นิทานโบรานคดี/นิทานที่ 20

←นิทานที่ 19

นิทานโบรานคดี (พ.ศ. 2487) โดย สมเด็ดพระเจ้าบรมวงส์เทอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ
นิทานที่ 20 เรื่องจับช้าง

สารบัญ

เรื่องจับช้าง (ภาคต้น)

ตำนานการจับช้าง

เรื่องจับช้าง (ภาคปลาย)

วิธีจับช้าง

อธิบายเบื้องต้น
ช้างเถื่อนไนเมืองไทย
ลักสนะจับช้างเถื่อน
วิธีวังช้าง
วิธีโพนช้าง
ตอนเตรียมการ
ตอนเข้าป่า
ตอนตามช้าง
ตอนคล้องช้าง
วิธีจับช้างหย่างราชกิลา
ลักสนะปกโขลง
พเนียด
วิธีคล้องช้างที่พเนียด
หัดช้าง

นิทานที่ 20
เรื่องจับช้าง (ภาคต้น)

ตำนานการจับช้าง

(1)

ไนตำราวิชาก่อนประวัติสาตรว่าเดิมช้างมีกะจัดกะจายหยู่ทั่วไปไนโลก แม้จนไนยุโรปก็มีช้างมาก ครั้นถึงยุคอันหนึ่งไนพูมิกาล อากาสทางข้างฝ่ายเหนือโลกผันแปรหนาวจัดขึ้น เกิดน้ำแขงเปนเทือกไหย่ไหลรุกแผ่นดินลงมาข้างไต้เสมอทุกปีหยู่ตลอดเวลาช้านาน ไนตำราเรียกนามสมัยนั้นว่า “สมัยเทือกน้ำแขง” Clacial piriod^[1] ทำไห้โลกตอนไต้ลงมาอันเคยอบอุ่นเปนปรกติมาแต่ก่อนหนาวจัดจนสัตว์ต่าง ๆ บางจำพวก เช่นราชสีห์และเสือช้างเปนต้น ซึ่งเคยหยู่ไนที่ตอนนั้นทนหนาวไม่ไหว ต้องพากันทิ้งถิ่นถานเดิมหนีลงมาหยู่ทางที่อุ่นไกล้กลางโลก Equator ที่ไม่สามาถจะมาได้ก็ล้มตายสูญพืชพันธุ์ไปไนถิ่นเดิม นานมาคนไปขุดพบซากจมหยู่ไนแผ่นดิน จึงได้รู้ว่าทางข้างเหนือเคยมีสัตว์จำพวกนั้นหยู่แต่ก่อน

ว่าฉเพาะช้าง ถึงเมื่อย้ายลงมาหยู่ไนกลางโลกแล้ว ยังมีเหตุอื่นอีกอันจำกัดที่ไห้ช้างหยู่ เพราะช้างกินแต่พรึกสชาติเปนอาหาร ต้องหยู่ตามป่าดงพงไพรอันมีต้นไม้ไบหย้าพอเลี้ยงชีวิต ถ้าที่เช่นนั้นเปลี่ยนแปรไปเปนหย่างอื่น ดังเช่นแห้งแล้งเปนทเลซายไป หรือเปนบ้านช่องของมนุสหยู่กันมากขึ้น ช้างไม่มีที่หาอาหารได้พอกิน ก็ต้องทิ้งถิ่นนั้นไปหยู่ที่อื่นอีก นอกจากนั้นช้างเปนสัตว์จำพวกขนบางเช่นเดียวกับควาย ทนแดดเผามิไคร่ได้ หยู่ที่ไหนต้องมีแม่น้ำลำธาร หรือแม้ที่สุดจนปลักแปลงที่มีน้ำขัง เปนที่อาสัยแช่ไห้ชุ่มตัวเมื่อยามร้อนจึงหยู่ได้ ด้วยเหตุต่าง ๆ ดังพรรนนามา เมื่อพ้นสมัยเทือกน้ำแขงแล้ว ไนโลกจึงมีช้างหยู่แต่ไนทวีปอาฟริกาภาคหนึ่ง กับไนทวีปอาเซียตอนข้างฝ่ายไต้พูเขาหิมาลัยภาคหนึ่ง ไนโลกภาคอื่นหามีช้างไม่ นิทานเรื่องนี้ฉันจะพรรนนาว่าด้วยช้างไนเมืองไทยอันเปนจำพวกช้างที่มาหยู่ไนทวีปอาเซียเปนท้องเรื่อง แต่เมื่อตั้งต้นได้กล่าวว่ามีช้างไปหยู่ไนทวีปอาฟริกาอีกพวกหนึ่ง จึงเห็นควนจะพรรนนาว่าด้วยช้างที่ไปหยู่ไนทวีปอาฟริกาโดยสังเขปพอไห้รู้ว่าผิดกันกับช้างที่มาหยู่ไนทวีปอาเซียหย่างไรบ้าง

