขาโยงดิน
บรรพตพืดภูผาพนาสิณฑ์
ตามที่ถิ่นเขตแคว้นทุกแดนดาว
ริมขอบหนองนกกระกรุมคุ่มคุ่มขาว
อีโก้งก้าวโก้งเก้งเขย่งตัว
ไม่คลาคลาดคลอเคลียเหมือนเมียผัว
เที่ยวเดินยั้วเยี้ยย่องที่ท้องนา
ดูว้าว่อนเวียนเร่ในเวหา
นกกระสาซ่องซ่องค่อยย่องเดิน
ยามนิราศเริดร้างมาห่างเหิน
ส่วนเรือเดินด่วนไปใจจะคืน

เขาเรียกลานตากฟ้าค่อยพาชื่น
น่าจะยืนหยิบเดือนได้เหมือนใจ
ใครช่างดำยกฟ้าขึ้นมาได้
จะเปล่าใจจริงจริงทั้งหญิงชาย

 


       โอ้ฟังบุตรสุดสวาทฉลาดเปรียบ
ถึงแขวงแควแลลิ่วชื่องิ้วราย
งามเสงี่ยมเอี่ยมอิ่มเมื่อพริ้มพักตร์
แสนสุภาพกราบก้มประนมนิ้ว

       ถึงย่านน้ำสำประทวนรำจวนจิต
ไปลอบโลมโฉมเฉกที่เมฆบัง

       ถึงปากน้ำลำคลองที่ท้องทุ่ง
มีรางรองสองชั้นทำคันโพง
น่าชมบุญขุนพัฒน์ไม่ขัดข้อง
เมียน้อยน้อยพลอยเป็นสุขไรจุกเจิม
ทุกวันนี้มีทรัพย์เขานับถือ
สงสารจนอ้นอั้นให้ตันใจ

       ริมลำคลองสองฝั่งสะพรั่งพฤกษ์
นกอีลุ้มคุ่มขาบจิบจาบโจน
บนไม้สูงฝูงเปล้านกเค้ากู่
วิเวกใจได้ยินยิ่งดิ้นโดย
พอมืดมนฝนคลุ้มชอุ่มอับ
เสียงลมสั่นบันลือกระพือพัด
ฟ้ากระหึมครึมครั่นให้ปั่นป่วน
แวมสว่างอย่างแก้วดูแวววาว
เพราะนางเอกเมขลาหล่อนล่อแก้ว
เหมือนรักแก้วแววฟ้าสุดาดวง


ต้องทำเนียบนึกไปก็ใจหาย
สะอื้นอายออกความเหมือนนามงิ้ว
ดูน่ารักเรือนผมก็สมผิว
เหมือนโฉมงิ้วงามราวกับชาววัง

เหมือนใจคิดทวนทบตลบหลัง
เปรียบเหมือนนั่งแอบอุ้มทุกทุ่มโมง

เจ๊กเขาหุงเหล้ากลั่นควันโขมง
ผูกเชือกโยงยืนชักคอยตักเติม
มีเงินทองทำทวีภาษีเสริม
ได้พูนเพิ่มวาสนาเสียกว่าไทย
เหมือนเราหรือเขาจะรักมิผลักไส
จนเข้าในปากน้ำสำประโทน

พินิจนึกเหมือนหนึ่งเขียนบ้างเกรียนโกร๋น
กระพือโผนโผผินขึ้นบินโบย
กระลุมพูโพระโดกเสียงโหวกโหวย
ละห้อยโหยหาน้องในคลองลัด
โพยมพยับเป็นพยุระบุระบัด
พิรุณซัดสาดสายลงพรายพราว
เหมือนพี่ครวญคราวทนน้ำฝนหนาว
เป็นเรื่องราวรามสูรอาดูรทรวง
จะให้แล้วแล้วไม่ให้ด้วยใจหวง
เฝ้าหนักหน่วงนึกเหมือนจะเคลื่อนคลา

 


       ถึงบางแก้วแก้วอื่นสักหมื่นแสน
ดูรูปนางบางแก้วไม่แผ้วตา
จนเกินย่านบ้านคลองที่ท้องทุ่ง
ทุกถิ่นเถื่อนเรือนโรงโขมงควัน

       ถึงโพเตี้ยโพต่ำเหมือนคำกล่าว
เป็นเรื่องราวจ้าวฟ้าพระยาพาน
แล้วปลูกพระมหาโพธิบนโขดใหญ่
อันเท็จจริงสิ่งใดเป็นไกลตา

