เรื่องตั้งเจ้าพระยานครศรีธรรมราช (พัฒน์)

จาก วิกิซอร์ซ
ไปยังการนำทาง ไปยังการค้นหา

เรื่องตั้งเจ้าพระยานครศรีธรรมราช ( พัฒน์ )

สารตรา ท่านเจ้าพระยาอรรคมหาเสนาธิบดี อภัยพิริยปรากรมพาหุ สมุหพระกระลาโหม ให้มาแก่ผู้ว่าที่พระศรีราชสงครามรามภักดีปลัด หลวงภักดีราชยกรบัตร หลวงศรีสุรินทรบดี หลวงเทพเสนาสัสดี หลวงไชยประชาสัสดี แลกรมการทั้งหลาย ด้วยเสนาพฤฒามาตย์มุขลูกขุนทั้งปวง ปฤกษากราบทูลพระกรุณาว่า เมืองนครศรีธรรมราชขึ้นแก่กรุงศรีอยุทยาแต่ก่อนนั้นถ้าเสนาบดีข้าราชการผู้ใหญ่มีบำเหน็จความชอบในราชกิจ สมเด็จบรมบพิตรปลูกเลี้ยงให้ออกไปรั้งเมืองครองเมือง มีแต่ปลัดยกรบัตรกรมการรับราชการตามขนบธรรมเนียมบุราณราชประเพณี พระยาตากสินได้ว่าราชการแผ่นดินครั้งนั้น กอบไปด้วยโมหะโลภะ มิได้ประพฤติการให้ชอบโดยขนบบุราณ ตั้งให้เปนถึงเจ้านคร มีอรรคมหาเสนาจัตุสดมภ์ มหาดเล็ก ต้องชื่อข้าเฝ้าเทียมพระเจ้าอยู่หัว จะสั่งกิจราชการบัตรหมายประการใดกว่ารับสั่ง ดุจดังอนุวงษ์ราชวงษ์ถึงอนุวงษ์ราชวงษ์ก็ดี มีแต่รับสั่ง ตั้งแต่เจ้ากรมปลัดกรมหลวงขุนหมื่นนายเวรปลัดเวร หามีเสนาบดีเหมือนดังนี้ไม่ ซึ่งตั้งให้พระ


๓๔ ปลัดเปนเจ้านั้นผิดประเพณีแต่ปางก่อน ฝ่ายผู้ตั้งผู้แต่งประพฤติการผิดต่าง ๆ มิได้เปนยุติธรรม ฉ้อไพร่ฟ้าประชากร ๆ ประนอมพร้อมกันจับประหารชีวิตรเสียแล้ว พระเจ้าอยู่หัวเสด็จเข้ามาผ่านพิภพ เสนามุขลูกขุนปฤกษาให้เจ้านครถอยยศลดเสนาบดีลงเสีย ฝ่ายเจ้านครก็หามีความชอบสิ่งหนึ่งสิ่งใดต่อแผ่นดินไม่ แต่หากว่าทรงพระเมตตาเห็นว่าเปนผู้ใหญ่ ประหนึ่งจะมีความคิดเห็นผิดแลชอบ จะตั้งใจทำราชการแผ่นดินโดยสุจริต จึงให้คงว่าราชการรั้งเมืองครองเมืองสืบมาแล้วทรงพระกรุณาตรัสสั่งจำเภาะให้เจ้านครเกณฑ์เลขเข้ามาร่อน ทอง เจ้านครมิได้จัดแจงกะเกณฑ์เลขให้ครบตามเกณฑ์ ให้ข้าหลวงไปสักเลขเมืองนคร ก็ได้เลขสักน้อยต่ำลงกว่าจำนวนสักแต่ก่อน แล้วมีตรารับสั่งให้หาเจ้านครเข้ามาคิดราชการถึงสองครั้งก็บิดพลิ้วมิได้เข้ามาเห็นว่าเจ้านครหาจงรักภักดีสวามิภักดิ์ขวนขวายทำราชการสนองพระเดช พระคุณไม่ ไม่เกรงกลัวพระราชอาญา เจ้านครผิด ประการหนึ่งเจ้านครก็แก่ชราพฤฒิภาพ เกลือกมีการณรงค์สงครามทำมิได้จะเสียราชการไป จะให้เจ้านครคงว่าราชการเมืองนครสืบไปมิได้ ละไว้จะเปนเสี้ยนหนามต่อแผ่นดิน ให้ยกเจ้านครออกเสียจากเจ้านครศรีธรรมราช เอาตัวเข้ามาใช้ราชการณกรุง แลเจ้าพัฒน์เมืองนครนั้นสัตย์ซื่อมั่นคงจงรักภักดีโดยสุจริต ได้ทำราชการสนองพระเดชพระคุณมีความชอบมาแต่ก่อนขอพระราชทานให้เจ้าพัฒน์ออกไปว่าราชการรักษาเมืองนครสืบไป จึงทรงพระกรุณาตรัสเหนือเกล้า ฯ สั่งว่า ลูกขุนปฤกษาชอบด้วยราชการแลขนบธรรมเนียมบุราณราชประเพณีอยู่แล้ว ให้เอา

