ประชุมโคลงโลกนิติ/๐๐๖
หน้าตา
หน้า ๗๐-๗๑
๖.
| ตคฺครญฺจ ปลาเสน | โย นโร อุปนยฺหติ | |
| ปตฺตาปิ สุรภี วายฺติ | เอวํ ธีรูปเสวนา[ก] | |
| โลกนิติ | ||
| ก. ใบพ้อคนห่อหุ้ม | กฤษณา | |
| หอมระรวยไปมา | ทั่วผู้ |
| คือคนหมู่เมธา | แสวงเสพ กันนา | |
| อาจเจริญความรู้ | เฟื่องฟุ้งหอมขจร | |
| สำนวนเก่า | ||
| ข. ใบไม้ชนห่อหุ้ม | กฤษณา | |
| ใบอบรสคันธา | กลิ่นเกลี้ยง |
| ดุจเสพทวยเมธา | เธียรภาพ | |
| พลอยล่องลอยกลิ่นเพี้ยง | เฟื่องฟ้าสรรเสริญ | |
| สำนวนเก่า | ||
| ค. ชนใดเด็ดหญ้าห่อ | กฤษณา | |
| อีกสรรพคนธา | กลิ่นฟุ้ง |
| อายอบกลิ่นหญ้าคา | ชูชื่น นะพ่อ | |
| เสพปราชญ์ธรรมโรจน์รุ้ง | รสแท้เทียมเสนอ | |
| สำนวนเก่า | ||
| ง. ใบพ้อพันห่อหุ้ม | กฤษณา | |
| หอมระรวยรสพา | เพริศด้วย |
| คือคนเสพเสน่หา | นักปราชญ์ | |
| ความสุขซาบฤๅม้วย | ดุจไม้กลิ่นหอม | |
| สมเด็จฯ กรมพระยาเดชาดิศร | ||
เชิงอรรถ
[แก้ไข]ก คาถาหมายเลข ๖ ตรงกับใน โลกนีติ ร., ธรรมนีติ ร. และ สุตวัฑฒนนีติ ร. แต่เขียนต่างไปบ้าง คือ
- ตคฺครญฺจ – ธรรมนีติ ร., กรมศิลปากร (๒๔๙๐) ใช้ ตครญฺจ; สุตวัฑฒนนีติ ร. ใช้ ตคํรว
- สุรภี วายฺติ – ธรรมนีติ ร. ใช้ คนฺธํ วายนฺติ
บทอธิบายศัพท์
[แก้ไข]- ใบพ้อ – ใบต้นกะพ้อ เป็นต้นปาล์มชนิดหนึ่ง แต่ในคาถา ปลาเสน แปลว่า ทองกวาว
- กฤษณา – ส่วนของเนื้อไม้ซึ่งมีสีดำ เกิดเมื่อต้นไม้มีบาดแผล กลิ่นหอม ใช้ทำยาได้ แต่ในคาถา ตคฺครญฺจ คือ พุดจีบหรือพุดสวน (ดังนั้น บาทแรกหากแปลตามคาถาก็น่าจะเป็น ใบทองกวาวห่อดอกพุดจีบหรือพุดสวน)
- คันธา – คันธะ คือ กลิ่นหอม
- ฤๅม้วย – ไม่จาง ไม่หมด ไม่สิ้นไป