       ที่ท้ายบ้านศาลจ้าวของชาวบ้าน
เห็นคนทรงปลงจิตอนิจจัง
ซึ่งคำปดมดท้าวว่าจ้าวช่วย
อันจ้าวผีนี้ถึงรับก็กลับกลาย
แต่บ้านนอกขอกนาอยู่ป่าเขา
เหมือนถือเพื่อนเฟือนหลงว่าทรงดี

       บางกระชับเหมือนกำชับให้กลับหลัง
วานซืนนี้พี่ได้รับกำชับมา
แต่เป็ดหงส์ลงหาดไม่คลาดคู่
เหมือนเสียทีมีเพื่อนไม่เหมือนใจ

       ถึงวัดสิงห์สิงสู่อยู่ที่นี่
ถึงตัวจากพรากพลัดกำจัดจร


ไม่เหมือนแม้นแก้วเนตรของเชษฐา
ไม่เหมือนหน้าน้องแก้วที่แคล้วกัน
เป็นเขตคุ้งขอบป่าพนาสัณฑ์
เป็นสำคัญเขตโขดโตนดตาล

แต่โตราวสามอ้อมเท่าพ้อมสาน
มาสังหารพระยากงองค์บิดา
เผอิญให้เตี้ยต่ำเพราะกรรมหนา
เขาเล่ามาพี่ก็เล่าให้เจ้าฟัง

บวงสรวงศาลจ้าวผีบายศรีตั้ง
ให้คนทั้งปวงหลงลงอบาย
ไม่เห็นด้วยที่จะได้ดังใจหมาย
ถือจ้าวนายที่ได้พึ่งจึงจะดี
ไม่มีจ้าวนายจึงต้องพึ่งผี
ไม่สู้พี่ได้แล้วเจ้าแก้วตา

กำชับสั่งว่าจะคอยละห้อยหา
ไม่อยู่ช้ากว่ากำชับจะกลับไป
สังเกตดูดังจะพาน้ำตาไหล
ดังดินไร้เส้นหญ้าอนาทร

แต่ใจนี้พี่ไปสิงมิ่งสมร
ยังอาวรณ์หวังเสน่ห์ทุกเวลา

 


       ถึงวัดท่าท่าน้ำดูฉ่ำชื่น
คิดถึงนุชสุดสวาทที่คลาดคลา

       ถึงบ้านกล้วยกล้วยกล้ายเขารายปลูก
กล้วยหักมุกสุกห่ามอร่ามเครือ
คิดถึงเมื่อเรือน้องมาคลองนี้
สะอื้นโอ้โพล้เพล้ถึงเวลา
บ้างเริงร้องซ้องแซ่กรอแกรกรีด
ลูกอ่อนแอแม่ป้อนชะอ้อนเอียง
เอ็นดูนกกกบุตรแล้วสุดเศร้า
หวนสะอื้นฝืนใจอาลัยแล

       ตะวันรอนอ่อนอับพยับแสง
ยังรอรั้งสั่งฟ้าด้วยอาลัย
พระจันทรจรจำรูญข้างบูรพทิศ
โอ้กระต่ายหมายจันทร์ถึงชั้นฟ้า
มนุษย์หรือถือดีว่ามีศักดิ์
ไม่เหมือนเดือนเหมือนกระต่ายเสียดายน้อง

       น้ำค้างพรมลมเฉื่อยเรื่อยเรื่อยริ้ว
เกสรงิ้วปลิวฟ้ามายาใจ
โอ้งิ้วป่าพาหนาวเมื่อคราวยาก
แม้นงิ้วเป็นเช่นงานเมื่อวานซืน
โอ้ดูเดือนเหมือนได้ยลวิมลพักตร์
กระจ่างแจ้งแสงจันทร์ยิ่งรัญจวน


สำราญรื่นร่มไม้ไทรสาขา
จะคอยท่าถามข่าวทุกคราวเครือ

น้ำเต้าลูกเท่ากระติกพริกมะเขือ
อยู่ริมเรือเรียดทางข้างคงคา
จะชวนชี้ชมประเทศกับเชษฐา
สกุณาข้ามฝั่งไปรังเรียง
หวิวหวิวหวีดเวทนาภาษาเสียง
บ้างคู่เคียงเคล้าคลอเสียงซอแซ
เหมือนบุตรเราเคียงข้างไม่ห่างแห
ได้เห็นแต่ตาบน้อยละห้อยใจ

