ที่ทำให้นักนิติศาสตร์ยังต้องถือว่าพระองค์แต่ผู้เดียวเป็นเจ้าของที่ดินตามกฎหมายประเพณีเดิมเป็นเวลาอีกนาน
19.การห้ามนี้บัญญัติอยู่ในพระอัยยการเบ็ดเสร็จ บทที่ ๕๒ และ ๕๔ เป็นผลเนื่องมาจากการที่พระมหากษัตริย์เป็นเจ้าของที่ดินในพระราชอาณาเขตต์ ราษฎรผู้ถือที่ดินไม่เป็นเจ้าของจริง จึงไม่มีอำนาจที่จะขาย จำหน่าย หรือโอนได้ ฉะนั้นข้อห้ามนี้ปรากฏอยู่ในขนบธรรมเนียมของบรรดาชาติที่ถือว่าพระมหากษัตริย์เป็นเจ้าของที่ดิน มีชุมนุมชนเชื้อชาติไทยในประเทศอินโดจีนเป็นต้นดังกล่าวมาแล้ว
แต่ว่าการห้ามมิให้ซื้อขายที่ดินแก่กันนั้นเป็นสาระสำคัญอันจำเป็นต้องมีขึ้นในชุมนุมชนที่ยังถือประเพณีเวนคืนที่ดินให้แก่ประมุขตามระยะเวลาเพื่อแบ่งกันใหม่ระหว่างราษฎร หากราษฎรจะขายที่ ๆ ถือได้ ก็จะเป็นการล่วงอภิสิทธิของประมุขผู้มีภาระแบ่งปันที่ให้ราษฎร แต่ในประเทศที่เลิกการแบ่งปันที่ตามระยะเวลาเสียแล้ว เช่นประเทศไทย พระมหากษัตริย์ไม่ค่อยพะวงถึงการที่ราษฎรซื้อขายที่แก่กัน เพราะพระมหากษัตริย์ยังคงมีอำนาจที่จะเรียกคืนได้เสมอ ถ้าข้อห้ามนี้ยังปรากฏมีอยู่ในกฎหมายเก่า ก็เพราะยังเป็นประโยชน์อยู่บ้าง ประการหนึ่งเป็นเครื่องป้องกันมิให้ผู้ใดครองที่ไว้มากกว่าที่ควร แต่ให้ราษฎรครอบครังที่ได้ฉะเพาะที่ ๆ ได้พระราชทาน และจะขยายที่เดิมของตนออกไปอีกได้ก็ต้องสุกแล้วแต่จะทรงพระกรุณาฯ อีกประการหนึ่งการห้ามนี้มีผลสำคัญก็คือเป็นการกันมิให้ราษฎรหวงห้ามที่ดินอันรกร้างว่างเปล่าไว้ แต่ให้ที่ดินชะนิดนี้ตกอยู่แก่พระมหากษัตริย์เพื่อจัดให้เป็นประโยชน์แก่แผ่นดินได้เสมอ พระเจ้าแผ่นดินกรุงศรีอยุธยาทรงพระราชอุตสาหะส่งเสริมการแผ้วถางที่ป่าดงและเลิกที่ร้างว่างเปล่ามิให้เสียประโยชน์แก่แผ่นดินโดยวิธีต่าง ๆ คือบังคับเจ้าพนักงานให้จัดหาคนเข้าทำที่นั้น (เบ็ดเสร็จ ๕๔) พระราชทานบำนาญแก่ผู้ชักชวนราษฎรให้เข้าแผ้วถางป่าที่รกร้าง (ขบถศึก ๕๔) ลดภาษีอากรให้ปีหนึ่งหรือสองปีแก่ผู้ที่เข้าทำที่นั้นให้เกิดผล (เบ็ดเสร็จ ๕๔ – พระราชกำหนดเก่า ๔๔) นโยบายนี้จะไร้ผลเสียหากราษฎรมีอำนาจซื้อขายที่รกร้างว่างเปล่าแก่กันได้ ที่ว่างเปล่าจำต้องอยู่ในอำนาจของพระมหากษัตริย์เพื่อมีโอกาสเสมอที่จะจัดให้แก่ผู้ซึ่งจะยอมทำที่นั้นให้เป็นประโยชน์ได้ ในข้อนี้การห้ามมิให้ซื้อขายกันยังเป็นบทบัญญัติอยู่จนทุกวันนี้[1]
- ↑ ตามกฎหมายเขมร พระมหากษัตริย์เป็นเจ้าของที่ดินฉะเพาะที่ ๆ รกร้างว่างเปล่า
