ประชุมโคลงโลกนิติ/๐๓๓
หน้าตา
หน้า ๑๐๖-๑๐๗
๓๓.
| หํโส มชฺเฌ น กากานํ | สีโห คุนฺนํ น โสภเต | |
| คทฺรภมชฺเฌ ตุรงฺโค | พาลมชฺเฌ จ ปณฺฑิโต[ก] | |
| โลกนิติ | ||
| ก. หงส์ทองเสพส้องสู่ | ฝูงกา | |
| สีหราชเคียงโคคลา | คลาดเคล้า |
| อัสดรอยู่กลางลา | หินชาติ | |
| นักปราชญ์พาลพาเต้า | สี่นี่บ่งาม | |
| สำนวนเก่า | ||
| ข. ชาติหงส์การอบล้อม | ฤๅงาม | |
| โครอบราชสีห์ทราม | เสื่อมแท้ |
| อัสดรเลื่องฦๅนาม | ลารอบ ควรฤๅ | |
| ปราชญ์อยู่กลางพาลแส้ | ยศสิ้นเสื่อมสูญ | |
| สำนวนเก่า | ||
| ค. ฝูงหงส์หลงอยู่ด้วย | ฝูงกา | |
| อุศุภราชเป็นโคนา | ท่านใช้ |
| ม้าต้นเป็นม้าลา | ตกต่ำ | |
| นักปราชญ์เป็นบ้าใบ้ | เพราะใกล้คนพาล | |
| สำนวนเก่า | ||
| ง. ฝูงหงส์หลงเข้าสู่ | ฝูงกา | |
| สีหราชเคียงโคนา[ข] | คลาดเคล้า[ค] |
| ม้าต้นระคนลา | เลวชาติ | |
| นักปราชญ์พาลพาเต้า | สี่นี้ไฉนงาม[ง] | |
| สมเด็จฯ กรมพระยาเดชาดิศร | ||
เชิงอรรถ
[แก้ไข]ก คาถาหมายเลข ๓๓ ตรงกับใน โลกนีติ ร. ส่วน ธรรมนีติ ร. มีคาถาที่มีความหมายตรงกันแต่เขียนต่างไปบ้างดังนี้
| "หํโส มชฺเฌ น กากานํ | สีโห คุนฺนํ น โสภเต | |
| คทฺรภานํ น ตุรงฺโค | พาลานญฺจ น ปณฺฑิโต" |
ข สีหราชเคียงโคนา – สอนอ่าน (ร.ศ. ๑๒๖, ๒๔๖๕, ๒๔๗๕) ใช้ สีหราชเคียงโคคลา; นิยะดา (๒๕๓๘) ใช้ อุศุภราชเป็นโคนา
ค คลาดเคล้า – นิยะดา (๒๕๓๘) ใช้ ท่านใช้
ง พาลพาเต้า สี่นี้ไฉนงาม – นิยะดา (๒๕๓๘) ใช้ เป็นบ้าใบ้ เพราะใกล้คนพาล
บทอธิบายศัพท์
[แก้ไข]- อุศุภราช – อุสุภราช คือ พญาวัว (อุสภ, อุสุภ คือ วัวตัวผู้)