ดูดวงแดงดังจะพาน้ำตาไหล
ค่อยไรไรเรืองลับวับวิญญาณ์
กระต่ายติดแต้มสว่างกลางเวหา
เทวดายังช่วยรับประคับประคอง
มิรับรักเริดร้างให้หมางหมอง
จึงขัดข้องขัดขวางทุกอย่างไป

หนาวดอกงิ้วงิ้วออกดอกไสว
ให้ทราบในทรวงช้ำสู้กล้ำกลืน
สุดจะฝากแฝงหน้าไม่ฝ่าฝืน
จะชูชื่นช่วยหนาวเมื่อคราวครวญ
ไม่ลืมรักรูปงามทรามสงวน
คะนึงหวนนิ่งนอนอ่อนกำลัง

 


       ถึงบ้านธรรมศาลาริมท่าน้ำ
เดชะคำทำคุณการุณัง
ขอสมหวังดังสวาทอย่าคลาดเคลื่อน
หนังสือไทยอธิษฐานสารสุนทร
โอ้เย็นฉ่ำน้ำค้างลงพร่างพร้อย
พอมืดมนฝนพยับอับโพยม

       ถึงถิ่นฐานบ้านเพนียดเป็นเนินสูง
เหตุเพราะนางช้างต่อไปล่อลวง
โอ้อกเพื่อนเหมือนหนึ่งชายที่หมายมาด
ต้องติดบ่วงห่วงรักชักชะโลง
เข้าจอดท่าหน้าเนินเพนียดช้าง
พอประทังบังฝนใต้ต้นไทร
แต่ลูกเล็กเด็กอ่อนนอนชั้นล่าง
โอ้รินรินกลิ่นเกสรขจรเจือ

       หนาวน้ำค้างพร่างพรมจะห่มผ้า
ถึงลมว่าวหนาวยิ่งจะผิงไฟ
สงัดเงียบเยียบเย็นทุกเส้นหญ้า
ไม่เห็นหนต้นไม้พระไทรครึม
ทั้งเป็ดผีปี่แก้วแว่วแว่วหวีด
เสียงหริ่งหริ่งกิ่งไทรเรไรร้อง


เป็นโรงธรรมภาคสร้างแต่ปางหลัง
เป็นที่ตั้งศาสนาให้ถาวร
ให้ได้เหมือนหมายรักในอักษร
จงถาพรเพิ่มรักเป็นหลักโลม
ให้ละห้อยหวนเห็นเหมือนเช่นโฉม
ทรวงจะโทรมเสียเพราะรักที่หนักทรวง

ที่จับจูงช้างโขลงเข้าโรงหลวง
พลายทั้งปวงจึงต้องถูกมาผูกโรง
แสนสวาทหวังงามมาตามโขลง
เสียดายโป่งป่าเขาคิดเศร้าใจ
มีโรงร้างไร้ฝาเข้าอาศัย
พวกผู้ใหญ่หยุดหย่อนเขานอนเรือ
น้ำค้างพร่างพรมพราวให้หนาวเหลือ
เหมือนกลิ่นเนื้อแนบชิดสนิทใน

พออุ่นอารมณ์ระงับได้หลับไหล
แต่หนาวใจจากเจ้าให้เศร้าซึม
แต่สัตว์ป่าปีบร้องก้องกระหึม
เสียงงึมงึมเงาไม้พระไทรคะนอง
จังหรีดกรีดกรีดเกรียวเสียวสยอง
แม่ม่ายสองไนเพราะเสนาะใน

 


       สงสารแต่แม่หม้ายสายสวาท
อ่านหนังสือหรือว่าน้องจะลองใน
แม้นยอมใจให้สัตย์จะนัดน้อง
นี่หลงเพื่อนเหมือนเคี้ยวข้าวเหนียวลาว
โอ้คิดอื่นหมื่นแสนไม่แม้นเหมือน
สงัดเสียงเที่ยงคืนเคยชื่นเชย
จวนจะหลับกลับฝันว่าขวัญอ่อน
พี่เคยเห็นเช่นเคยเชยฉันใด
พอฟื้นกายหายรูปให้งูบง่วง
ยังมีคุ้นอุ่นจิตไม่บิดเบือน
ยังเหลือแต่แพรสีที่พี่ห่ม
แม้นโฉมงามตามมาจะพาจร
โอ้ยามสามยามจากเคยฝากรัก
มาสูญชาติวาสนาน้ำตานอง