๓๕ เจ้าพัฒน์เปนเจ้าพระยานครศรีธรรมราช ว่าราชการรักษาเมืองนครสืบไปตามลูกขุนปฤกษานั้นเถิด จึงตั้งเจ้าพัฒน์เปนเจ้าพระยาศรีธรรมาโศกราชชาติเดโชไชยมไหสุริยาธิบดี อภัยพิริยปรากรมพาหุ เจ้า พระยานครศรีธรรมราช ออกมาว่าราชการบ้านเมืองสำเร็จกิจศุขทุกข์ของราษฎร ด้วยพระปลัดกรมการเมืองนครศรีธรรมราช ตามพระราชกำหนดกฎหมายขนบธรรมเนียมสืบ ๆ มาแต่ก่อนจงพร้อมมูลกัน ให้เปนเอกจิตรเอกฉันท์น้ำหนึ่งใจเดียวอย่าให้ถือเปรียบแก่งแย่งให้เสียราชการ ให้ราษฎรได้ความยากแค้นเดือนร้อนแต่สิ่งใดสิ่งหนึ่งได้ แลให้พระปลัดกรมการฟังบังคับบัญชาเจ้าพัฒน์ผู้เปนเจ้าพระยานครศรีธรรมราชแต่ ซึ่งชอบด้วยราชการพระราชกำหนดกฎหมายขนบธรรมเนียม ให้เจ้า พระยานครศรีธรรมราชมีน้ำใจโอบอ้อม เมตตากรุณาแก่สมณะชีพราหมณ์ไพร่บ้านพลเมืองให้อยู่เย็นเปนศุข อย่าให้มีความโลภโลโภเบียดเบียนฉ้อกระบัดอาณาประชาราษฎร ให้ได้ความยากแค้นเดือดร้อน แต่สิ่งใดสิ่งหนึ่งได้ อนึ่งถึงเทศกาลพระราชพิธีตรุศสารท ให้เจ้าพระยานครศรีธรรมราช พระหลวงขุนหมื่นกรมการชาวด่านส่วยซ่องกองช้างตราภูมคุ้มห้าม พร้อมกันกราบถวายบังคมถือน้ำพระพิพัฒน์สัจจณวัดพระมหาธาตุเมืองนคร ตามกฎหมายอย่างธรรมเนียมแต่ก่อนสืบ ๆ มา ถ้าผู้ใดขาดมิได้มาถือน้ำ ก็ให้บอกส่งตัวเข้าไปณกรุง จะเอาตัวเปนโทษตามบทพระไอยการ อนึ่งถึงเทศกาลพระราชพิธีตรุศ สารท ก็ให้เจ้าพระยานครศรีธรรมราช แต่งดอกไม้เงินทองเครื่องราชบรรณาการเข้าไปทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวาย ตามกฎหมายอย่าง