(2)

ช้างอาฟริกากับช้างอาเซีย (ซึ่งฝรั่งเรียกว่าช้างอินเดีย) แม้เปนช้างด้วยกันและขนาดเท่า ๆ กัน น่าจะเปนช้างต่างชนิดกันมาแต่เดิม ด้วยรูปร่างผิดกันหลายหย่าง จะว่าแต่ที่พึงสังเกตเห็นได้ง่าย ช้างอาฟริกาไบหูไหย่กว่าช้างอาเซียมากหย่างหนึ่ง และยังสันหลังอ่อนไม่ก่งเหมือนช้างอาเซียอีกหย่างหนึ่งเปนต้น แต่เขาว่าผิดกันเปนข้อสำคันนั้นหยู่ที่ช้างอาเซียมีปัญญาฉลาดอาดจะฝึกหัดไช้การงาน แต่ช้างอาฟริกาโง่เขลา จะหัดไห้ทำอะไรไม่ได้ ถ้าจับได้ก็ได้แต่เพียงเลี้ยงไห้เชื่อง แล้วเอาไปผูกไว้ไห้คนดู หรือหย่างดีก็ผูกแคร่บรรทุกเด็ก ๆ ขึ้นหลังพาเดินเที่ยวที่ไนสวนเลี้ยงเท่านั้น แม้ไนเรื่องพงสาวดารมีว่าเมื่อ พ.ส. 325 ไนเรื่องฮัลนิบัล แม่ทัพของประเทสคาเธชอันหยู่ไนทวีปอาฟริกาทางฝ่ายเหนือ เคยยกกองทัพช้างข้ามทเลเมดิเตอเรียนเนียนไปตีถึงอานาเขตกรุงโรม แต่ก็มีปรากตครั้งเดียวเท่านั้น แล้วการไช้ช้างไนทวีปอาฟริกาก็เงียบหายมากว่าพันปี จึงเห็นกันว่าช้างกองทัพของฮัลนิบัลอาดจะได้ไปจากอินเดีย หาไช่ช้างอาฟริกาไม่ เรื่องประวัติของช้างไนทวีปอาฟริกาแต่ก่อนมาปรากตแต่ว่าสำหรับพวกพรานยิงเอางาไปเที่ยวขายไห้ทำของรูปพรรนต่าง ๆ มาช้านาน ยิ่งถึงสมัยเมื่อพวกฝรั่งต่างชาติอาดจะไปเที่ยวล่าสัตว์ไนอาฟริกาสดวกขึ้น การยิงช้างไนอาฟริกาก็เลยเปนกีลาของพวกเสดถีหรือคนกล้าหากินด้วยเสี่ยงภัย มีหนังสือเล่าเรื่องยิงช้างอาฟริกาปรากตหยู่มากกว่ามาก จนสมัยประเทสต่าง ๆ ไนยุโรปรุกเอาแผ่นดินไนทวีปอาฟริกาแบ่งกันเปนเมืองขึ้น เจ้าของอานาเขตจึงเริ่มห้ามมิไห้ไครยิงช้างไนเมืองขึ้นของตน ฉันยังจำได้เมื่อไปยุโรปครั้งแรกไน พ.ส. 2434 พระเจ้าไกเซอวิลเฮมที่ 2 ประเทสเยอรมนีเคยตรัดถามฉันว่าไนเมืองไทยห้ามยิงช้างหรือไม่ห้าม ฉันทูลว่าไทยถือว่าช้างเปนสัตว์มีคุน ไนเมืองไทยห้ามมิไห้ค่าช้างด้วยประการหย่างหนึ่งหย่างไดมาแต่ดึกดำบรรพแล้ว ตรัดตอบว่าถูกทีเดียว ถึงไนเมืองขึ้นของเยอรมนีที่ไนอาฟริกา พระองค์ก็ได้ตรัดสั่งไปไห้ห้ามมิไห้ไครยิงช้างอีกต่อไปเปนอันขาด