นอนอนาถหนาวน่าน้ำตาไหล
เสียดายใจจางจืดไม่ยืดยาว
จะร่วมห้องหายหม้ายทั้งหายหนาว
ลืมข้าวเจ้าเจ้าประคุณที่คุ้นเคย
ที่ร่วมเรือนร่วมเตียงเคียงเขนย
เมื่อไรเลยจะคืนมาชื่นใจ
แนบฉะอ้อนอุ่นจิตพิสมัย
จนชั้นไฝที่ริมปากไม่อยากเฟือน
กำสรดทรวงเสียใจใครจะเหมือน
มาเป็นเพื่อนทุกข์ยากเมื่อจากจร
ขึ้นประธมจะถวายให้สายสมร
เมื่อขวัญอ่อนขึ้นไปชมประธมทอง
ได้ฟูมฟักแฝงเฝ้าเป็นเจ้าของ
มิได้น้องแนบเชยเหมือนเคยเคียง

 


       พอรุ่งรางวางเวงเสียงเครงครื้น
โกกิลากาแกแซ่สำเนียง
กระหึมหึ่งผึ้งบินกินเกสร
น้ำค้างชะประเปรยเชยชะโลม
เสพย์อาหารหวานคาวแต่เช้าชื่น
กับพวกพ้องสองบุตรสุดศรัทธา
กระเหว่าหวานขานเสียงสำเนียงเสนาะ
เห็นรอยเสือเนื้อตื่นอยู่ครื้นเครง
ต้นกรวยไกรไทรสะแกแคแกรกร่าง
หนทางอ้อมค้อมคดต้องลดเลี้ยว
พอแสงแดดแผดร้อนอ่อนอ่อนอุ่น
สุกรป่าช้ามดเหมือนแมวคราว
เด็กเด็กโดดโลดไล่กระต่ายหลบ
สนุกในไพรพนัสรัถยา

       ครั้นถึงวัดพระประธมบรมธาตุ
แลทะมึนทึนเทิ่งดังเชิงเทิน
ประกอบก่อย่อมุมมีซุ้มมุข
เป็นพืดแผ่นแน่นสนิททั้งอิฐปูน
แล้วลดเลี้ยวเที่ยวลอบขอบข้างล่าง
สะพรั่งต้นคนทาลดาวัลย์
เห็นห้องหับลับลี้เป็นที่สงฆ์
พลอยศรัทธาพาเพลินเจริญใจ
เห็นสูงสุดหยุดแลชะแง้แหงน
ต่างอุตส่าห์พยายามต้องตามกัน


ปักษาตื่นต่างเรียกกันเพรียกเสียง
สนั่นเพียงพิณพาทย์ระนาดประโคม
ทรวงภมรเหมือนพี่เคยได้เชยโฉม
พื้นโพยมแย้มสว่างกระจ่างตา
ยังรวยรื่นรินรินกลิ่นบุปผา
ขึ้นเดินป่าไปตามทางเสียงวางเวง
ค้อนทองเคาะค้อนทองเสียงป๋องเป๋ง
ให้กริ่งเกรงโห่ฉาวเสียงกราวเกรียว
น้ำค้างพร่างพร่างชุ่มชอุ่มเขียว
พากันเที่ยวชมเนื้อดูเสือดาว
กระต่ายตุ่นต่างต่างบ้างด่างขาว
เวลาเช้าชักฝูงออกทุ่งนา
จับประจบหกล้มสมน้ำหน้า
ทั้งบรรดาเด็กน้อยก็พลอยเพลิน

สูงทายาทอยู่สันโดษบนโขดเขิน
เป็นโขดเนินสูงเสริมเขาเพิ่มพูน
บุดีบุกบรรจบถึงนพศูล
จงเพิ่มพูนพิสดารอยู่นานครัน
ล้วนรอยกวางทรายเกลื่อนไก่เถื่อนขัน
ขึ้นพาดพันพงพุ่มชอุ่มใบ
เที่ยวธุดงค์เดินมาได้อาศัย
ถึงบันไดดูโกรกชะโงกงัน
ถึงมาตรแม้นบรรลัยคงไปสวรรค์
ขึ้นถึงชั้นบนได้จิตใจมา

 


       สงสารสุดบุตรน้อยก็พลอยขึ้น
ประนมมือถือประทีปเทียนบูชา
ได้สามรอบชอบธรรมเป็นกำหนด
ถวายธูปเทียนบุปผาสุมาลี
เจ้าของคิดอธิษฐานที่บ้านแล้ว
ให้ผาสุกทุกสมรอย่าร้อนรน
ฉันรับฝากอยากจะใคร่ได้เป็นญาติ
ให้รักใคร่ไปทุกวันเห็นทันตา
สาธุสะพระประธมบรมธาตุ
ข้าทำบุญคุณพระช่วยอนุกูล