๓๖ ธรรมเนียมสืบมาแต่ก่อนจงทุกงวดทุกปี อย่าให้ขาดได้ อนึ่งกรมการที่ใดหาตัวมิได้ ก็ให้เจ้าพระยานคร ศรีธรรมราชปฤกษาด้วยกรมการจัดเอาผู้มีชื่อซึ่งมีสติกำลังมั่งคั่งสัตย์ซื่อมั่นคงดีนั้น จัดตั้งขึ้นไว้ให้ครบตามตำแหน่งที่ มีราชการจะได้กะเกณฑ์เอาราชการสดวก จัดได้ผู้ใดเปนที่ใดก็ให้บอกเข้าไปยังลูกขุนณศาลา เอากราบทูลพระกรุณาให้มีตราเจ้าพนักงานตั้งออกมาตามธรรมเนียม อนึ่งนอระมาด งาช้าง ดีบุก ปีกนก เปนของตอบแทนลูกค้าต่างประเทศ ดินประสิวเปนกะทู้ราชการ ให้เจ้าพระยานครศรีธรรมราชขวนขวายจัดแจงส่งเข้าไปทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวายจงเนือง ๆ จะได้เปนความชอบแก่เจ้าพระยานครศรีธรรมราชสืบไป อนึ่งให้เจ้าพระยานครศรีธรรมราช กำชับว่ากล่าวห้ามปรามแก่เสมียนทนาย พรรคพวกสมกำลังบ่าวไพร่สมัคสมาอาไศรย อย่าให้คบหากันทำข่มเหงฉ้อกระบัดทำกรรโชกราษฎร เปนโจรผู้ร้ายปล้นสดม ฉกลักช้างม้าโคกระบือ เครื่องอัญมณีของสมณะชีพราหมณ์อาณาประชาราษฎร ฆ่าช้างเอางาเอาขนาย ตัดต้นไม้อันมีผล ทำลายพระพุทธรูป พระสถูป พระเจดีย์ พระศรีมหาโพธิ พระวิหารการเปรียญ วัดวาอาราม ทำให้ผิดด้วยพระราชกำหนดกฎหมายห้ามปรามเก่าใหม่ มีผู้มาร้องฟ้องพิจารณาเปนสัตย์จะเอาผู้กระทำผิดเปนโทษ แลกฎหมายสำหรับที่บังคับบัญชาว่าราชการบ้านเมืองนั้น ได้ปิดตราพระคชสีห์ ส่งให้เจ้าพระยานครศรีธรรมราชเอาออกมาด้วยแล้วครั้นลสารตรานี้ไซ้ ก็ให้ผู้ว่าที่พระศรีราชสงครามรามภักดีปลัด หลวงภักดีราชยกรบัตร หลวงศรีสุรินทรบดี หลวงเทพเสนาสัสดี หลวง

๓๗ ไชยประชาสัสดี แลกรมการ เรียกเอาตราจำนำกฎหมายกิจราชการสารบาญชีกระทงความเก่าใหม่ บโทนคนใช้ไร่นาส่วยสาอากรบรรดามีตามตำรา๑๒ เดือน สำหรับที่ผู้ครองเมืองนครศรีธรรมราชสืบมาแต่ก่อน แลสิ่งใดซึ่งเปนของนราสุริวงษ์เจ้านครรับต่อเจ้าพระยาสุธรรมมนตรี เมื่อช่วยราชการเมืองนครศรีธรรมราชนั้น มอบส่งให้แกเจ้าพัฒน์ผู้เปนเจ้า พระยานครศรีธรรมราชใหม่นี้จงเสร็จสิ้นเชิง แลให้เจ้าพระยานครศรี ธรรมราชใหม่นี้รับราชการตามพนักงาน ตามพระราชกำหนดกฎหมายขนบธรรมเนียมพิกัดอัตราสืบมาแต่ก่อน ให้ชอบด้วยราชการจงทุกประการ อย่าให้เสียราชการแผ่นดินไปแต่สิ่งใดสิ่งหนึ่งได้ แลให้ปลัดยกรบัตรพระหลวงขุนหมื่นกรมการ ทำตามท้องตรารับสั่งมานี้จงทุกประการ สารตรามาณวันอังคารเดือน ๘ แรม ๑๑ ค่ำ จุลศักราช ๑๑๔๖ ปีมโรงฉศก

