มูลค่าแลกเปลี่ยนภายในหรือซึ่งสถิตในสินค้า (วาเลอร์ แอ็งแทร็งแซ็ก) จึงเป็นคำที่ย้อนแย้ง[1] เรามาพิจารณาเรื่องนี้ให้ละเอียดขึ้น
สินค้าบางอย่าง เช่น ข้าวสาลีหนึ่งควาร์เทอร์ แลกกับยาขัดรองเท้าได้ ผ้าไหมได้ ทองคำได้ ฯลฯ โดยย่อคือ ได้สินค้าอื่นในสัดส่วนที่หลากหลาย แทนที่จะมีเพียงหนึ่งเดียว ข้าวสาลีจึงมีมูลค่าแลกเปลี่ยนนานัปการ แต่เพราะยาขัดรองเท้า ก็ดี ผ้าไหม ก็ดี ทองคำ ก็ดี ฯลฯ ต่างเป็นมูลค่าแลกเปลี่ยนของข้าวสาลีหนึ่งควาร์เทอร์ ดังนั้น ยาขัดรองเท้า ผ้าไหม ทองคำ ฯลฯ ย่อมเป็นมูลค่าแลกเปลี่ยนที่ทดแทนกันได้ หรือมีขนาดเท่ากัน ประการแรกดังนั้นคือ: บรรดามูลค่าแลกเปลี่ยนที่ใช้ได้ของสินค้าอย่างเดียวกันแสดงออกถึงสิ่งเดียวกัน แต่ประการที่สองคือ: มูลค่าแลกเปลี่ยนเป็นได้แค่วิถีการแสดงออก แค่ „รูปปรากฏ“ ของอัตถะที่จำแนกออกมาได้
อนึ่ง ลองหยิบสินค้าสองอย่าง เช่น ข้าวสาลีกับเหล็ก ไม่ว่าความสัมพันธ์แลกเปลี่ยนของทั้งสองเป็นอย่างไร สามารถแสดงเป็นสมการได้เสมอ โดยจับให้ข้าวสาลีปริมาณหนึ่งเท่ากับเหล็กปริมาณใดก็ดี อาทิ ข้าวสาลี 1 ควาร์เทอร์ เหล็ก เซ็นท์เนอร์ สมการนี้บอกอะไร? ว่าในสองสิ่งที่แตกต่างกัน มีสิ่งร่วมอย่างหนึ่งซึ่งมีขนาดเดียวกันอยู่ ทั้งในข้าวสาลี 1 ควาร์เทอร์ และในเหล็ก เซ็นท์เนอร์ ทั้งสองสิ่งจึงเท่ากับสิ่งที่สามอย่างหนึ่ง ซึ่งในและสำหรับตนเองแล้ว มิใช่ทั้งอย่างใดอย่างหนึ่งนั้น ดังนั้น สองสิ่งนี้ เท่าที่เป็นมูลค่าแลกเปลี่ยน ต้องทอนลงเป็นสิ่งที่สามนี้ได้
ให้ตัวอย่างเรขาคณิตอย่างง่ายแสดงให้เห็น เพื่อหาและเปรียบเทียบพื้นที่ของรูปร่างเชิงเส้นตรงทุกแบบ จะแบ่งย่อยเป็นรูปสามเหลี่ยม จากนั้นจะทอนรูปสามเหลี่ยมลงเป็นการแสดงออกที่แตกต่างไปจากรูปร่างที่มองเห็นโดยสิ้นเชิง —— ครึ่งหนึ่งของฐานคูณสูง ในทำนองเดียวกัน มูลค่าแลกเปลี่ยนของสินค้าถูกทอนลงเป็นสิ่งร่วมอย่างหนึ่งและแสดงความมากน้อยของสิ่งนั้น
สิ่งร่วมนี้มิอาจเป็นสมบัติทางเรขาคณิต กายภาพ เคมี หรือทางธรรมชาติอื่นใดของสินค้า สมบัติทางกายเป็นที่พิจารณาเฉพาะเท่าที่ทำให้สินค้าใช้สอยได้ และจึงทำให้กลายเป็นมูลค่าใช้สอย แต่ในทางกลับกัน การเพิกออกจากมูลค่าใช้สอยของสินค้านั้นเอง
- ↑ „ไม่มีสิ่งใดมีมูลค่าในตัวได้“ (เอ็น. บาร์บอน เรื่องเดียวกัน หน้า 16) หรือดังที่บัตเลอร์กล่าว:„ค่าของสิ่งหนึ่งนั้น
เท่าที่มันจะนำมา“