        หนึ่งขอฝากปากคำทำหนังสือ
สุนทราอาลักษณ์เจ้าจักรพาฬ

       อนึ่งมนุษย์อุตริติต่างต่าง
ให้ฟั่นเฟือนเหมือนเราสาปในกาพย์กลอน

       อนึ่งหญิงทิ้งสัตย์เราตัดขาด
ข้างนอกนวลส่วนข้างในใจสุดา
ถึงรูปชั่วตัวดำระยำยาก
ถึงปากแหว่งแข้งคอดไม่ทอดทิ้ง
จนแก่กกงกเงิ่นเดินไม่รอด
อันหญิงลิงหญิงค่างหญิงอย่างนั้น


ไม่เมื่อยมึนเหมือนผู้ใหญ่ไวหนักหนา
ตั้งวันทาทักษิณด้วยยินดี
กราบประณตกรประนมก้มเกศี
กับเทียนที่ฝากถวายนั้นหลายคน
จงผ่องแผ้วผิวพักตร์ถึงมรรคผล
ประจวบจนจะได้ตรัสด้วยศรัทธา
ทุกทุกชาติไปอย่าขาดเหมือนปรารถนา
ไปเบื้องหน้านั้นขอให้บริบูรณ์
จงทรงศาสนาอยู่อย่ารู้สูญ
ให้เพิ่มพูนสมประโยชน์โพธิญาณ

ให้สืบชื่อชั่วฟ้าสุธาสถาน
พระทรงสารศรีเศวตเกศกุญชร

แล้วเอาอย่างเทียบทำคำอักษร
ต่อโอนอ่อนออกชื่อจึงลือชา

ถึงเนื้อน้ำธรรมชาติไม่ปรารถนา
เหมือนปลาร้าร้ายกาจอุจาดจริง
รู้รักปากรักหน้าประสาหญิง
จะรักยิ่งยอดรักให้หนักครัน
จะสู้กอดแก้วตาจนอาสัญ
ไม่ผูกพันพิศวาสให้คลาดคลา

 


       ขอเดชะพระมหาอานิสงส์
เสน่ห์ไหนให้คนนั้นกรุณา

       หนึ่งน้องหญิงมิ่งมิตรพิศวาส
ขอคุณพระอานิสงส์ช่วยส่งไป

       ที่ยังอยู่คู่เคยไม่เชยอื่น
มั่งมีมิตรพิศวาสไม่ขาดแคลน
นารีใดที่ได้รักแต่ลักลอบ
เผอิญขัดพลัดพรากเพราะยากจน
ให้ได้คู่สู่สมภิรมย์รัก
สืบสกุลพูนสวัสดิ์ในปัถพี
แต่นารีขี้ปดโต้หลดหลอก
ทั้งลิ้นน้องสองลิ้นเพราะหมิ่นชาย
ที่จงจิตพิศวาสอย่าคลาดเคลื่อน
อย่าหมองหมางห่างเหเสน่ห์ใน
เป็นคู่สร้างทางกุศลจนสำเร็จ
ยังมิถึงซึ่งนิพพานสำราญกาย


ซึ่งเราทรงศักราชพระศาสนา
เหมือนในอารมณ์รักประจักษ์ใจ

ซึ่งสิ้นชาติสิ้นภพสบสมัย
ถึงห้องไตรตรึงษ์สถานพิมานแมน

จงปรากฏยศยืนกว่าหมื่นแสน
ให้หายแค้นเคืองทั่วทุกตัวคน
เสน่ห์มอบหมายรักเป็นพักผล
แบ่งกุศลส่งสุดาทุกนารี
ที่สมศักดิ์สมหน้าเป็นราศี
ร่วมชีวีสองคนไปจนตาย
ให้ออกดอกทุกวี่วันเหมือนมั่นหมาย
เป็นแม่หม้ายเท้งเต้งวังเวงใจ
ให้ได้เหมือนหมายมิตรพิสมัย
ได้รักใคร่ครองกันจนวันตาย
สรรเพชญ์โพธิญาณประมาณหมาย
จะกลับกลายเป็นไฉนอย่าไกลกัน

 


        แม้นเป็นไม้ให้พี่นี้เป็นนก
แม้นเป็นนารีผลวิมลจันทร์
แม้นเป็นบัวตัวพี่เป็นแมงภู่
เป็นวารีพี่หวังเป็นมังกร
แม้นเป็นถ้ำน้ำใจใคร่เป็นหงส์
แม้นเนื้อเย็นเป็นเทพธิดา
กว่าจะถึงซึ่งมหาศิวาโมกข์
เสวยสวัสดิ์ชัชวาลนานอนันต์