วันพุฒเดือน ๘ ขึ้น ๑๓ ค่ำปีมโรงฉศก เพลาเช้า ๓ โมงเศษเสด็จออกขุนนางณท้องพระโรงพระที่นั่งจักรพรรดิพิมาน พระยาสุรเสนาได้เอาร่างตราซึ่งยกเมืองสงขลามาคงขึ้นแก่เมืองนคร แลตรายกเจ้านครออกเสียจากที่เมืองนคร เอาเจ้าพัฒน์เปนเจ้าพระยานครนั้น กราบทูลพระกรุณาอ่านถวาย ทรงตกแซกดัดแปลงบ้าง แล้วอ่านทูลเกล้า ฯ ถวายจนสิ้นข้อเนื้อความแล้ว ทรงพระกรุณาสั่งว่าดีแล้วให้เอาตามร่างทรงตกแซกนั้นเถิด เมื่อทรงพระกรุณาสั่งนั้น กรมหลวงอนุรักษ์เทเวศร์ กรมหลวงเทพหริรักษ์ กรมหลวงนรินทร์รณเรศ

๓๘ ๓ พระองค์ เจ้าพระยารัตนาพิพิธ เจ้าพระยามหาเสนา พระยา ยมราช พระยาพลเทพ พระยาพิพัฒน์โกษา พระยาท้ายน้ำ พระยาอภัยรณฤทธิ พระยาราชภักดี พระยาศรีพิพัฒน์ พระยามหาอำมาตย์ ๑๐ คนเฝ้าทูลลอองธุลีพระบาทอยู่ด้วย

สำเนากฎ เรื่องตั้งเจ้าพระยานครศรีธรรมราช ( พัฒน์ )

กฎให้แก่เจ้าพัฒน์ฝ่ายน่า ผู้เปนเจ้าพระยาศรีธรรมาโศกราชชาติเดโชไชยมไหสุริยาธิบดี อภัยพิริยปรากรมพาหุ เจ้าพระยานคร ศรีธรรมราช ด้วยทรงพระกรุณาตรัสเหนือเกล้า ฯ สั่งว่าเจ้าพัฒน์มีความชอบสวามิภักดิ์จงรักภักดีต่อใต้ฝ่าลอองธุลีพระบาท ได้ทำราชการสนองพระเดชพระคุณมาแต่ก่อน แลครั้งนี้มีความชอบทรงพระมหากรุณาชุบเกล้า ฯ ให้เจ้าพัฒน์เปนเจ้าพระยานครศรีธรรมราช ออกมาครองเมืองรับกิจการ โดยกฎหมายอย่างธรรมเนียมสำหรับขนบแผ่นดินเมืองนครศรีธรรมราชสืบมาแต่ก่อน แลลักขณทุกวันนี้ เมืองข้าขอบขัณฑสิมาปักษ์ใต้ฝ่ายตวันตกฝ่ายตวันออก โดยปริมณฑลรอบคอบไม่สงบราบคาบ กอบไปด้วยจลาจลทำการณรงค์สงครามเกิดการรบพุ่งกันทุกแห่งทุกตำบลอยู่ ถ้าเจ้าพระยานครศรีธรรมราชออกมาถึงเมืองนครศรีธรรมราชแล้ว ให้ตรวจตราดูกำแพงแลค่ายคูประตูเมือง พ่วงรอหอรบเชิงเทิน การสิ่งใดซึ่งชำรุดปรักหักพังอยู่นั้น ให้เจ้า พระยานครศรีธรรมราช ว่ากล่าวตักเตือนเร่งรัดแก่กรมการเจ้าหมู่