ฉันนึกว่าถึงประเทสหน้า:นิทานโบราณคดี - ดำรงราชานุภาพ - ๒๔๘๗.pdf/392หน้า:นิทานโบราณคดี - ดำรงราชานุภาพ - ๒๔๘๗.pdf/393หน้า:นิทานโบราณคดี - ดำรงราชานุภาพ - ๒๔๘๗.pdf/394หน้า:นิทานโบราณคดี - ดำรงราชานุภาพ - ๒๔๘๗.pdf/395หน้า:นิทานโบราณคดี - ดำรงราชานุภาพ - ๒๔๘๗.pdf/396หน้า:นิทานโบราณคดี - ดำรงราชานุภาพ - ๒๔๘๗.pdf/397หน้า:นิทานโบราณคดี - ดำรงราชานุภาพ - ๒๔๘๗.pdf/398หน้า:นิทานโบราณคดี - ดำรงราชานุภาพ - ๒๔๘๗.pdf/399หน้า:นิทานโบราณคดี - ดำรงราชานุภาพ - ๒๔๘๗.pdf/400หน้า:นิทานโบราณคดี - ดำรงราชานุภาพ - ๒๔๘๗.pdf/401หน้า:นิทานโบราณคดี - ดำรงราชานุภาพ - ๒๔๘๗.pdf/402หน้า:นิทานโบราณคดี - ดำรงราชานุภาพ - ๒๔๘๗.pdf/403หน้า:นิทานโบราณคดี - ดำรงราชานุภาพ - ๒๔๘๗.pdf/404หน้า:นิทานโบราณคดี - ดำรงราชานุภาพ - ๒๔๘๗.pdf/405หน้า:นิทานโบราณคดี - ดำรงราชานุภาพ - ๒๔๘๗.pdf/406หน้า:นิทานโบราณคดี - ดำรงราชานุภาพ - ๒๔๘๗.pdf/407หน้า:นิทานโบราณคดี - ดำรงราชานุภาพ - ๒๔๘๗.pdf/408หน้า:นิทานโบราณคดี - ดำรงราชานุภาพ - ๒๔๘๗.pdf/409หน้า:นิทานโบราณคดี - ดำรงราชานุภาพ - ๒๔๘๗.pdf/410หน้า:นิทานโบราณคดี - ดำรงราชานุภาพ - ๒๔๘๗.pdf/411หน้า:นิทานโบราณคดี - ดำรงราชานุภาพ - ๒๔๘๗.pdf/412หน้า:นิทานโบราณคดี - ดำรงราชานุภาพ - ๒๔๘๗.pdf/413หน้า:นิทานโบราณคดี - ดำรงราชานุภาพ - ๒๔๘๗.pdf/414หน้า:นิทานโบราณคดี - ดำรงราชานุภาพ - ๒๔๘๗.pdf/415หน้า:นิทานโบราณคดี - ดำรงราชานุภาพ - ๒๔๘๗.pdf/416หน้า:นิทานโบราณคดี - ดำรงราชานุภาพ - ๒๔๘๗.pdf/417หน้า:นิทานโบราณคดี - ดำรงราชานุภาพ - ๒๔๘๗.pdf/418หน้า:นิทานโบราณคดี - ดำรงราชานุภาพ - ๒๔๘๗.pdf/419หน้า:นิทานโบราณคดี - ดำรงราชานุภาพ - ๒๔๘๗.pdf/420หน้า:นิทานโบราณคดี - ดำรงราชานุภาพ - ๒๔๘๗.pdf/421

↑ ใบแก้คำผิดให้แก้ “Clacial piriod” เป็น “Glacial period” (เชิงอรรถของวิกิซอร์ซ)

[1] ใบแก้คำผิดให้แก้ “Clacial piriod” เป็น “Glacial period” (เชิงอรรถของวิกิซอร์ซ)

[1]