       โอ้คิดไปใจหายเสียดายนัก
มาวายวางกลางชาติถึงขาดรอน
ยังเหลือแต่แพรชมพูของคู่ชื่น
พี่ย้อมเหลืองเปลื้องปลดสู้อดออม
กับแหวนนางต่างหน้าบูชาพระ
ได้บรรจงทรงเครื่องให้เรืองรอง

       แล้วกราบลาพระประธมบรมธาตุ
เห็นไรไรไกลสุดอยุธยา
ที่อื่นเตี้ยเรี่ยราบดังปราบเรี่ยม
โอ้เวียงวังยังเขม้นเห็นไรไร
ยิ่งเสียวเสียวเหลียวย้ายทั้งซ้ายขวา
ภูเขาเคียงเรียงรอบเป็นขอบวง
ที่ทุ่งโถงโรงเรือนดูเหมือนเขียน
เขาต้อนควายหวายผูกจมูกจูง


ให้ได้กกกิ่งไม้อยู่ไพรสัณฑ์
ขอให้ฉันเป็นพระยาวิชาธร
ได้ชื่นชูสู่สมชมเกสร
ได้เชยช้อนชมทะเลทุกเวลา
จะได้ลงสิงสู่ในคูหา
พี่ขออาศัยเสน่ห์เป็นเทวัญ
เป็นสิ้นโศกสิ้นสุดมนุษย์สวรรค์
เหลือจะนับกัปกัลป์พุทธันดร

ที่เคยรักเคยเคียงเคยเรียงหมอน
ให้ทุกข์ร้อนรนร่ำระกำตรอม
ทุกค่ำคืนเคยชมได้ห่มหอม
เอาคลุมห้อมหุ้มห่มประธมทอง
สาธุสะถึงเขาผู้เจ้าของ
เหมือนรูปทองธรรมชาติสะอาดตา

เลียบลีลาศแลพินิจทุกทิศา
ด้วยสุธาถมสูงที่กรุงไกร
ด้วยยืนเยี่ยมสูงกว่าพฤกษาไสว
แต่สายใจพี่เขม้นไม่เห็นทรง
ล้วนทุ่งนาเนินไม้ไพรระหง
ในแดนดงดูสล้างล้วนยางยูง
เห็นช้างเจียนจะเท่าหมูด้วยอยู่สูง
เป็นฝูงฝูงไรไรทุกไร่นา

 


       ในอากาศดาดดูล้วนหมู่นก
เห็นนกไม้ไพรวันอรัญวา
บนประธมลมเอื่อยเรื่อยเรื่อยรื่น
เสียงฮือฮือรื้อร่ำยังค่ำไป
เห็นไรไรไม้งิ้วละลิ่วเมฆ
สูงสันโดษโสดสุดจึงครุฑา
เห็นไม้งามนามไม้อาลัยมิตร
ฉิมพลีปลีอ่อนเกสรปลิว

       โอ้ยามจนอ้นอั้นกระสันสวาท
แกล้งแลเลยเชยชมพนมไพร
ที่ริมรอบขอบคันข้างชั้นล่าง
แลข้างบนคนข้างล่างที่กลางลาน
แล้วลาพระจะลงดูตรงโตรก
เมื่อขึ้นนั้นขั้นกระไดขึ้นง่ายดาย
ต้องผินผันหันหลังลงทั้งสิ้น
เที่ยวชมวัดทัศนาศาลาลัย
ดูเย็นชื่นรื่นร่มพนมมาศ
นมสวรรค์ลั่นทมต้นนมนาง
นมสวรรค์ฉันดูสู้ไม่ได้
เห็นเล็บนางหมางเมินเดินรำพึง
พิกุลใหญ่ใต้ต้นหล่นแชล่ม
ผลลูกสุกห่ามงามงามงอม
เห็นนกเปล้าเขาไฟฝูงไก่เถื่อน
เหล่าลูกเล็กเด็กใหญ่ไล่กระพือ


บ้างเวียนวกวนร่อนว่อนเวหา
สะอื้นอาลัยเหลียวด้วยเปลี่ยวใจ
กระพือผืนผ้าปลิวหวิวหวิวไหว
อนาถใจจนสะอื้นกลืนน้ำตา
ดังฉัตรเฉกชื่นชุ่มพุ่มพฤกษา
เธอแอบอาศัยสถานพิมานงิ้ว
รำคาญคิดเขินขวยระหวยหิว
มาริ้วริ้วรื่นรื่นชื่นชื่นใจ