๓๙ พนักงาน ให้เร่งทำแลตกแต่งซ่อมแปลงขึ้นไว้ให้ดีจงหนั่นหนามั่นคง จงทุกน่าที่พนักงาน อย่าให้ชำรุดปรักหักพังอยู่แต่น่าที่หนึ่งได้ ประ การหนึ่งให้ตรวจดูสารบาญชีเลขคงสักจำนวนปีเถาะเบญจศก ปีมโรง ฉศก เปนเลขหมวดใดกองใด แลเลขหัวเมืองน่าที่บรรดาแว่นแคว้นแขวงจังหวัดขึ้นแก่เมืองนครศรีธรรมราช เปนจำนวนเลขมากน้อยเท่าใดให้คัดบาญชีมาอ่านจงเนือง ๆ ให้จะเจนจำนวนเลขไว้จงมั่นคง มีราชการจะได้กะเกณฑ์สดวก แลเลขหมวดใดกองใดซึ่งเกียจคร้านหลบหลีกหนีละมุลนายเสีย ออกไปซุ่มซ่อนอยู่ณซอกห้วยธารเขามิได้เข้ามารับพระราชทานสักครั้งก่อนแลครั้งนี้ ขาดมิได้จับจ่ายราชการแผ่นดิน ให้เจ้าพระยานครศรีธรรมราชแต่งพระหลวงขุนหมื่นซึ่งสัตย์ซื่อมั่นคงดีนั้นออกไปว่ากล่าวชักชวนเกลี้ยกล่อมโดยเมตตาจิตร ให้ผู้มีชื่อชักชวนกันเข้ามาตั้งบ้านเรือนทำมาหากินอยู่ตามถิ่นฐานที่ภูมิลำเนาให้ บริบูรณ์มั่งคั่ง ได้มากน้อยเท่าใด ให้บอกบาญชีบอกเข้ามายังกรุงให้แจ้ง อนึ่งให้ตรวจดูปืนใหญ่น้อยกระสุนดินประสิวเครื่องสาตราวุธให้รู้ จำนวนมากแลน้อย ว่าดีอยู่มากน้อยเท่าใด ชำรุดมากน้อยเท่าใด ซึ่งชำรุดนั้นให้พิเคราะห์ดู พอจะตกแต่งซ่อมแปลงขึ้นเอาเปนราชการได้ก็ให้ตกแต่งซ่อมแปลงขึ้นให้ดีไว้สำหรับเมืองสำหรับราชการสืบไป ปืนใหญ่น้อยซึ่งดีอยู่มิได้ชำรุด แลดินประสิวนั้น ก็ให้ว่าแก่หมู่พนักงานให้เอาปืนโซมน้ำมันแลหมั่นเอาดินออกตากแดดจงเนือง ๆ อย่าให้ดินประสิวแลปืนสำหรับเมืองเปนสนิมคร่ำคร่าอยู่แต่สิ่งใดสิ่งหนึ่งได้ อนึ่งให้ตรวจดูเรือรบเรือไล่ในอัตรานอกอัตราสำหรับเมือง มีจำนวนอยู่

๔๐ มากน้อยเท่าใด ดีแลชำรุดประการใด ซึ่งชำรุดอยู่นั้นก็ให้ว่ากล่าวเร่งรัดแก่เจ้าหมู่พนักงาน ให้เร่งตกแต่งซ่อมแปลงลิ่มยาลาพอนขึ้นไว้ให้ดีจงทุกลำทุกหมู่พนักงาน อย่าให้เรือรบเรือไล่ชำรุดซุดโซมอยู่แต่ลำหนึ่งได้ แล้วให้ทำโรงร่มเงาเอาขึ้นแทงคานน้ำไว้จงทุกลำ อย่าให้เรือรบเรือไล่ตากแดดกรำฝนผุเปื่อยเสียราชการไปแต่ลำหนึ่งได้ ถ้าถึงเทศกาลสลัดศัตรูแลอ้ายญวนเหล่าร้ายจะเข้ามากระทำเบียดเบียนจับกุมผู้ คนลูกค้าวานิชข้าขอบขัณฑสิมาซึ่งสัญจรไปมาค้าขายประการใด ก็ให้แต่งเรือรบเรือไล่ นายเรือปลัดเรือไพร่พลรบพลกรรเชียง สรรพไปด้วยปืนใหญ่น้อยกระสุนดินประสิวเครื่องสาตราวุธครบตามเกณฑ์ ออกลาดคอยตระเวนจงทุกอ่าวทุ่งบรรจบถึงด่านแดนหัวเมืองต่อกันจงกวดขัน ทั้งกลางวันแลกลางคืน ถ้าได้ข่าวว่าอ้ายสลัดศัตรู แลญวนเหล่าร้ายเล็ดลอดเข้ามาจับผู้คนประการใด ก็ให้ออกก้าวสกัดติดตามรบพุ่ง แล้วให้บอกราวข่าวถึงหัวเมืองต่อกัน ให้แต่งเรือรบเรือไล่ออกช่วยกันก้าวสกัดติดตามรบพุ่งจับกุมเอาอ้ายสลัดแลอ้ายญวนเหล่าร้ายให้เข็ดขามย่อ ท้อ อย่าให้อ้ายสลัดศัตรู แลญวนเหล่าร้ายเล็ดลอดเข้ามาจับผู้คนข้าขอบขัณฑสิมาไปแต่คนหนึ่งได้เปนอันขาดทีเดียว ถ้าแลเจ้าพระยานครศรีธรรมราช แลกรมการพนักงานประมาทละเมินเสีย มิได้แต่งเรือรบเรือไล่ออกลาดคอยตระเวนโดยพระราชกำหนดนี้ แลอ้ายสลัดศัตรูญวนเหล่าร้ายเล็ดลอดเข้ามาจับผู้คนไปได้ประการใด เจ้าพระยานคร ศรีธรรมราชแลกรมการพนักงานก็จะคงมีโทษโดยพระราชกำหนด ประ การหนึ่งเมืองสงขลาแลเมืองตรังเปนหัวเมืองปลายด่าน แดนต่อด้วยเมือง

๔๑ ไทรเมืองตานีแลเมืองแขกทั้งปวงก็ยังมิสงบราบคาบ ให้แต่งหลวงขุนหมื่นข้าทแกล้วทหารโดยควร กอบไปด้วยปืนกระสุนดินประสิวเครื่องสาตราวุธครบมือ ออกไปตรวจด่านตระเวนปลายด่านแดนหัวเมืองสอดแนมเอาข่าวราชการให้รู้จงได้ ถ้าได้ข่าวว่าเมืองแขกมิได้ตั้งอยู่ในสุจริต คบคิดกันจะยกเข้ามาทำประทุษฐ ร้ายประการใด พอกำลังข้าหลวงกองตระเวนจะรบพุ่งจับกุมเอาตัวได้ ก็ให้รบพุ่งจับกุมเอาตัวจงได้ ถ้าแขกเหลือกำลัง ให้บอกหนังสือไปยังหัวเมืองให้แต่งกองออกช่วยรบพุ่งเอาไชยชำนะจงได้ อนึ่งทุกวันนี้การณรงค์สงครามยังมิสงบ ให้เจ้าพระยานครศรีธรรมราชกรมการคิดอ่านปฤกษาหารือ จัดแจงบำรุงซ่องสุมหมู่โยธาทวยหาญ ให้ชำนิชำนาญในการยุทธไว้จงสรรพ ถ้าเห็นพรรคพวกสมกำลังของผู้ใดองอาจสามารถแกล้วหาญ ก็ให้จัดบำรุงตั้งแต่งเปนหลวงขุนหมื่นนายกองนายหมวดควบคุมเลขอาท มาตไว้เปนหมวดเปนเหล่าจงพร้อมมูล มีการณรงค์สงครามขุกค่ำคืนประการใดจะได้กะเกณฑ์เอาทันท่วงทีราชการโดยสดวก ประการหนึ่งให้เจ้าพระยานครศรีธรรมราช ปฤกษาหารือด้วยกรมการทั้งปวงจัดแจงชำระดูพระไอยการ แลพระราชกำหนดกฎหมายเก่าใหม่บทใดข้อใดซึ่งต้องด้วยขนบธรรมเนียมแผ่นดินควรคงเคยพิจารณาว่ากล่าวประการใด ก็ให้คงไว้บังคับบัญชาว่ากล่าวโดยพระราชกำหนดสำหรับแผ่นดินสืบไป ถ้าพระไอยการ แลพระราชกำหนดกฎหมายบทใดข้อใดเคลือบแคลงอยู่จะเอาไว้พิจารณาชำระว่ากล่าวมิได้ ก็ให้จัดแจงบอกส่งเข้ามาขอลอกจำลองออกไปใหม่ ไว้บังคับบัญชาสำหรับการแผ่นดินสืบไป ประ