คิดถึงญาติดังจะพาน้ำตาไหล
พระปรางค์ใหญ่เยี่ยมฟ้าสุธาธาร
เอาอิฐขว้างดูทุกคนไม่พ้นฐาน
สุดประมาณหมายหน้านัยน์ตาลาย
สูงชะโงกเงื้อมไม้จิตใจหาย
จะลงเห็นเป็นว่าหงายวุ่นวายใจ
ถึงแผ่นดินยินดีจะมีไหน
ต้นโพธิ์ไทรสูงสูงทั้งยูงยาง
มะตูมตาดต้นเอื้องมะเฟืองฝาง
มีต่างต่างตันอกตกตะลึง
เหมือนเตือนใจให้นึกรำลึกถึง
ชมกระดึงดอกดวงพวงพะยอม
ดูกลีบแซมชื่นเชยระเหยหอม
แต่แตนตอมต่อผึ้งหึ่งหึ่งฮือ
เที่ยวเดินเกลื่อนกลางดินบ้างบินปรื๋อ
มันบินหวือว่อนลงข้างดงดอน

 


       ทั้งสระมีสี่มุมปทุมชาติ
บ้างร่วงโรยโปรยปรายกระจายจร
มีเต่าปลาอาศัยอยู่ในน้ำ
ฝูงกริมกรายรายเรียงขึ้นเคียงคอย
เหมือนด้วยรักหนักหน่วงไม่ร่วงหล่น
แสนสนุกรุกขชาติดาษเดียร

       โบสถ์วิหารท่านสร้างแต่ปางก่อน
หลับพระเนตรเกศเกยเขนยทอง

       โอ้เอ็นดูหนูตาบจะกราบก้ม
ขึ้นห่มพระอธิษฐานให้มารดา
แม้นยังอยู่คู่เชยไม่เลยละ
โอ้ชาตินี้มีกรรมจึงจำเป็น
กราบพระเจ้าเศร้าจิตคิดสังเวช
สารพัดตัดขาดประหลาดใจ

       แกล้งพูดพาตาเฒ่าพวกชาวบ้าน
เห็นรูปหินศิลาสง่างาม
ถามผู้เฒ่าเล่าแจ้งจึงแต่งไว้
ว่ารูปทำจำลองฉลององค์
ด้วยเดิมเรื่องเมืองนั้นถวัลยราชย์
เอาพานทองรองประสูติพระบุตรา
พอโหรทายร้ายกาจไม่พลาดเพลี่ยง
พระยากงส่งไปให้นายพราน
ยายหอมรู้จู่ไปเอาไว้เลี้ยง
ใครถามไถ่ไม่แจ้งให้แพร่งพราย
ครั้นเติบใหญ่ได้วิชาตาปะขาว
รู้ผูกหญ้าผ้าพยนต์มนต์จังงัง
พระยากงลงมาจับก็รับรบ
ฝ่ายท้าวพ่อมรณาพระยาพาน
เข้าหาพระมเหสีเห็นมีแผล
เธอรู้ความถามไถ่ได้สำคัญ


ระดาดาดดอกดวงบัวหลวงสลอน
หอมเกสรเสาวคนธ์ที่หล่นลอย
บ้างผุดดำโดดคะนองพ่นฟองฝอย
จะคาบสร้อยเสาวคนธ์ว่ายวนเวียน
ให้เวียนวนหวั่นจิตตะขวิดตะเขวียน
เที่ยวเดินเวียนวนชมประธมทอง

มีพระนอนองค์ใหญ่ยังไม่หมอง
ดูผุดผ่องพูนเพิ่มเติมศรัทธา

เปลื้องผ้าห่มนอบนบจบเกศา
พลอยน้ำตาตกพรากเพราะยากเย็น
มาไหว้พระก็จะพามาให้เห็น
มาแสนเข็ญขาดมิตรสนิทใน
โอ้น้ำเนตรเอ๋ยกลืนก็ขืนไหล
ตัดอาลัยตัดสวาทไม่ขาดความ