๔๒ การหนึ่งให้เจ้าพระยานครศรีธรรมราช ว่าราชการบ้านเมืองพร้อมด้วยปลัดยกรบัตรกรมการจงเปนยุกดิ์เปนธรรม ให้เปนเอกจิตรเอกฉันท์น้ำหนึ่งใจเดียว อย่าให้มีความฉันทาโทสาฤษยาถือเปรียบขัดแขงแย่งกันให้เสียราชการแผ่นดินไปแต่สิ่งใดสิ่งหนึ่งได้ อนึ่งจะพิจารณาพิพากษาอัดถคดี เนื้อความของทวยราษฎรทั้งปวงโดยมูลคดีประการใด ให้ควรตั้งอยู่ในคติทั้ง ๔ คือ ฉันทาคติ โทสาคติ ภยาคติ โม หาคติ อย่าให้กอบไปด้วยความอิจฉาฤษยา ความโกรธความจองเวรด้วยไภยต่าง ๆ ให้พิจารณาจงเปนยุกดิ์เปนธรรมด้วยอุเบกขาญาณอันประเสริฐ อย่าให้อาสัจอาธรรม์เห็นแก่หน้าบุคคลแลอามิศสินจ้างสินบน เข้าด้วยฝ่ายโจทย์ฝ่ายจำเลย กลับเท็จเปนจริง กลับจริงเปนเท็จ ทำกลบเกลื่อนเนื้อความให้ฟั่นเฟือน ให้ทวยราษฎรทั้งปวงมีความยากแค้นเดือดร้อน ผิดด้วยพระราชกำหนดกฎหมายเก่าใหม่แต่สิ่งใดสิ่งหนึ่งได้ประการหนึ่งให้เจ้าพระยานครศรีธรรมราช มีน้ำใจโอบอ้อมแก่สมณะชีพราหมณาจารย์อาณาประชาราษฎรไพร่พลเมืองลูกค้าวานิช ให้ชักชวนกันทำบุญให้ทานจำเริญเมตตาภาวนาสลับตรับฟังพระธรรมเทศนา รักษาศีลห้า เปนนิจศีล ศีลแปดเปนอดิเรกศีลจงเนือง ๆ แลควรให้ตั้งอยู่ในทศกุศลกรรมบถ โดยพระราชกำหนดซึ่งโปรดพระราชทานออกไปไว้ ก็จะได้พาตัวไปสู่สุคติภูมอันประเสริฐ ประการหนึ่งพึงให้บำรุงพระสงฆ์เถรเณรผู้เล่าเรียนฝ่ายคันถธุระวิปัสนาธุระจงทุกวัดวาอาราม จะได้เปนการกุศลสืบไป อิกประการหนึ่งให้ตรวจดูพระพุทธรูป พระสถูป พระเจดีย์ พระศรี