คนโบราณรับไปได้ไต่ถาม
เป็นรูปสามกษัตริย์ขัตติย์วงศ์
หวังจะให้ทราบความตามประสงค์
พระยากงพระยาพานกับมารดา
เรียงพระญาติพระยากงสืบวงศา
กระทบหน้าแต่น้อยน้อยเป็นรอยพาน
ผู้ใดเลี้ยงลูกน้อยจะพลอยผลาญ
ทิ้งที่ธารน้ำใหญ่ยังไม่ตาย
แกรักเพียงลูกรักไม่หักหาย
ลูกผู้ชายชื่นชิดสู้ปิดบัง
แกเป็นชาวเชิงพนมอาคมขลัง
มีกำลังลือฤทธิ์พิสดาร
ตีกระทบทัพย่นถึงชนสาร
จึงได้ผ่านภพผดุงกรุงสุพรรณ
จึงเล่าแต่ความจริงทุกสิ่งสรรพ์
ด้วยความนั้นคนเขารู้ทุกผู้คน

 


       ครั้นถามไถ่ยายหอมก็ยอมผิด
เธอโกรธาฆ่ายายนั้นวายชนม์
แทนคุณตามความรักแต่หักว่า
ที่ยายตายหมายปักเป็นหลักประโคน
จึงสำเหนียกเรียกย่านบ้านยายหอม
ครั้นเสร็จสรรพกลับมาหาอาจารย์
จึงทำเมรุเกณฑ์พหลพลรบ
แล้วปลดเปลื้องเครื่องกษัตริย์ขัตติยา
กับธาตุใส่ในตรุบรรจุไว้
จึงเลื่องลือชื่อว่าพระยาพาน

       ท่านผู้เฒ่าเล่าแจ้งจึงแต่งไว้
ด้วยเลื่อมใสในจิตคิดประคอง
ก็จนใจได้แต่คำทำหนังสือ
ให้ลือชาปรากฏได้งดงาม
ถ้าขัดเคืองเบื้องหน้าขออานิสงส์
ทั้งแก้วเนตรเชษฐาให้การุญ


ด้วยปกปิดปฏิเสธซึ่งเหตุผล
จึงให้คนก่อสร้างพระปรางค์ประโทน
ต้องเข่นฆ่ากันเพราะกรรมเหมือนคำโหร
แต่ก่อนโพ้นพ้นมาเป็นช้านาน
ด้วยเดิมจอมจักรพรรดิอธิษฐาน
เหตุด้วยบ้านนั้นมีเนินศีลา
ปลงพระศพพระยากงพร้อมวงศา
ของบิดามารดรแต่ก่อนกาล
ที่ถ้ำใต้เนินพนมประธมสถาน
คู่สร้างชานเชิงพนมประธมทอง

หวังจะให้สูงเสริมเฉลิมฉลอง
ให้เรืองรองรุ่งโรจน์ที่โบสถ์ราม
ช่วยเชิดชื่อท่านผู้สร้างไว้ทั้งสาม
พอเป็นความชอบบ้างในทางบุญ
สิ่งนี้จงจานเจือช่วยเกื้อหนุน
อย่าเคืองขุ่นข้องขัดถึงตัดรอน

 


       แล้วลาออกนอกโบสถ์ขึ้นโขดหิน
ส่งส่วนบุญสุนทราสถาพร
ถวายองค์มงกุฎอยุธเยศ
เสด็จถึงซึ่งบุรีนีรพาน
สิ้นแผ่นดินปิ่นเกล้ามาเปล่าอก
โอ้พระคุณทูลกระหม่อมจอมสกล
ถึงล่วงแล้วแก้วเกิดกับบุญฤทธิ์
สิ้นแผ่นดินทินกรรอนจำรูญ
ดังจินดาห้าดวงช่วงทวีป
เป็นทำนุอุปถัมภ์ไม่ก้ำเกิน

       อนึ่งน้อมจอมนิกรอัปสรราช
จงไพบูลย์พูนสวัสดิ์วัฒนา

       ษิโณทกตกดินพอสิ้นแสง
เข้าพลบค่ำร่ำรวีราศีประเทือง


ตรวจวารินรดทำคำอักษร
ถึงบิดรมารดาคุณอาจารย์
ทรงเศวตคชงามทั้งสามสาร
เคยโปรดปรานเปรียบเปี่ยมได้เทียมคน
น้ำตาตกตายน้อยลงร้อยหน
พระคุณล้นเลี้ยงเฉลิมให้เพิ่มพูน
ยังช่วยปิดปกอยู่ไม่รู้สูญ
ให้เพิ่มพูนพอสว่างหนทางเดิน
ได้ชูชีพช่วยทุกข์เมื่อฉุกเฉิน
จงเจริญเรียงวงศ์ทรงสุธา

บำรุงศาสนสงฆ์ทรงสิกขา
ชนมาหมื่นแสนอย่าแค้นเคือง

ตะวันแดงดูฟ้าเป็นผ้าเหลือง
ก็จบเรื่องแต่งชมประธมเอยฯ