๔๓ มหาโพธิ พระวิหารการเปรียญ วัดวาอารามแห่งใดตำบลใด ซึ่งชำรุดปรักหักพังเศร้าหมองอยู่ประการใดนั้น ให้ชักชวนพระหลวงขุนหมื่นกรมการ แลอาณาประชาราษฎรผู้มีศรัทธาบุรณปฎิสังขรณ์วัดพระขึ้นให้สุกใสรุ่งเรืองถวายพระราชกุศลสืบไป อย่าให้วัดพระชำรุดปรักหักพังเศร้าหมองอยู่ได้ อนึ่งเข้าเปนกะทู้ราชการ ถ้าถึงเทศกาลทำนาให้ตักเตือนว่ากล่าวแก่อาณาประชาราษฎร ให้ชักชวนกันทำไร่นาจงเต็มภูมให้ได้ผลเมล็ดเข้าจงมาก จะได้เปนกำลังราชการแลทำบุญให้ทานเปนการกุศลสืบไป อนึ่งถ้าแลเจ้าพระยานครศรีธรรมราชจะมีใจประดิพัทธยินดีในสัตรีภาพผู้ใดอันมีบิดามารดาญาติวงษ์พงษาพิทักษ์ รักษาปกครองอยู่โดยปรกติ ก็ให้ตกแต่งผู้ไปว่ากล่าวสู่ขอตามธรรมเนียม ถ้าบิดามารดาญาติวงษ์พงษายอมยกให้ปันโดยปรกติสุจริต จึงให้รับมาเลี้ยงดูตามประเพณีคดีโลกย์ อย่าให้ทำข่มเหงฉุดคร่าลากเอาลูกสาวหลานสาวของอาณาประชาราษฎรผู้หวงแหน โดยพละการของอาตมาตามอิฎฐารมณ์ ให้ราษฎรมีความวิบัติเดือดร้อน ผิดด้วยพระราชบัญญัติแต่สิ่งใดสิ่งหนึ่งได้ อนึ่งส่วยสาอากรซึ่งขึ้นณท้องพระคลังหลวงณกรุง บรรดามีอยู่ณเมืองนครแขวงหัวเมืองขึ้นแก่เมืองนครเปนจำนวนมากน้อยเท่าใด ถ้าถึงงวดถึงจำนวนจะได้ส่ง ก็ให้เจ้า พระยานครศรีธรรมราชว่าแก่กรมการพนักงาน ให้ว่ากล่าวเร่งรัดแก่นายที่นายอากร ให้เร่งคุมส่วยของหลวงเข้าไปส่งยังเจ้าจำนวนณกรุงจงทุกงวดทุกจำนวน อย่าให้ส่วยของหลวงค้างเกินล่วงงวดล่วงจำนวนไปแต่สิ่งใดสิ่งหนึ่งได้ แลจำนวนเงินทอดเงินปลงของหลวงซึ่งค้างอยู่

๔๔ เก่ามากน้อยเท่าใด ก็ให้เจ้าพระยานครศรีธรรมราชว่ากล่าวเร่งรัดส่งเข้ามาให้ครบจงเสร็จสิ้นเชิง อย่าให้พระราชทรัพย์ของหลวงค้างเกินอยู่แต่สิ่งใดสิ่งหนึ่งได้ ซึ่งว่ากล่าวมาทั้งนี้ตามกฎหมายอย่างธรรมเนียมโดยประมาณ ให้เจ้าพระยานครศรีธรรมราชพึงอ่านพระราชกำหนดโดยพระโอวาทนี้จงเนื่อง ๆ ให้เจนปากเจนใจไว้จงทุกข้อทุกกระทง จะได้บังคับบัญชากิจราชการสดวกสืบไป ถ้าแลราชการผันแปรโดยปรกติเหตุแลประจุบันเหตุประการใด ก็ให้คิดอ่านผ่อนปรนผันแปรโดยข้อราชการให้ชอบจงทุกประการ สุดแต่อย่าให้เสียราชการแผ่นดินพระเจ้าอยู่หัวไปแต่สิ่งใดสิ่งหนึ่งได้กฎให้ไว้ณวันอังคารเดือน ๘ แรม ๑๑ ค่ำ จุลศักราช ๑๑๔๖ ปีมโรงฉศก